Çərəz qiymətlərində müşahidə olunan artımın səbəbi nədir? - AÇIQLAMA

Son aylarda bazarlarda çərəzlərin qiymətində müşahidə olunan artım istehlakçılar arasında suallar doğurub.

Xüsusilə də bəzi məhsulların ölkə daxilində istehsal olunmasına baxmayaraq bahalaşması müzakirələrə səbəb olur. İctimai rəydə tez-tez "özümüz istehsal ediriksə, niyə ucuz deyil?" sualı səslənir.

Bəs qiymət artımının arxasında hansı iqtisadi amillər dayanır və daxili istehsal faktoru qiymətlərin aşağı olmasına zəmanət verirmi?

İqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Məhsulu özümüz istehsal ediriksə, onu mütləq ucuz satmalıyıq düşüncəsi düzgün yanaşma deyil. Bu fikir cəmiyyətdə illərdir formalaşıb, amma iqtisadi məntiq baxımından əsaslı deyil. Sahibkar məhsulunu bazarın diktə etdiyi qiymətə sata bilirsə, onu daha ucuz qiymətə satmağa çağırmaq ədalətli yanaşma sayıla bilməz.

Bəs məhsul nə zaman ucuzlaşa bilər? O zaman ki, bazarda bolluq yaranır, təklif tələbi üstələyir. Qiyməti müəyyən edən əsas amil məhz budur. Bundan əlavə, ölkədə satılan bütün çərəz məhsulları yerli istehsal deyil. İdxaldan asılılıq da qiymət formalaşmasına təsir göstərir.

Hazırkı bahalaşmanın əsas səbəblərindən biri inflyasiya mühitidir. Sahibkarlıq xərcləri, daşınma və logistika xərcləri artdıqca bu, birbaşa məhsulun maya dəyərinə təsir edir. Benzin və enerji tariflərinin artırılması isə zəncirvari şəkildə digər məhsulların da bahalaşmasına gətirib çıxarır.

Bəzi məhsullar üzrə isə əlavə amil kimi məhsuldarlığın azalması çıxış edir. Məsələn, fındıq və fıstıq istehsalında məhsuldarlıq aşağı düşüb. Nəticədə dünya bazarında bu məhsulların qiyməti təxminən iki dəfə artıb. Azərbaycan da fındığı dünya bazarına əvvəlki illərlə müqayisədə 41 faiz daha yüksək qiymətə ixrac edib.

Bu halda sual yaranır: əgər Zaqatala və Qaxda fındıq yetişdirən sahibkar məhsulunu dünya bazarında 41 faiz baha sata bilirsə, niyə onu daxili bazarda daha ucuz qiymətə təklif etməlidir? Qiymət artımının səbəbi sadədir - məhsuldarlıq azalıb, dünya bazarında qiymətlər yüksəlib və bu artım daxili bazara da təsir edib.

İqtisadi proseslər emosiyalarla deyil, bazar mexanizmləri ilə işləyir. Qiymət artımını təkcə "bahalıq" kimi deyil, onu formalaşdıran səbəblər kontekstində qiymətləndirmək daha obyektiv yanaşmadır."

Telegramda izləyin