Tarixi qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə

Tarixi qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyəAzərbaycan və Özbəkistan münasibətləri son illərdə türk dünyasında ən sürətlə inkişaf edən və ən çoxşaxəli əməkdaşlıq modellərindən birinə çevrilib. Bu münasibətlərin təməlində yalnız müasir dövlətlərarası maraqlar deyil, əsrlər boyu formalaşmış tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlıq dayanır. Bakı ilə Daşkənd arasında siyasi dialoqun intensivləşməsi, iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin genişlənməsi, Qarabağın bərpasında Özbəkistanın iştirakı, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın dərinləşməsi və nəhayət, münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi iki ölkənin gələcək perspektivlərinin kifayət qədər geniş olduğunu göstərir.

Bu baxımdan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 23-24 avqust 2026-cı il tarixlərində Özbəkistana dövlət səfəri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Səfər Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin dəvəti ilə həyata keçirilir. Özbəkistan Prezidentinin rəsmi məlumatına görə, səfər çərçivəsində yüksək səviyyəli danışıqların, Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının keçirilməsi, beynəlxalq və regional məsələlərin müzakirəsi, həmçinin yeni sənədlər paketinin imzalanması və bir sıra iqtisadi-humanitar layihələrin başlanması gözlənilir.

Azərbaycan və özbək xalqları arasındakı münasibətlərin kökləri müasir diplomatik əlaqələrdən çox-çox əvvələ gedib çıxır. Böyük İpək Yolunun əsas marşrutlarından biri məhz Azərbaycanı Mərkəzi Asiyanın qədim şəhərləri ilə birləşdirib. Bakı və Xəzər sahilləri ilə yanaşı, Buxara, Səmərqənd və Xivə kimi şəhərlər əsrlər boyu ticarət, elm və mədəniyyət mübadiləsinin mühüm mərkəzləri olub. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatlarında da xalqlarımız arasında tarixi ticarət və elmi əlaqələrin mövcudluğu, İçərişəhərdəki Buxara karvansarası kimi nümunələr qeyd olunur.
Bu tarixi yaxınlıq ortaq dil, mədəniyyət, adət-ənənələr, mənəvi dəyərlər və türk-islam sivilizasiyasının ümumi irsi ilə daha da möhkəmlənib. Ona görə də Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərini yalnız diplomatik və iqtisadi əlaqələr çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil. Burada xalqlar arasında formalaşmış xüsusi mənəvi bağlılıq da mühüm rol oynayır.

Müasir dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi əsası isə 2 oktyabr 1995-ci ildə diplomatik əlaqələrin qurulması ilə yaradılıb. Azərbaycanın Özbəkistandakı səfirliyi 1996-cı ildə, Özbəkistanın Azərbaycandakı səfirliyi isə 1998-ci ildə fəaliyyətə başlayıb.

Müstəqilliyin ilk illərindən etibarən iki ölkənin liderləri arasında qarşılıqlı səfərlər münasibətlərin siyasi dayaqlarını möhkəmləndirib. 1996-cı ilin mayında Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı iki ölkə arasında dostluq və əməkdaşlıq haqqında müqavilə də daxil olmaqla, mühüm sənədlər paketi imzalanıb. 1997-ci ilin iyununda isə Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin Özbəkistana rəsmi səfəri əlaqələrin daha da inkişafına mühüm impuls verib. Heydər Əliyev-İslam Kərimov münasibətləri Azərbaycan-Özbəkistan dostluğunun siyasi tarixində xüsusi yer tutur. Bu münasibətlər sonrakı dövrlərdə iki ölkənin liderləri arasında yaranan etimad mühitinin də əsasını qoyub. 2022-ci ildə Daşkənddə Heydər Əliyev meydanının açılması bu tarixi irsə verilən yüksək qiymətin simvolik ifadələrindən biri oldu.

Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin xüsusilə sürətlə inkişaf etdiyi dövr Şavkat Mirziyoyevin Özbəkistan Prezidenti kimi fəaliyyətə başlamasından sonra daha aydın nəzərə çarpır. İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşan şəxsi dostluq və qarşılıqlı etimad münasibətlərin praktiki məzmununun genişlənməsinə ciddi təsir göstərib.
Son illərdə prezidentlər arasında qarşılıqlı səfərlərin və görüşlərin intensivliyi diqqət çəkir. Azərbaycan Prezidentinin 2026-cı il avqustun 21-də Özbəkistan Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə bildirildiyi kimi, son beş ildə iki ölkə liderləri səviyyəsində 15 qarşılıqlı səfər və çoxsaylı təmaslar həyata keçirilib. Prezident İlham Əliyev Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin hazırda ən yüksək mərhələyə - müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyini vurğulayıb.
2025-ci ildə Azərbaycan və Özbəkistan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin həyata keçirilməsi üzrə 2025-2029-cu illər üçün "Yol Xəritəsi"nin qəbul edilməsi də mühüm hadisə oldu. Beləliklə, siyasi bəyanatlar konkret fəaliyyət istiqamətləri ilə tamamlandı.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin emosional və mənəvi baxımdan ən mühüm istiqamətlərindən biri Özbəkistanın Qarabağın bərpasında iştirakı olub. Özbəkistan işğaldan azad edilmiş Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin tikintisini həyata keçirib. Məktəbin açılışı 23 avqust 2023-cü ildə Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin iştirakı ilə baş tutub.

2025-ci ildə isə Bakı ilə Daşkənd arasında bu mənəvi körpünün başqa bir simvolik ifadəsi ortaya çıxdı: Bakıda "Özbəkistan" parkının təməli qoyuldu. Beləliklə, Daşkənddə Heydər Əliyev meydanı və Bakıda "Özbəkistan" parkı iki xalqın qarşılıqlı ehtiramının şəhər məkanındakı simvollarına çevrilir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcəyində iqtisadiyyat və nəqliyyat xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il müsahibəsində açıqladığı məlumatlara görə, 2024-cü ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında əmtəə dövriyyəsi 252 milyon ABŞ dolları olub. 2025-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında isə ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 87,5 faiz artaraq 319 milyon dollara çatıb. Bundan başqa, 2023-cü ildə 500 milyon ABŞ dolları kapitalı nəzərdə tutan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti yaradılıb.

Sənaye kooperasiyası da sürətlə genişlənir. Xankəndidə Azərbaycan və Özbəkistanın birgə iştirakı ilə yaradılan tikiş fabriki iki ölkə arasında sənaye əməkdaşlığının simvolik nümunələrindəndir. Özbəkistan şirkətlərinin Azərbaycanda müxtəlif sahələrə sərmayə qoyması, Azərbaycan şirkətlərinin isə Özbəkistan bazarında fəallaşması qarşılıqlı iqtisadi maraqların genişləndiyini göstərir.

Nəqliyyat sahəsində isə əsas perspektiv Orta Dəhlizlə bağlıdır. Çin-Mərkəzi Asiya-Xəzər-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə və Avropa istiqamətində formalaşan bu marşrut Özbəkistanın dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir, Azərbaycanın isə Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm tranzit həlqə kimi rolunu gücləndirir.
2024-cü ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında tranzit daşımaların həcmi 1,3 milyon tondan çox olub və əvvəlki illə müqayisədə 18 faizdən artıq artım qeydə alınıb. Bu əməkdaşlıq yalnız yükdaşımalarla məhdudlaşmır. Dəmir yollarının, limanların, logistika mərkəzlərinin və rəqəmsal gömrük sistemlərinin inkişafı iki ölkənin iqtisadiyyatlarını daha sıx bağlaya bilər.

Avqustun 23-24-də baş tutan Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri zamanı Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclası keçirilib.

Səfər çərçivəsində siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi, investisiya, sənaye, nəqliyyat, logistika və humanitar əməkdaşlığın yeni mərhələsi müzakirə edilib. Səfərin Bakının və Daşkəndin daha geniş regional gündəliyi baxımından da əhəmiyyəti var. Azərbaycan Cənubi Qafqazı Xəzər və Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən əsas nəqliyyat və enerji qovşaqlarından biri kimi çıxış edir. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın ən böyük və strateji əhəmiyyətli dövlətlərindən biri olaraq bu coğrafiyanın iqtisadi potensialında mühüm rol oynayır. İki ölkənin əməkdaşlığının dərinləşməsi beləliklə yalnız ikitərəfli münasibətlərə deyil, Xəzər-Mərkəzi Asiya əlaqələrinin bütövlükdə inkişafına təsir göstərə bilər.

Tufan Məmmədov - iqtisadçı ekspert


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 278   Tarix: 25 avqust 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

ABŞ-da azərbaycanlı yüzlərlə insanın həyatını xilas etdi, polis onu mükafatlandırdı - VİDEO

ABŞ-ın Kaliforniya ştatında yaşayan azərbaycanlı Fərrux Məmmədov Kempbell Şəhər Polis İdarəsi tərəfindən xüsusi mükafat ilə təltif olunub. Ölkənin yerli "ABC7" telekanalı ABŞ polisinin qəhrəman adlandırdığı azərbaycanlı haqqında süjet hazırlayıb. Xəbər cinayətkarın hazırladığı terror planında

18 sentyabr 2021
.

Şotlandiyada on il öncə itmiş pişik evinə qayıtdı - FOTO

Şotlandiyanın Aberdin şəhərində 10 il öncə itmiş pişik tapılıb. Forbs adlı ev heyvanı üzərindəki mikroçip sayəsində evinə qaytarılıb. Belə ki, pişiyi tapan şəxs mikroçipdə əks olunan telefon nömrəsilə əlaqə saxlayıb. Məlum olub ki, heyvanın sahibi Edinburq şəhərində yaşayan bir ailədir. Ailə başçıs

18 sentyabr 2021
.

Vətən müharibəsinin 22 iştirakçısı polis oldu

Sentyabrın 17-də daxili işlər naziri, general-polkovnik Vilayət Eyvazovun iştirakı ilə keçirilən respublikanın şəhər, rayon polis orqanlarında sıravi və kiçik rəis heyəti vəzifələrində xidmət etmək arzusunda olan gənclərin növbəti sıra baxışı keçirib. Bu barədə Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) Mətbua

17 sentyabr 2021
.

Millət vəkili: "Həftəsonları ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti bərpa edilməlidir" – VİDEO

Pandemiyaya qarşı hökumətin verdiyi qərarlar öz müsbət təsirini göstərməkdədir, lakin Operativ Qərargah bəzi məsələlərin həlli yönündə təcili tədbirlər görməlidir. Bunu millət vəkili Fazil Mustafa deyib. Millət vəkili hesab edir ki, həll edilməli ən vacib məsələ həftəsonları ictimai nəqliyyatın fəaliyyətini

17 sentyabr 2021
.

Maqsud Mahmudov Azərbaycana belə gətirildi - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi, axtarışda olan keçmiş iş adamı Maqsud Mahmudov Ukraynada saxlanılıb. "Qafqazinfo" Maqsud Mahmudovun Azərbaycana deportasiya edilməsinin görüntülərini əldə edib. Videodan görünür ki, o, aeroportdan Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşları tərəfindən maşına yerləşdirilərək aidiyyət

18 sentyabr 2021
.

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanlarına və şəhid ailələrinə mənzillərin sənədləri təqdim edildi

Bu gün Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən bir qrup Vətən Müharibəsi Qəhrəmanına və ölümündən sonra "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verilmiş şəxslərin ailə üzvlərinə mənzillərin sənədləri təqdim edilib. Bu barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi məlumat yayıb

17 sentyabr 2021
.

Türkiyə ilə Azərbaycan arasında yeni sənəd imzalanacaq

Türkiyə ilə Azərbaycan arasında yeni sənəd imzalanacaq. Bu barədə Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yayıb. Bildirilib ki, bu məsələ Azərbaycanın mədəniyyət naziri Anar Kərimovla Türkiyənin mədəniyyət və turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy arasında keçirilən görüşdə müzakirə olunub. A.Kərimov ikitərəfli dostlu

17 sentyabr 2021
.

Azərbaycan polisindən ermənilərə süngülü dərs - VİDEO

Gorus-Qafan yolu üzərində xidmət göstərən Azərbaycan polisi yoldan keçmək istəyən ermənilərə dərs verib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülərdə üzərində qondarma respublikanın "bayrağ"ı olan avtomobilin postdan keçmək üçün yaxınlaşdığı görünür. Postd

18 sentyabr 2021
.

Sentyabrın 20-dək ictimai nəqliyyat işləməyəcək

Bu gündən sentyabrın 20-si saat 06:00-dək ölkə ərazisində ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır. -ın məlumatına görə, Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın qərarına əsasən, 18 sentyabr saat 00:00-dan 20 sentyabr saat 06:00-dək ölkə ərazisində ictimai nəqliyyat, o cümlədən Bakı Metropoliten

18 sentyabr 2021