Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələ: dövlət səfərinin siyasi və strateji əhəmiyyəti

23 avqust 2026-cı il Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin tarixində mühüm siyasi və diplomatik hadisə kimi yadda qaldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin artıq ənənəvi dostluq və strateji tərəfdaşlıq çərçivəsindən daha yüksək səviyyəyə yüksəldiyini nümayiş etdirdi. Səfər çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası, qarşılıqlı dövlət təltifləri, sənədlərin imzalanması və yeni iqtisadi-humanitar layihələrin başlanması münasibətlərin konkret məzmunla zənginləşdiyini göstərdi.

Əbədi dostluq müqaviləsi - münasibətlərin siyasi-hüquqi dayağı

Səfərin ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycan və Özbəkistan prezidentləri İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev tərəfindən Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması oldu. Özbəkistan Prezidentinin rəsmi saytında bu sənəd sammitin əsas nəticəsi və iki ölkənin əməkdaşlığı daha da dərinləşdirmək, yeni imkanlar yaratmaq və ortaq gələcək qurmaq istəyinin ifadəsi kimi qiymətləndirilir.

Bu sənədin siyasi əhəmiyyəti onun adından daha genişdir. Əbədi dostluq anlayışının dövlətlərarası sənəddə təsbit olunması Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin yalnız cari siyasi maraqlara deyil, uzunmüddətli strateji baxışa əsaslandığını göstərir.

Başqa sözlə, iki ölkə münasibətlərin gələcək inkişafı üçün siyasi iradəni hüquqi və institusional mexanizmlərlə möhkəmləndirir. Bu, xüsusilə dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı və proqnozlaşdırılan tərəfdaşlığın əhəmiyyətini artırır.

Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunması

23 avqustda Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında dostluq, qardaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edildi.

Bu təltif yalnız fərdi mükafat kimi deyil, iki dövlət arasında münasibətlərin yüksək siyasi qiymətləndirilməsi kimi də dəyərləndirilə bilər. "Heydər Əliyev" ordeninin məhz Özbəkistan Prezidentinə təqdim edilməsi Azərbaycan dövlətçiliyinin banilərindən olan Heydər Əliyevin Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafındakı tarixi roluna da ehtiramın ifadəsidir.

Eyni zamanda, Daşkənddə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın ən yüksək dövlət təltiflərindən biri olan "Ali Darajali Dostlik" ordeni ilə təltif edilməsi qarşılıqlı hörmətin və münasibətlərin strateji xarakterinin simvolik ifadəsi oldu. Özbəkistan tərəfi bu mükafatı Prezident İlham Əliyevin iki ölkə arasında dostluq, strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfə ilə əlaqələndirib.

Beləliklə, 23 avqustda baş tutan qarşılıqlı təltif mərasimi iki ölkənin münasibətlərində siyasi etimadın nə qədər yüksək səviyyəyə çatdığını göstərən mühüm diplomatik mesajdır.

Ali Dövlətlərarası Şuranın rolu

Dövlət səfərinin mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının keçirilməsi idi. Tərəflər strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin daha da inkişaf etdirilməsi məsələlərini müzakirə ediblər.

Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti münasibətlərin institusional əsaslarını möhkəmləndirir. Bu mexanizm dövlət başçıları səviyyəsində əldə olunan razılaşmaların praktiki layihələrə çevrilməsinə imkan yaradır.
Məhz buna görə də Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin fərqləndirici cəhətlərindən biri siyasi dialoqun iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə konkret nəticələrlə tamamlanmasıdır.

İqtisadi əməkdaşlıq: siyasi münasibətlərdən real layihələrə
Səfərin mühüm nəticələri iqtisadi sahədə də özünü göstərdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxışında qeyd edib ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq enerji, nəqliyyat, investisiya, turizm, dağ-mədən sənayesi, avtomobil sənayesi, kənd təsərrüfatı və emal sektorları daxil olmaqla geniş sahələri əhatə edir.

23 avqustda bir sıra Azərbaycan layihələrinin Özbəkistanda açılışı və təməlqoyma mərasimləri keçirildi. Bunların sırasında bankçılıq, tikinti materialları istehsalı, təhsil, yanacaqdoldurma infrastrukturu, turizm və yaşayış kompleksləri, mineral xammalın emalı və meyvəçilik layihələri yer aldı.

Bu fakt mühüm bir tendensiyanı ortaya qoyur: Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığı artıq yalnız dövlətlərarası razılaşmalar səviyyəsində qalmır, özəl sektorun, investorların və biznes dairələrinin iştirak etdiyi çoxşaxəli iqtisadi tərəfdaşlığa çevrilir.

Azərbaycan Prezidentinin sözlərindən də görünür ki, iki ölkə qarşılıqlı ticarət dövriyyəsini artırmaq və gələcəkdə 1 milyard dollar səviyyəsinə çatdırmaq perspektivini real hədəf kimi nəzərdən keçirir.

