Uşaqların cihazlardan istifadəsi onların nitqinə necə təsir edir?

Uşaqların cihazlardan istifadəsi onların nitqinə necə təsir edir?Müasir uşaqlar elə bir dünyada böyüyür ki, ekranlar artıq oyuncaqlar qədər adi bir şeyə çevrilib. Bəs cizgi filmləri gündəlik vərdiş halını aldıqda uşağın nitqində nə baş verir? Gəlin bu məsələni daha ətraflı araşdıraq.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, iki yaşdan kiçik bir çox uşaq gündə təxminən 2 saata yaxın vaxtını ekran qarşısında keçirir. Bu vaxt əsasən video izləmək və ya televiziya ilə məşğul olmaqla keçir. Uzun müddət alimlər sadəcə uşağın söz ehtiyatına baxırdı və belə nəticəyə gəlirdilər ki, ekran qarşısında daha çox vaxt keçirən uşaqların söz ehtiyatı daha az olur.

Tədqiqat necə aparılıb

Alimlər 17-30 aylıq uşaqları olan 388 valideyni araşdırmaya cəlb ediblər. Bu dövr "nitq sıçrayışı" mərhələsi hesab olunur. Valideynlər uşağın nə qədər ekran qarşısında vaxt keçirdiyini qeyd edib, xüsusi dil sorğularını doldurub və uşağın artıq dediyi sözləri işarələyiblər.

Orta hesabla uşaqlar gündə təxminən 110 dəqiqə video izləyib və bu, ən yayılmış rəqəmsal fəaliyyət növü olub. Araşdırma göstərib ki, ekran vaxtı çox olan uşaqlarda söz ehtiyatı sadəcə azalmaqla qalmır, həm də fərqli "söz profili" formalaşır.

Hansı sözlər azalır

Çox video izləyən uşaqlarda bədən üzvlərini bildirən sözlər daha az olur (məsələn: burun, qulaq, ayaq). Bunun səbəbi odur ki, bu sözlər adətən fiziki təmas və real qarşılıqlı əlaqə zamanı öyrənilir.

Hansı sözlər artır

Eyni zamanda bu uşaqlarda aşağıdakı kateqoriyalara aid sözlər daha çox olur:

İnsanlar: ana, ata, nənə, müəllim və s.

Ev əşyaları: divan, mətbəx, televizor və s.

Bunun səbəbi uşağın videoya baxdığı mühitlə bağlı ola bilər məsələn, divanda oturaraq valideynlərlə birlikdə izləmək. Maraqlıdır ki, heyvanlar, qida, oyuncaqlar və nəqliyyat kimi kateqoriyalarda ciddi dəyişiklik müşahidə olunmayıb. Həmçinin forma və materiala aid sözlərdə də fərq qeydə alınmayıb.

Araşdırma göstərir ki, gadgetlərin təsiri "yaxşı" və ya "pis" kimi sadə şəkildə qiymətləndirilə bilməz. Bu, daha mürəkkəb və çoxşaxəli bir prosesdir. Keyfiyyətsiz kontent nitq inkişafını zəiflədə bilər, lakin keyfiyyətli, öyrədici və interaktiv kontent əksinə faydalı ola bilər. Ən vacib amillərdən biri də mühitdir. Əgər uşağın həyatında valideynlərlə canlı ünsiyyət, oyun və qarşılıqlı əlaqə varsa, gadget istifadəsi olsa belə, nitq inkişafı normal davam edə bilər.

Tövsiyələr

Qəti qadağalar əvəzinə daha balanslı yanaşma tövsiyə olunur:

ekran vaxtını məhdudlaşdırmaq

kontentin keyfiyyətinə diqqət yetirmək

maarifləndirici və interaktiv proqramlara üstünlük vermək

gadgetləri canlı ünsiyyətin yerinə qoymamaq

Ən əsası isə ideal axtarmaq lazım deyil. Bəzən bir neçə dəqiqəlik cizgi filmi valideynlərə istirahət imkanı verir və bu enerji sonradan uşağa daha çox diqqət və qayğı kimi geri qayıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu tədqiqat valideynlərin verdiyi məlumatlara əsaslanır və tam səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmir. Buna görə də elm bu sahədə araşdırmalarını davam etdirir.

