Sübut haradadır? Ermənistanın Azərbaycana qarşı ittiham kampaniyasına sərt cavab

Ermənistanın bəzi hüquq müdafiəçilərinin Azərbaycanda cəza çəkən erməni əsilli şəxslərlə bağlı son açıqlamaları hüquq müdafiəsi fəaliyyətindən daha çox, siyasi təzyiq kampaniyasının tərkib hissəsi təsiri bağışlayır. Siranuş Sahakyanın Azərbaycanla bağlı səsləndirdiyi ağır iddialar bunun növbəti nümunəsidir.

Burada əsas problem yalnız irəli sürülən iddiaların məzmununda deyil. Problem həm də ondan ibarətdir ki, konkret şəxslərlə bağlı hüquqi məsələlər geniş siyasi ittihamlara çevrilir, ayrı-ayrı iddialardan istifadə etməklə Azərbaycanın beynəlxalq imicinə təsir göstərməyə cəhd edilir.İnsan hüquqları mövzusu əlbəttə ki, müzakirə edilə bilər. Lakin hüquq müdafiəçisinin siyasi mövqeyi ilə hüquqi fakt arasında ciddi fərq var. Bir şəxsin hər hansı iddianı səsləndirməsi həmin iddianı avtomatik olaraq həqiqətə çevirmir.

Ağır ittihamlar, amma haradadır sübutlar?

Sahakyanın açıqlamalarında Azərbaycan həbsxanalarında saxlanılan ermənilərin hüquqlarının pozulması, dini ayrı-seçkilik və digər ciddi məsələlərlə bağlı fikirlər səsləndirilir. Lakin bu tip ittihamlar yalnız emosional bəyanatlarla deyil, konkret sübutlarla əsaslandırılmalıdır.Əgər həqiqətən dini ayrı-seçkilik, işgəncə və ya digər hüquq pozuntusu baş veribsə, bununla bağlı konkret faktlar, tarixlər, şəxslər, araşdırmalar və müstəqil təsdiqlər ortaya qoyulmalıdır.
Əks halda "iddia" ilə "fakt" arasında olan sərhəd bilərəkdən aradan qaldırılır.Daha təhlükəli məqam isə fərdi xarakter daşıyan hər hansı mübahisənin bütövlükdə Azərbaycan dövlətinin siyasətinə şamil edilməsidir. Bu, hüquqi yanaşma deyil, siyasi ümumiləşdirmədir.

Məhkəmə proseslərini siyasi tribunaya çevirmək cəhdi

Azərbaycanda məhkəmə qərarı ilə cəza çəkən şəxslərlə bağlı hüquqi mübahisələrin beynəlxalq məhkəmə instansiyalarına daşınması hüquqi mexanizmlər çərçivəsində mümkündür. Lakin beynəlxalq hüquqi prosedurun mövcudluğu da irəli sürülən bütün iddiaların əvvəlcədən təsdiqlənməsi anlamına gəlmir.Əgər məsələ Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə qədər gedibsə, hüquqi qiymətin harada veriləcəyi bəllidir. Bu qiyməti mətbuat konfransında səsləndirilən siyasi bəyanatlar deyil, məhkəmənin araşdırması müəyyən etməlidir.
Ona görə də hüquqi proses başa çatmamış müəyyən şəxsləri və ya bütövlükdə Azərbaycanı əvvəlcədən "təqsirli" elan etmək hüquq müdafiəsi deyil, ictimai rəyə təsir göstərmək cəhdidir.

Ermənistanın köhnə informasiya müharibəsinin yeni versiyası

Sözügedən açıqlamalar daha geniş informasiya müharibəsi kontekstində də nəzərdən keçirilməlidir. Ermənistan tərəfindən müxtəlif beynəlxalq platformalarda Azərbaycanla bağlı insan hüquqları mövzusunun sistemli şəkildə gündəmə gətirilməsi yeni hadisə deyil.Bu yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla bağlı mənfi informasiya fonu yaradılır, ayrı-ayrı iddialar beynəlxalq mediada dövriyyəyə buraxılır və daha sonra həmin materiallar bir-birinə istinad edən informasiya zəncirinə çevrilir.

Beləliklə, ilkin mənbədə yalnız "iddia" kimi təqdim olunan məlumat müəyyən müddətdən sonra başqa resurslarda "fakt" təsiri yarada bilir.Bu, müasir informasiya müharibəsinin ən çox istifadə olunan üsullarından biridir.
Dini amildən siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadəXüsusilə dini ayrı-seçkilik iddialarının önə çəkilməsi ayrıca diqqət tələb edir. Azərbaycan tarixən müxtəlif dini icmaların birgə yaşadığı ölkə kimi tanınır. Buna görə də konkret şəxslərlə bağlı araşdırılmamış iddialardan istifadə edərək Azərbaycanda sistemli dini ayrı-seçkilik mənzərəsi yaratmağa çalışmaq ciddi siyasi manipulyasiya riskini daşıyır.

Əgər konkret dini hüquq pozuntusu baş veribsə, onun araşdırılması vacibdir. Amma bir hadisədən bütövlükdə dövlətin dini siyasəti haqqında nəticə çıxarmaq metodoloji baxımdan düzgün deyil.
Burada məqsəd hüququn müdafiəsidirsə, faktlar ortaya qoyulmalıdır. Məqsəd siyasi kampaniyadırsa, emosional ittihamlar kifayətdir.

İkiqat standartlar sualı

Ermənistan tərəfinin insan hüquqları mövzusunda Azərbaycana qarşı bu qədər həssas mövqe nümayiş etdirməsi təbii olaraq ikiqat standartlar məsələsini də gündəmə gətirir.
Çünki regionun yaxın keçmişində münaqişə, etnik qarşıdurma, məcburi köçkünlük, itkin düşmüş şəxslər və digər ağır humanitar problemlər yaşanıb. İnsan hüquqları mövzusuna həqiqətən universal prinsip kimi yanaşılırsa, bu məsələlərə münasibətdə də eyni standart tətbiq edilməlidir.İnsan hüquqları seçmə yanaşmanın predmeti olmamalıdır. Eyni prinsip bir tərəfin vətəndaşına tətbiq edilirsə, digər tərəfin vətəndaşına da tətbiq olunmalıdır.

Hüquq müdafiəçisi, yoxsa siyasi kampaniyanın iştirakçısı?
Əsas sual məhz budur: hüquq müdafiəçisinin missiyası nədir?

Əgər missiya insan hüquqlarını qorumaqdırsa, o zaman hüquq müdafiəçisi ilk növbədə faktların obyektiv araşdırılmasını tələb etməlidir. Əgər məqsəd siyasi təzyiq yaratmaqdırsa, o zaman konkret hüquqi məsələlər geniş siyasi ittihamlarla müşayiət olunur.

Sahakyanın son açıqlamalarında ikinci yanaşmanın elementlərinin üstünlük təşkil etdiyini düşünməyə əsas verən məqamlar var.Azərbaycanın ünvanına səsləndirilən hər bir ittihamın cavabsız qalması isə belə kampaniyaların daha da genişlənməsinə şərait yarada bilər. Buna görə də Azərbaycan tərəfinin yalnız siyasi deyil, hüquqi və faktoloji əsaslarla cavab verməsi vacibdir.

İnsan hüquqları siyasi mübarizənin alətinə çevriləndə onun özü dəyərdən düşür. Azərbaycanda cəza çəkən şəxslərlə bağlı hər hansı hüquq pozuntusu varsa, həmin məsələ konkret faktlar əsasında araşdırılmalıdır. Lakin sübut olunmamış iddiaları Azərbaycan dövlətinə qarşı geniş siyasi ittihamlara çevirmək obyektiv hüquq müdafiəsi deyil.
Ermənistanın bəzi dairələrinin bu mövzunu beynəlxalq informasiya məkanına daşıması göstərir ki, Azərbaycan əleyhinə informasiya kampaniyası yalnız siyasi və diplomatik müstəvidə deyil, "insan hüquqları" ritorikası üzərindən də davam etdirilir.Bu səbəbdən əsas tələb sadədir: ittiham varsa - sübut ortaya qoyulsun; hüquq pozuntusu varsa - hüquqi araşdırma aparılsın. Lakin siyasi bəyanatların fakt kimi təqdim edilməsinə yol verilməsin. Əks halda "hüquq müdafiəsi" adı altında aparılan fəaliyyətin mahiyyəti hüquqların qorunması deyil, siyasi təbliğat vasitəsinə çevrilmiş informasiya kampaniyası olacaq.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin