İkili diplomlu peşə məktəbləri əmək bazarının ehtiyaclarını ödəyə biləcəkmi? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son illərdə Azərbaycanda peşə təhsilinə maraq nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Əmək bazarında ixtisaslı işçi qüvvəsinə tələbatın yüksəlməsi, istehsal və xidmət sektorlarında praktik bacarıqlara malik mütəxəssislərə ehtiyacın çoxalması bu sahənin əhəmiyyətini daha da artırır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən islahatlar çərçivəsində beynəlxalq ikili diplom verən yeni peşə təhsili müəssisələrinin yaradılması da planlaşdırılır. Məqsəd məzunların həm yerli, həm də beynəlxalq əmək bazarında rəqabət qabiliyyətini artırmaq, təhsil ilə iş dünyası arasında əlaqəni gücləndirməkdir.

Azərbaycanda Türkiyə ilə əməkdaşlıq çərçivəsində ikili diplom verəcək yeni peşə məktəblərinin açılması və peşə təhsilində beynəlxalq ikili diplom proqramlarının tətbiqi üzrə planlar da bu hədəfə xidmət edir. Bu dəyişikliklərin əmək bazarının real ehtiyaclarını nə dərəcədə ödəyə biləcəyi, işəgötürənlərin gözləntilərinə cavab verib-verməyəcəyi və peşə təhsilinin gələcək inkişafına necə təsir göstərəcəyi isə müzakirə olunan əsas məsələlərdəndir.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, bəli, potensialı var, amma bir şərtlə: əsas məqsəd iki diplom vermək deyil, məzunu ikiqat bacarıqlı etmək olmalıdır. Azərbaycanda peşə təhsilinə marağın artması artıq rəqəmlərdə də görünür. 2026/2027-ci tədris ili üçün 78 peşə təhsili müəssisəsində 149 ixtisas üzrə 33 120 qəbul yeri ayrılıb. Eyni zamanda yüksək texniki peşə təhsilində tələbə sayının 10 min nəfərə çatdırılması hədəflənir. 2026-2030-cu illərdə isə müasir standartlara cavab verən 21 yeni peşə təhsili müəssisəsinin tikilməsi, daha ikisinin əsaslı təmiri nəzərdə tutulur.

Əmək bazarı baxımından daha vacib məqam isə təhsilin istehsalatla birləşdirilməsidir. 2025/2026-cı tədris ilində dual peşə təhsili proqramına 1704 nəfər qəbul olunub və proqram 27 peşə məktəbində, 39 ixtisas üzrə 150-dən çox işəgötürənin iştirakı ilə həyata keçirilib. Bu modeldə tələbə yalnız auditoriyada öyrənmir, real müəssisədə işləməyi də öyrənir.

Məhz buna görə yeni məktəblərdə beynəlxalq proqram və ya ikili diplom mexanizmi tətbiq ediləcəksə, onun uğurunu diplomun üzərindəki iki ad deyil, üç göstərici müəyyən edəcək: hansı peşələr üzrə kadr hazırlanır, tələbə nə qədər real istehsalat təcrübəsi keçir və məzunların neçə faizi ixtisası üzrə işə düzəlir.

Bu gün əmək bazarının elektrik, avtomatika, mexatronika, İT, sənaye avadanlıqlarının istismarı, logistika, tikinti, turizm və digər texniki-praktik istiqamətlərdə hazırlıqlı kadrlara ehtiyacı artır. Peşə məktəbi proqramını işəgötürənlə birlikdə qurarsa, tələbə məktəbdən çıxanda "iş axtaran məzun" yox, işə hazır mütəxəssis olar.

Amma burada bir risk də var. Əgər ikili diplom sadəcə peşə təhsilinin nüfuzunu artırmaq üçün istifadə edilən formal mexanizmə çevrilərsə, əmək bazarındakı problemi həll etməyəcək. Müasir bina, xarici tərəfdaş və iki diplom yaxşı başlanğıcdır, lakin müəssisəyə lazım olan qaynaqçı, elektrik, texnik, proqramçı və ya mexatronika mütəxəssisi hazırlanmırsa, nəticə yenə də kağız üzərində qalacaq.

Yəni sual "yeni peşə məktəbləri əmək bazarının ehtiyacını ödəyəcəkmi?" deyil. Əsas sual budur: əmək bazarı həmin məktəblərin auditoriyasına və emalatxanasına daxil ola biləcəkmi? İşəgötürən proqramın hazırlanmasında iştirak edərsə, tələbəni istehsalat təcrübəsinə qəbul edərsə və məktəb hər il bazarın tələb etdiyi ixtisasları yeniləyərsə, yeni model Azərbaycanda uzun illər mövcud olmuş "diplom var, peşə yoxdur" problemini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Telegramda izləyin