Qarabağ və Özbəkistanın qardaşlıq dəstəyi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin xüsusi istiqamətlərindən biri Qarabağın bərpası və Böyük Qayıdış prosesində Özbəkistanın iştirakı ilə bağlıdır.Özbəkistan Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin tikintisinə və Xankəndidə layihələrin həyata keçirilməsinə töhfə verib. Prezident İlham Əliyev bu dəstəyi xüsusi qeyd edərək, Özbəkistanın Qarabağa investisiya və humanitar layihələr istiqamətində ilk addımlar atan qardaş ölkələrdən biri olduğunu vurğulayıb.Bu əməkdaşlığın siyasi əhəmiyyəti də böyükdür. Çünki Qarabağın bərpasında iştirak yalnız iqtisadi investisiya deyil, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə hörmətin, iki xalq arasında həmrəyliyin və qarşılıqlı etimadın göstəricisidir.

Mərkəzi Asiya və Azərbaycan arasında yeni geoiqtisadi bağlantı
Səfərin daha geniş geosiyasi nəticələrindən biri Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin güclənməsi baxımından Özbəkistan faktorunun əhəmiyyətidir.Prezident İlham Əliyev Azərbaycan və Mərkəzi Asiyanı böyük potensiala malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi xarakterizə edib.
Bu yanaşma Azərbaycanın yalnız Cənubi Qafqaz ölkəsi kimi deyil, Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında əlaqələrin inkişafında fəal tərəfdaş kimi mövqeyini gücləndirir. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın ən mühüm dövlətlərindən biri kimi bu prosesdə xüsusi rol oynayır.

Nəqliyyat dəhlizləri, logistika, enerji, rəqəmsal bağlantılar və ticarət marşrutlarının inkişafı Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yarada bilər.

Mədəni-humanitar yaxınlıq - münasibətlərin mənəvi dayağı

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gücü yalnız siyasi və iqtisadi maraqlardan ibarət deyil. İki xalq arasında dil, tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər baxımından yaxınlıq mövcuddur.
Bu baxımdan Yeni Daşkənddə "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması mühüm simvolik hadisədir. ParkınAzərbaycanın tarixi, mədəniyyəti və ənənələrini əks etdirən ictimai məkan kimi yaradılması nəzərdə tutulur. Bakıda "Özbəkistan" parkının, Yeni Daşkənddə isə "Azərbaycan" parkının salınması xalqlar arasında dostluğun rəmzinə çevrilir.

Bundan başqa, Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılış mərasimində prezidentlərin iştirakı təhsil və humanitar əməkdaşlığın da ikitərəfli gündəliyin mühüm hissəsinə çevrildiyini göstərir.

Səfərin geosiyasi əhəmiyyəti

23 avqust səfərini yalnız ikitərəfli münasibətlər kontekstində qiymətləndirmək kifayət deyil. Azərbaycan və Özbəkistanın strateji tərəfdaşlığı daha geniş Avrasiya məkanında gedən geosiyasi və geoiqtisadi proseslərlə də bağlıdır.

Hər iki ölkə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında, enerji əməkdaşlığında, ticarətin şaxələndirilməsində və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsində maraqlıdır. Azərbaycanın Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiya ilə, Özbəkistanın isə regiondakı digər dövlətlərlə iqtisadi əlaqələri bu əməkdaşlığa əlavə imkanlar yaradır.
Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığı Şərq-Qərb istiqamətində artan iqtisadi əlaqələr üçün mühüm dayaqlardan birinə çevrilə bilər.

Yeni mərhələnin əsas xüsusiyyəti: siyasi etimaddan praktiki əməkdaşlığa
23 avqust hadisələrinin ümumi təhlili göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin əsas xüsusiyyəti siyasi bəyanatlarla praktiki fəaliyyətin paralel inkişafıdır.

Bir tərəfdən Əbədi dostluq haqqında Müqavilə kimi strateji siyasi sənəd imzalanır, digər tərəfdən bank, sənaye, turizm, təhsil, enerji, kənd təsərrüfatı və tikinti layihələri həyata keçirilir. Eyni zamanda, qarşılıqlı dövlət təltifləri siyasi etimadın və liderlər arasında şəxsi münasibətlərin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirir.
Bu üç istiqamətin - siyasi etimad, iqtisadi inteqrasiya və humanitar yaxınlığın paralel inkişafı Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin dayanıqlığını təmin edən əsas amillərdən biridir.

23 avqust 2026-cı il Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri çərçivəsində əldə olunan razılaşmalar, Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması, Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsi, qarşılıqlı dövlət mükafatları, Ali Dövlətlərarası Şuranın iclası və çoxsaylı iqtisadi-humanitar layihələr münasibətlərin strateji xarakterini daha da möhkəmləndirdi.

Ən mühüm nəticə isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız dostluq və qardaşlıq ifadələri ilə məhdudlaşmır. Bu münasibətlər konkret iqtisadi layihələr, qarşılıqlı investisiyalar, institusional mexanizmlər, humanitar təşəbbüslər və uzunmüddətli siyasi öhdəliklərlə möhkəmləndirilir.

Beləliklə, 23 avqust sammiti iki dövlət arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıqdan daha dərin və davamlı müttəfiqlik modelinə keçidinin mühüm göstəricisi kimi çıxış edir. Əbədi dostluq haqqında Müqavilə isə bu yeni mərhələnin siyasi simvolu və gələcək əməkdaşlığın mühüm dayağıdır.

Azərbaycan və Özbəkistanın qarşılıqlı fəaliyyətinin bundan sonra da genişlənməsi həm iki xalqın rifahına, həm Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin güclənməsinə, həm də daha geniş Avrasiya məkanında yeni iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının formalaşmasına mühüm töhfə verə bilər.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin