Antarktidada buz örtüyü Arktikadan niyə daha tez yaranıb? - Alimlərdən yeni açıqlama

Antarktidada buz örtüyü Arktikadan niyə daha tez yaranıb? - Alimlərdən yeni açıqlamaSauthempton Universitetinin alimləri Antarktidanın Arktikadan on milyonlarla il əvvəl nəhəng buz təbəqəsi ilə örtülməsinin sirrini açıqlayan yeni bir versiya irəli sürüblər.

Oxu.Az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Science" jurnalında dərc olunub.

Alimlərin fikrincə, Şərqi Antarktida buzlağı təkcə qlobal soyuma səbəbindən deyil, həm də əbədi qarların toplanması üçün şərait yaradan dağ silsilələrinin yüksəlməsi nəticəsində formalaşıb.

İndiyədək hesab edilirdi ki, təxminən 34 milyon il əvvəl yaranan Yerin ən böyük və ən qədim buz örtüyü əsasən atmosferdə karbon qazının (CO₂) konsentrasiyasının azalması səbəbindən meydana gəlib. Lakin bu fərziyyə Antarktidanın Arktikadan nə üçün 20 milyon il daha tez buzla örtüldüyünü izah etmirdi. Əgər əsas səbəb yalnız CO₂ miqdarının azalması olsaydı, hər iki yarımkürə təxminən eyni vaxtda soyumalı idi.

Bu ziddiyyəti aydınlaşdırmaq üçün mütəxəssislər tektonik proseslərin, iqlimin və buzlaqların qarşılıqlı təsirini təsvir edən kompüter modellərindən istifadə ediblər. Onlar xüsusilə bu gün Antarktida buzlarının qalın qatı altında gizlənən Qamburtsev dağlarına diqqət yetiriblər.

Modelləşdirmə göstərib ki, təxminən 120 milyon il əvvəl Qondvana superqitəsinin parçalanmasından sonra Antarktidanın daxili hissəsi tədricən yüksəlməyə başlayıb. Ərazinin böyük bir qismi dəniz səviyyəsindən iki min metrdən çox hündürlüyə qalxaraq əbədi qar xəttindən yuxarıda yerləşib. Bunun sayəsində, nisbətən isti iqlim şəraitində belə qar tam əriməyib və ilkin buzlaqlar formalaşmağa başlayıb.

Buz örtüyü böyüdükcə müsbət iqlim əks-əlaqə mexanizmi işə düşüb. Soyuq hava əsas istixana qazlarından biri olan su buxarını daha az saxlayır. Atmosfer quruduqca istiliyi daha pis mühafizə edib, bu da soyumanı gücləndirərək buz örtüyünün genişlənməsini sürətləndirib.

Müəlliflər hesab edirlər ki, tektonik yüksəliş və onun ardınca gələn iqlim dəyişikliyinin vəhdəti Şimal yarımkürəsində analoji prosesin başlamasından xeyli əvvəl Antarktidanın buzla örtülməsinə şərait yaradıb. Bu isə o deməkdir ki, Yerin buzlaşma tarixində geoloji proseslər atmosferdəki karbon qazının səviyyəsinin dəyişməsindən heç də az rol oynamayıb.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 461   Tarix: 09 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Klozetin içinə 1 ədəd su şüşəsi qoyun, fərqi görün

Evdə su sərfiyyatını azaltmaq məqsədilə klozet rezervuarlarına plastik şüşə qoyulması üsulu yenidən gündəmə gəlib. Mütəxəssislər düzgün quraşdırmanın vacibliyinə diqqət çəkiblər. xəbər verir ki, ev şəraitində su istehlakını azaltmaq üçün köhnə bir praktika olan rezervuara plastik şüşə yerləşdirmə üsul

7 noyabr
.

Unitaza buz kubları atmağa başladılar - səbəb

Sosial şəbəkələrdə klozete buz kubları ataraq sifonu çəkməkdən ibarət qeyri-adi təmizlik üsulu sürətlə yayılır. bu üsulun detallarını təqdim edir:. Tətbiqi necə həyata keçirilir? Bir-iki stəkan buz kubunu birbaşa klozete atıb bir neçə dəqiqə gözlədikdən sonra sifonu çəkmək kifayətdir. Su ilə hərəkə

7 noyabr
.

Kartof qaynadarkən 1 stəkan əlavə edin - dağılmır, qabığı öz-özünə soyulur

Mətbəxdə kartof qaynadarkən dağılmasının və ya isti qabığını soyarkən barmaqlarınızı yandırmağın qarşısını alan sadə bir üsul mövcuddur. Qaynama suyuna əlavə edilən 1 stəkan sirkə kartofun dağılmasının qarşısını alır və qabığının tək toxunuşla soyulmasını təmin edir. xəbər verir ki, kartofun tərkibindək

15 noyabr
.

Turşu xiyarların xarab olmaması üçün nə etməli?

Turşu bankasını açdıqdan sonra xiyarların bir neçə gün ərzində xarab olmaması üçün müəyyən qaydalara əməl etmək lazımdır. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, düzgün saxlanma şəraiti turşuların həm dadını, həm də xırtıldayan quruluşunu uzun müddət qorumağa kömək edir. xəbər verir ki, duzlu xiyarlar bank

8 noyabr
.

Sahiblərinin əhvali-ruhiyyəsi itlərə necə təsir edir?

İtlər sahiblərinin davranışlarına və emosional vəziyyətinə müxtəlif cür reaksiya verirlər. İnsanların keçirdiyi hər bir emosiya heyvanlar üçün fərqli məna daşıya bilər. xəbər verir ki, itlər insanların üz ifadələrini alimlərin əvvəllər düşündüyündən daha yaxşı tanıya bilirlər. Üstəlik, sahibinin emosiona

8 noyabr
.

Soyuducudakı bu düymə tərəvəzin taleyini həll edir

Soyuducuda saxlanılan tərəvəzlərin tez solması və ya çürüməsi bir çox evdə qarşılaşılan problemlərdəndir. Lakin soyuducuların tərəvəz bölməsində (crisper) olan kiçik sürgülü düymə meyvə və tərəvəzlərin daha uzun müddət təzə qalmasına kömək edir. xəbər verir ki, çəkməcənin içindəki nəmlik səviyyəsin

15 noyabr
.

Mətbəxlərdə mərmər dövrü bitdi: Yeni sistem gəldi

İllərdir lüksün simvolu olan mərmər mətbəx dəzgahları cızılma, ləkə və qulluq problemlərinə qarşı daha davamlı olan farfor, sinterlənmiş daş və kvars kimi yeni nəsil alternativlərlə əvəz olunur. xəbər verir ki, təbii damarlı və şık görünüşə malik mərmər məsaməli quruluşu səbəbindən limon, qəhvə və ya

14 noyabr
.

"Powerbank"dakı gizli düymə nə üçündür?

Smartfonların enerjisini istənilən yerdə doldurmağa imkan verən portativ enerji cihazları gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin powerbank istifadəçilərinin çoxu cihazın üzərindəki kiçik düymənin əslində hansı funksiyaları yerinə yetirdiyini bilmir. xarici mediaya istinadla xəbər veri

15 noyabr
.

Qadınlar kişilərdən daha çox üşüyür - SƏBƏB

Alimlər qadınların soyuğu kişilərdən daha tez hiss etməsinin və daha isti mühitə üstünlük verməsinin mümkün bioloji səbəbini araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələrinə görə, temperaturun qavranılmasına testosteron və dərinin sinir uclarında yerləşən xüsusi zülal reseptorları təsir göstərə bilər. xarici mediay

15 noyabr