Ekranlar artıq uşaqlığın bir hissəsinə çevrilib və bunu görməzdən gəlmək mümkün deyil. Amma qorxu yerinə şüurlu yanaşma seçmək daha doğrudur. Gadgetlər inkişafı avtomatik şəkildə pozmur sadəcə onun istiqamətini dəyişir. Bu istiqamətin necə olacağını isə valideynlər müəyyən edir. Uşağın nitqi yalnız ekranlardan deyil, həm də ünsiyyətdən, oyundan və canlı münasibətlərdən formalaşır.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 577   Tarix: 08 may 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Kartof qaynadarkən 1 stəkan əlavə edin - dağılmır, qabığı öz-özünə soyulur

Mətbəxdə kartof qaynadarkən dağılmasının və ya isti qabığını soyarkən barmaqlarınızı yandırmağın qarşısını alan sadə bir üsul mövcuddur. Qaynama suyuna əlavə edilən 1 stəkan sirkə kartofun dağılmasının qarşısını alır və qabığının tək toxunuşla soyulmasını təmin edir. xəbər verir ki, kartofun tərkibindək

15 noyabr
.

Düyü bişirərkən bu səhvi etməyin

Düyü bişirərkən onun dibinin yapışqan, üst hissəsinin isə quru qalması bir çox insanın qarşılaşdığı problemdir. Bunun səbəbi hər zaman suyun miqdarı və ya bişirmə müddəti olmaya bilər. İstifadə edilən qazanın forması da yeməyin keyfiyyətinə təsir göstərir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər veri

12 noyabr
.

Kərə yağını kimlər yeməməlidir? - Sağlamlıq problemi olanlar üçün vacib xəbərdarlıq

Kərə yağı gündəlik qidalanmada geniş istifadə olunsa da, hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun deyil. Süd zülalına allergiyası, yüksək xolesterini və ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslər bu məhsulun istifadəsinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Kərə yağında doymuş yağların miqdarı yüksəkdir. Onların həddində

14 noyabr
.

Unitaza buz kubları atmağa başladılar - səbəb

Sosial şəbəkələrdə klozete buz kubları ataraq sifonu çəkməkdən ibarət qeyri-adi təmizlik üsulu sürətlə yayılır. bu üsulun detallarını təqdim edir:. Tətbiqi necə həyata keçirilir? Bir-iki stəkan buz kubunu birbaşa klozete atıb bir neçə dəqiqə gözlədikdən sonra sifonu çəkmək kifayətdir. Su ilə hərəkə

7 noyabr
.

Arıqlamaq üçün 18:00-dan sonra yemək yeməyənlərə - Xəbərdarlıq

Endokrinoloq Qriqori Dolquşin arıqlamaq istəyən şəxslərin saat 18:00-dan sonra qidadan tamamilə imtina etməsinin sağlamlıq üçün zərərli olduğunu bildirib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, həkim bu barədə məlumat paylaşıb. Mütəxəssis izah edib ki, insan acqarına yatdıqda ya gecə yarısı oyanıb yemə

17 noyabr
.

24 saat fasiləsiz uçaraq Rekordlar Kitabına düşdü

"Airbus A350-100ULR" sərnişin təyyarəsi Avstraliyadan Fransaya 24 saat 24 dəqiqə fasiləsiz uçaraq Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, şirkətin sınaq uçuşu çərçivəsində Melburn və Tuluza şəhərləri arasında 23 min 155 kilometr məsafə qət edilib. Bu, kommersiy

10 noyabr
.

Əvvəl ağ idi: təkər şinləri niyə qara rəngdə istehsal olunur?

Bu gün yollarda gördüyümüz avtomobillərin demək olar ki, hamısının təkərləri qara rəngdədir. Lakin maraqlıdır ki, ilk avtomobil şinləri qara deyil, ağ rəngdə istehsal olunurdu. Bəs zamanla onların rəngi niyə dəyişdi?. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, avtomobil şinlərinin qara rəngdə olmasını

15 noyabr
.

Telefonları folqaya bükməyə başladılar - SƏBƏBİ...

Ağıllı telefon istifadəçiləri rəqəmsal gizlilik üçün maraqlı bir üsula müraciət edirlər. Cihazı kənar siqnallardan təcrid etmək məqsədilə alüminium folqadan istifadə olunması geniş müzakirə olunur. xəbər verir ki, telefonu alüminium folqaya bürümək cihazın xarici aləmlə qurduğu naqilsiz əlaqələri kəsmə

14 noyabr
.

Yarpaq dolmasının dağılmaması üçün bu üsuldan istifadə edin

Yarpaq dolması hazırlayarkən bir çox insanın qarşılaşdığı problemlərdən biri yeməyin bişmə zamanı dağılması, üst hissədəki dolmaların isə qurumasıdır. Lakin sadə bir mətbəx üsulu ilə bu problemin qarşısını almaq mümkündür. -a istinadən xəbər verir ki, yarpaq dolmasının bişərkən formasını qoruması üçü

16 noyabr