Qarşıdakı 10 il üçün Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas riskləri və imkanları nələrdir? - AÇIQLAMA

Qlobal iqtisadi sistem sürətlə dəyişir: enerji bazarlarında transformasiya gedir, geosiyasi gərginliklər yeni iqtisadi xəritələr formalaşdırır, regionda isə kommunikasiya və logistika marşrutları yenidən qurulur. Bu proseslər fonunda Azərbaycan iqtisadiyyatı həm daxili struktur çağırışlarla, həm də xarici təsirlərlə üz-üzədir.

Mövcud modelin dayanıqlılığı, şaxələndirmə səviyyəsi, enerji keçidinə uyğunlaşma və regional əməkdaşlıq perspektivləri qarşıdakı dövr üçün həlledici amillər kimi qiymətləndirilir.

Bəs görəsən belə bir şəraitdə qarşıdakı 10 il üçün Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas riskləri və imkanları nələrdir?

İqtisadçı Xalid Kərimli bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün əsas strateji dayaqlar neft və qazdır. Bu resurslar ölkəyə illərlə ciddi gəlir gətirib, makroiqtisadi sabitliyin qorunmasında mühüm rol oynayıb. Lakin iqtisadiyyatın böyük ölçüdə bir sahədən asılı qalması struktur riski yaradır. Neft qiymətlərinin qlobal bazarda kəskin enməsi birbaşa büdcə gəlirlərinə, valyuta axınına və ümumi iqtisadi dinamika­ya təsir göstərə bilər. Problemin kökündə isə qeyri-neft sektorunun hələ də arzu olunan sürətlə və keyfiyyətdə inkişaf etməməsi dayanır.

İkinci mühüm risk qlobal enerji transformasiyası ilə bağlıdır. Dünyada ənənəvi yanacaq növlərinə tələbatın uzunmüddətli perspektivdə azalması ehtimalı realdır. 2022-ci ildə qaz ixracının genişləndirilməsi ilə bağlı Avropa ilə imzalanmış memorandum buna nümunədir. Həmin dövrdə qaz kəmərinin genişləndirilməsi məsələsi gündəmə gəlsə də, Avropa tərəfi prioriteti alternativ və təmiz enerji layihələrinə verdiyini bildirdi. Fosil yanacaqlara investisiya marağının azalması nəticəsində Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsi prosesi gözlənilən sürətlə irəliləmədi. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə ənənəvi enerji ixracına əsaslanan model üçün əlavə risk formalaşdırır.

Üçüncü risk institusional xarakter daşıyır. Dövlətin iqtisadiyyatda dominant mövqeyi hələ də qalmaqdadır. Dövlət şirkətlərinin yüksək payı və geniş təsir imkanları rəqabət mühitini zəiflədir, özəl sektorun inkişaf tempini məhdudlaşdırır və innovasiya təşəbbüslərini ləngidir. Dayanıqlı iqtisadi artım üçün rəqabət mühitinin gücləndirilməsi və özəl təşəbbüslərin stimullaşdırılması əsas şərtlərdən biridir.

Regional və geosiyasi amillər də risk faktorları sırasında yer alır. Hazırda müəyyən qədər kövrək sabitlik mövcud olsa da, Ermənistanla yekun sülh sazişinin imzalanması, kommunikasiya xətlərinin açılması, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması kimi məsələlər hələ tam həllini tapmayıb. Bu proseslərin necə inkişaf edəcəyi iqtisadi perspektivlərə birbaşa təsir göstərəcək. Eyni zamanda, regionda böyük güclərin, xüsusilə, Rusiyanın davranış modeli də qeyri-müəyyənlik yaradır.

Digər mühüm risk əmək bazarı ilə bağlıdır. Regionlarda iş yerlərinin məhdudluğu, iqtisadi aktivliyin əsasən paytaxt və ətrafında cəmləşməsi sosial-iqtisadi balanssızlıq yaradır. İnsan kapitalının səmərəli istifadəsi və regionların iqtisadi canlandırılması uzunmüddətli inkişaf üçün vacibdir.

Bununla yanaşı, mövcud imkanlar kifayət qədər genişdir. Zəngəzur dəhlizi, Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutları Azərbaycanın tranzit və logistika potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Bu layihələrin tam reallaşması ölkənin strateji əhəmiyyətini gücləndirə, tranzit gəlirlərini artıra və iqtisadiyyata yeni dinamika gətirə bilər.

Sənaye sahəsində də böyük potensial mövcuddur. Qeyri-neft sənayesinin, xüsusilə neft-kimya, tikinti materialları, yüngül sənaye və mebel istehsalının inkişafı həm daxili bazarın təminatı, həm də ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu istiqamətdə texnologiya transferi, innovasiya və ixracyönümlü istehsal modellərinin təşviqi mühüm rol oynaya bilər.

Yaşıl enerji isə strateji fürsət kimi ön plana çıxır. Günəş və külək enerjisi potensialı kifayət qədər yüksəkdir. Bu sahədə investisiyaların artırılması həm daxili enerji tələbatının qarşılanmasına, həm də gələcəkdə elektrik enerjisinin ixracına imkan yarada bilər. Qlobal enerji keçidi fonunda məhz bu istiqamət Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi təhlükəsizliyi üçün alternativ dayaq nöqtəsinə çevrilə bilər.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan iqtisadiyyatı həm ciddi risklərlə, həm də əhəmiyyətli imkanlarla üz-üzədir. Əsas məsələ mövcud resurslardan səmərəli istifadə etmək, struktur islahatlarını sürətləndirmək və iqtisadi modeli daha şaxəli və rəqabətədavamlı formaya gətirməkdir. Dayanıqlı inkişaf yalnız balanslı və uzaqgörən iqtisadi siyasət nəticəsində mümkün olacaq".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin