Son 500 ildə dünyamızı heyrətamiz dərəcədə dəyişən dörd bitki

Son 500 ildə dünyamızı heyrətamiz dərəcədə dəyişən dörd bitkiSon iki yüz ildə insanlıq elmi və texnoloji yeniliklərin dünyanı necə dəyişdirdiyini görür. Lakin son 500 ildə bəşəriyyətin həyatına ən böyük təsiri yalnız texnologiya deyil, həm də dörd Amerika mənşəli bitki göstərib. Bu bitkilər qlobal iqtisadiyyatı, qidalanma vərdişlərini və sosial münasibətləri kökündən dəyişdirib.

Qaynarinfo-nun məlumatına gprə, "Forbes" nəşrində yazan amerikalı evolyusiya bioloqu Skott Trevers qeyd edir ki, Yeni Dünyadan Avropaya gətirilən çoxlu bitki növləri qitənin qidalanma sistemini inqilabi şəkildə dəyişdirib. Onlardan dördü isə xüsusilə dəyərli və təsirli olub.

Kakao

Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrindən gələn bu bitki insanlığa əvvəllər tanış olmayan bir məhsul – şokoladı bəxş edib. Maya və Astek sivilizasiyaları kakao dənələrini dini mərasimlərdə istifadə edir, bəzən onları pul əvəzi işlədirdilər.

Kakaonu ilk dəfə Kristofor Kolumb görsə də, onun əhəmiyyətini anlamayıb. Daha uzaqgörən ispan konkistadoru Hernan Kortes isə Astek imperiyasını məğlub etdikdən sonra kakaonu İspaniyaya gətirib.

Bu gün kakao Qərbi Afrikanın və dünyanın digər bölgələrinin iqtisadiyyatında strateji əhəmiyyətə malik kənd təsərrüfatı məhsuludur. Şokolad isə artıq müasir insanların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsidir.

Qarğıdalı

Kolumb həm də qarğıdalını ilk görən avropalı olub. XV əsrin sonlarında bu bitki bütün Karib hövzəsində becərilirdi. İspaniyaya gətirildikdən sonra qarğıdalı qısa müddətdə Aralıq dənizi ölkələrinə, oradan isə Afrikaya və Asiyaya yayılıb.

Qarğıdalının müxtəlif iqlim şəraitinə uyğunlaşması və yüksək məhsuldarlığı onu dünyanın aparıcı taxıl bitkilərindən birinə çevirib. Bu gün o, buğda və düyü ilə yanaşı, əsas üç taxıl növündən biridir. Onun həm heyvandarlıq, həm də qida və sənaye məhsullarında rolu çox böyükdür.

Kartof

Avropalıların etimadını qazanmaqda çətinlik çəkən bu bitki XVI əsrin sonlarına qədər qitədə demək olar ki, tanınmayıb. Yalnız XVIII əsrin sonlarında geniş yayılaraq bir çox ölkələrdə "ikinci çörək" adını qazanıb.

İrlandiya, Almaniya və Rusiya imperiyasında kartofun yüksək məhsuldarlığı kəndlilərə az torpaqla ailələrini dolandırmaq imkanı verib. Lakin XIX əsrin ortalarında İrlandiyada kartof xəstəliyi səbəbindən baş verən aclıq ölkə əhalisinin 1/4-ni məhv edib və milyonlarla insanı ABŞ-a köçməyə məcbur edib. Bu hadisə həm İrlandiyanın demoqrafiyasına, həm də Amerika mədəniyyətinə dərin təsir göstərib.

Tütün

Kolumbun ən ziddiyyətli "mirası" tütün hesab olunur. Cənubi Amerikada və Kariblərdə tütündən dini ayinlərdə istifadə edilib. Kolumb bu rituallardan təsirlənərək tütünü Avropaya gətirib və qısa zamanda bu bitki Avropa cəmiyyətində asılılıq yaradan bir vərdişə çevrilib.

Tütünçülük tezliklə Avropa müstəmləkələrinin iqtisadi əsasına çevrilib və bu sahə bu gün də gəlirli qalır. Lakin siqaret çəkmənin insan sağlamlığına mənfi təsiri müasir dövrdə ən ciddi tibbi problemlərdən biri hesab olunur.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 2175   Tarix: 04 noyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

İnsan ölənə yaxın bu 4 sözü deyir - "Səni sevirəm"...

