Azərbaycanda uşaq kitabxanaları azalır: "Valideyn kitab oxumursa, uşaq da oxumayacaq"

Azərbaycanda son illərdə uşaq kitabxanalarının və onların kitab fondunun sayında azalma müşahidə olunur.

2001-ci ilin əvvəlinə ölkədə Mədəniyyət Nazirliyi sistemi üzrə 112 uşaq kitabxanası fəaliyyət göstərib. 2006-cı ildə onların sayı 103-ə, 2011-ci ildə 102-yə, 2016-cı ildə 97-yə, 2021-ci ildə isə 87-yə düşüb. 2025-ci ilin əvvəlinə uşaq kitabxanalarının sayı 89-a yüksəlsə də, 2026-cı ilin əvvəlinə yenidən 87 olub.

Eyni zamanda, uşaq kitabxanalarının kitab fondunun həcmi də azalıb. 2001-ci ilin əvvəlinə 2,7 milyon nüsxə olan fond 2006-cı ildə 2,7 milyon, 2011-ci ildə 2,2 milyon, 2016-cı ildə 1,7 milyon, 2021-ci ildə isə 1,3 milyon nüsxə təşkil edib. 2025 və 2026-cı illərin əvvəlinə də fondun həcmi 1,3 milyon nüsxə olub.

Bəs kitabxanaların və kitab fondunun azalması uşaqların mütaliə vərdişlərinə və psixoloji inkişafına necə təsir edə bilər? Kitabla müntəzəm təmasın azalması uşağın diqqət, təxəyyül və düşünmə qabiliyyətinə təsir göstərirmi?

Psixoloq Gülnar Orucova Qaynarinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, kitab oxumaq həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün faydalıdır:

"Ümumiyyətlə, kitab oxumaq həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün faydalıdır. Bu gün, xüsusilə də böyüklər deyirlər ki, biz kitabı onlayn oxuyuruq və yaxud dinləyirik. Xeyr, mənə görə, kitab oxunmaq üçündür. Hətta göz həkimləri belə deyirlər ki, hər gün bir səhifə yazı oxunmalıdır. Yəni kitab oxunmalıdır. Bunun göz üçün nə qədər faydalı olduğunu göz həkimləri özləri daha yaxşı izah edə bilərlər".

Psixoloq valideynlərin uşaqların mütaliə vərdişlərinin formalaşmasında mühüm rol oynadığını vurğulayıb:

"Bu gün valideyn uşaq üçün örnəkdir. Əgər uşaq valideynin əlində kitab görmürsə, telefon görürsə, sizcə, o uşaq kitab oxuyarmı? Əlbəttə, oxumayacaq. O da telefonla oynayacaq. Valideyn gərək kitab oxusun ki, uşaq da ona baxıb kitab oxusun".

Gülnar Orucovanın sözlərinə görə, kitab oxumaq uşağın yalnız mütaliə vərdişini formalaşdırmır, eyni zamanda onun söz ehtiyatını və ünsiyyət bacarığını da artırır:

"Bundan əlavə, kitab təkcə uşaqda mütaliə vərdişi yaratmır, birinci növbədə söz ehtiyatını artırır. Məsələn, indi kurikulum təlim sistemidir. Kurikulumda daha çox sual-cavabla qiymətlər yazılır. Amma bizə nə lazımdır? Ünsiyyət qurub danışa bilən, sosial əlaqələri genişlənmiş bir vətəndaş, fərd lazımdır. Bunun üçün də kitab ünsiyyət bacarığını artırır".

Psixoloq kitabın uşağın təxəyyül və təfəkkürünün formalaşmasına, analiz qabiliyyətinin inkişafına və empatiya hissinin güclənməsinə də təsir etdiyini deyib:

"Təxəyyül və təfəkkürü formalaşdırır, analiz etmə qabiliyyətini artırır. Məsələn, empatiya hissini artırır, uşağı mərhəmətli davranmağa daha çox sövq edir. Bəzən olur ki, uşaq özünə "Mən onun yerində olsaydım, nə edərdim?" sualını verir. Yəni bu sualı özünə verirsə, analiz etmə qabiliyyəti güclənir, empatiya hissi yaranır".

Gülnar Orucova hesab edir ki, valideynlərin uşaqlardan yalnız yüksək qiymət və test nəticəsi tələb etməsi onların mütaliəyə və ümumilikdə təhsilə marağını azalda bilər:

"Bu gün kitab oxumağın həqiqətən mühüm əhəmiyyəti var. Amma nə yazıq ki, bunu valideynlər anlamır. Valideynlər ancaq uşağın üstünə düşürlər: "Test elə, test elə, test elə". Bəzən də baxıb görürük ki, aşağı yaşda uşaq nəinki təlimə, nəinki məktəbə, ümumiyyətlə, oxumaq istəmir, təlimə həvəsi qalmayıb, sıfıra bərabər olub".

Psixoloq bunun əsas səbəblərindən birinin valideynlərin uşaqlarla daha çox qiymətlər barədə danışması olduğunu bildirib:

"Niyə? Çünki dərsdə alınan qiymət haqqında söhbətlər gedir. Xaricdə şagirddən soruışulur ki, "Bu gün necə əyləndin?" Amma bizdə "Bu gün müəllimə hansı summativi yazdırdı? O summativdən sən necə aldın? Sən niyə dörd aldın? Kim beş almışdı? Niyə beş aldı o, sən ala bilmədin?" kimi suallar verilir. Müqayisə ortaya girir. Valideyn övladını həvəsləndirmək əvəzinə onu həvəsdən salır".

Telegramda izləyin