İnsan həyatının son anlarında nələr düşünür və hansı sözləri deməyə çalışır? Uzun illər ağır xəstələrlə çalışan məşhur onkoloq insanların ölümə yaxın vaxtlarda ən çox işlətdikləri dörd ifadəni açıqlayıb. xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, tanınmış onkoloq, yazıçı və Pulitser mükafatı laureatı Siddharth

15 noyabr
.

"Alatoranlıq" serial olur

"Netflix" platforması məşhur "Alatoranlıq" franşizası əsasında animasiya serialı hazırlayacaq. Axşam.az xəbər verir ki, "Netflix" artıq serialın iki mövsümünü sifariş edib. Layihə Stefani Mayerin "Gecəyarısı günəşi" romanı əsasında çəkiləcək. Əsərdə ilk "Alatoranlıq"

10 noyabr
.

Əvvəl ağ idi: təkər şinləri niyə qara rəngdə istehsal olunur?

Bu gün yollarda gördüyümüz avtomobillərin demək olar ki, hamısının təkərləri qara rəngdədir. Lakin maraqlıdır ki, ilk avtomobil şinləri qara deyil, ağ rəngdə istehsal olunurdu. Bəs zamanla onların rəngi niyə dəyişdi?. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, avtomobil şinlərinin qara rəngdə olmasını

15 noyabr
.

Ölümdən iki gün əvvəl orqanizmdə nə baş verir?

Həyatın son 48 saatında insan orqanizmi həyati funksiyalarını qorumaq qabiliyyətini tədricən itirir. Həyatın son 48 saatında insan bədəni nəzərəçarpacaq dəyişikliklərə məruz qala bilər. İnsan zəifləyir, daha çox yatır, yeməyə az maraq göstərir və nəfəs alma və qan dövranı tədricən dəyişir. Bu təzahürlə

15 noyabr
.

Kotletlər tavaya yapışmayacaq - Peşəkar aşpazların gizli üsulu

Kotlet bişirmək ilk baxışdan çox sadə görünür. Lakin bəzən kotletlər tavaya yapışır, çevirərkən dağılır və ən dadlı, qızarmış hissəsi tavanın dibində qalır. Bunun səbəbi çox vaxt qiymənin hazırlanmasında deyil, bişirmə zamanı yol verilən səhvlərdə olur. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, peşəka

15 noyabr
.

Kartof qaynadarkən 1 stəkan əlavə edin - dağılmır, qabığı öz-özünə soyulur

Mətbəxdə kartof qaynadarkən dağılmasının və ya isti qabığını soyarkən barmaqlarınızı yandırmağın qarşısını alan sadə bir üsul mövcuddur. Qaynama suyuna əlavə edilən 1 stəkan sirkə kartofun dağılmasının qarşısını alır və qabığının tək toxunuşla soyulmasını təmin edir. xəbər verir ki, kartofun tərkibindək

15 noyabr
.

5 5 5 5 = 24: Bu tənliyi doğru edəcək üç riyazi işarə hansılardır?

Tənliyi doğru etmək üçün dörd 5 arasında üç riyazi işarə qoymalısınız. Dörd eyni rəqəm və istədiyiniz nəticə. Bu riyazi tapmacada yalnız üç hesab işarəsi yoxdur. Tapmaca şərti:. 5 5 5 5 = 24. -ın xəbərinə görə, tənliyi doğru etmək üçün dörd beşlik arasında üç riyazi simvol yerləşdirməlisiniz. Toplama

8 noyabr
.

Mətbəxlərdə mərmər dövrü bitdi: Yeni sistem gəldi

İllərdir lüksün simvolu olan mərmər mətbəx dəzgahları cızılma, ləkə və qulluq problemlərinə qarşı daha davamlı olan farfor, sinterlənmiş daş və kvars kimi yeni nəsil alternativlərlə əvəz olunur. xəbər verir ki, təbii damarlı və şık görünüşə malik mərmər məsaməli quruluşu səbəbindən limon, qəhvə və ya

14 noyabr
.

Klozetin içinə 1 ədəd su şüşəsi qoyun, fərqi görün

Evdə su sərfiyyatını azaltmaq məqsədilə klozet rezervuarlarına plastik şüşə qoyulması üsulu yenidən gündəmə gəlib. Mütəxəssislər düzgün quraşdırmanın vacibliyinə diqqət çəkiblər. xəbər verir ki, ev şəraitində su istehlakını azaltmaq üçün köhnə bir praktika olan rezervuara plastik şüşə yerləşdirmə üsul

7 noyabr