Azərbaycan-Türkiyə enerji tərəfdaşlığının yeni mərhələsi: Bakıdan verilən strateji mesaj

Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri son illərdə yalnız siyasi və hərbi-strateji müttəfiqlik səviyyəsində deyil, həm də enerji, nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlığın bütün istiqamətlərində yeni mərhələyə daxil olub. Bu baxımdan Bakıda keçirilən Azərbaycan-Türkiyə 5-ci Enerji Forumu iki qardaş ölkənin enerji siyasətinin gələcək konturlarını müəyyənləşdirən mühüm platforma kimi diqqət çəkir.

Sentyabrın 11-də Bakıda keçirilən forumda Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazov və Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar iştirak edib. Forum çərçivəsində karbohidrogen və neft-kimya sənayesi, elektrik enerjisi bazarı, bərpa olunan enerji, enerji səmərəliliyi, tənzimləmə və mədənçilik daxil olmaqla geniş spektrli məsələlərin müzakirəsi nəzərdə tutulub. Forumun protokolunun imzalanması da planlaşdırılıb.Bu gündəlik təsadüfi deyil. Əksinə, o göstərir ki, Azərbaycan-Türkiyə enerji əməkdaşlığı artıq yalnız neft və qaz məsələləri ilə məhdudlaşmır. Əməkdaşlığın məzmunu dəyişir, enerji təhlükəsizliyi anlayışı genişlənir və iki ölkə yeni enerji reallıqlarına uyğun olaraq daha çevik mexanizmlər formalaşdırmağa çalışır.

Enerji əməkdaşlığı artıq yeni mərhələdədir

Azərbaycan-Türkiyə Enerji Forumu iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiya çərçivəsində strateji enerji tərəfdaşlığının möhkəmləndirilməsi məqsədilə yaradılıb.
Forumun tarixçəsinə nəzər saldıqda onun institusional əhəmiyyəti daha aydın görünür. İlk forum 2021-ci ilin dekabrında Bakıda, ikinci forum 2022-ci ilin oktyabrında İstanbulda, üçüncü forum 2023-cü ilin sentyabrında Naxçıvanda, dördüncü forum isə 2025-ci ilin sentyabrında İzmir şəhərində keçirilib.
Deməli, Bakıdakı beşinci forum ayrı-ayrı görüşlər silsiləsinin növbəti toplantısı deyil. Bu platforma artıq davamlı enerji dialoqu mexanizminə çevrilib.Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Türkiyə enerji münasibətlərini yalnız mövcud layihələrin davam etdirilməsi üzərində qurmur, həm də gələcəyin enerji xəritəsinə uyğun yeni istiqamətlər müəyyənləşdirir.

Neft və qazdan yaşıl enerjiyə

Azərbaycan uzun illər ərzində Avropanın və regionun enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan ölkələrdən biri olub. Türkiyə isə coğrafi mövqeyinə görə Şərq ilə Qərb arasında enerji və nəqliyyat bağlantılarında strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bu iki faktor birləşdikdə ortaya yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq deyil, daha geniş regional enerji modeli çıxır.
Lakin enerji bazarlarında dəyişikliklər fonunda yalnız neft-qaz resurslarına söykənən əməkdaşlıq modeli kifayət etmir. Bərpa olunan enerji, elektrik enerjisinin ötürülməsi, enerji səmərəliliyi, enerji bazarlarının inteqrasiyası və yeni texnologiyalar getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır.

Məhz buna görə 5-ci Forumun gündəliyində bərpa olunan enerji və enerji səmərəliliyinin ayrıca yer alması strateji baxımdan diqqətəlayiqdir.Azərbaycan və Türkiyə artıq enerji əməkdaşlığının ikinci mərhələsinə keçirlər: birinci mərhələnin əsasını neft və qaz təşkil edirdisə, yeni mərhələnin əsas sütunlarından biri elektrik enerjisi və yaşıl enerji ola bilər.

Elektrik enerjisi - yeni strateji xətt

Gələcəkdə Azərbaycan-Türkiyə enerji əməkdaşlığının ən mühüm istiqamətlərindən birinin elektrik enerjisi olması ehtimalı yüksəkdir.

Bunun bir neçə səbəbi var:

Birincisi, Azərbaycanda günəş və külək enerjisinin inkişafı üçün böyük potensial mövcuddur.

İkincisi, Türkiyənin böyük enerji bazarı və inkişaf etmiş enerji infrastrukturu Azərbaycan üçün mühüm əməkdaşlıq imkanları yaradır.

Üçüncüsü, Azərbaycanın enerji istehsalında əldə etdiyi imkanların regional bazarlara çıxarılması ölkənin enerji ixracatının strukturunu dəyişə bilər.

Beləliklə, gələcəyin enerji əməkdaşlığı yalnız "qazın Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılması" modeli ilə məhdudlaşmaya bilər. Qarşıdakı mərhələdə söhbət elektrik enerjisinin istehsalı, ötürülməsi və regional bazarlara inteqrasiyasından gedə bilər.Bu isə Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi rolunu yeni müstəviyə çıxara bilər.

Enerji səmərəliliyi - görünməyən, amma böyük resurs

Enerji siyasətində yalnız yeni enerji mənbələrinin yaradılması deyil, mövcud enerjidən daha səmərəli istifadə də mühüm məsələdir.Azərbaycan və Türkiyə artıq enerji səmərəliliyi istiqamətində əməkdaşlığı genişləndirirlər. 2026-cı ilin mayında iki ölkə arasında binalarda enerji səmərəliliyi üzrə əməkdaşlıq sənədinin imzalanması bu istiqamətin praktiki əhəmiyyətini göstərir. Azərbaycan Energetika Nazirliyi həmin əməkdaşlığı strateji enerji tərəfdaşlığının yeni istiqamətlərindən biri kimi təqdim edib.Bu istiqamət xüsusilə şəhərlərin böyüməsi, yeni yaşayış məhəllələrinin salınması və sənaye istehsalının genişlənməsi fonunda mühüm əhəmiyyət daşıyır.Enerji səmərəliliyi yalnız iqtisadi qənaət məsələsi deyil. Bu, həm də enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin ən effektiv vasitələrindən biridir.

Azərbaycan üçün forumun əsas əhəmiyyəti

Azərbaycan baxımından 5-ci Enerji Forumunun əhəmiyyətini üç əsas istiqamətdə qiymətləndirmək olar.

Birincisi, Azərbaycan Türkiyə ilə enerji əməkdaşlığının uzunmüddətli və institusional xarakterini möhkəmləndirir.

İkincisi, Bakı özünü yalnız karbohidrogen ixracatçısı kimi deyil, gələcəyin enerji sistemlərində iştirak edən ölkə kimi təqdim edir.

Üçüncüsü, Türkiyə ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın regional enerji layihələrində mövqeyini daha da gücləndirir.
Bu baxımdan forumun əsas mesajlarından biri belədir: Azərbaycan enerji sektorunda dəyişən qlobal trendlərə uyğunlaşmaqla yanaşı, həmin dəyişikliklərdən yeni iqtisadi imkanlar yaratmağa çalışır.

Türkiyə üçün Azərbaycan niyə vacibdir?

Ankara üçün də Azərbaycan enerji xəritəsində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Türkiyənin enerji təhlükəsizliyinin əsas istiqamətlərindən biri müxtəlif mənbələrdən və müxtəlif marşrutlardan enerji əldə etməkdir. Azərbaycan isə bu strategiyada etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Türkiyənin Şərq-Qərb enerji bağlantılarında rolunu gücləndirir. İki ölkənin siyasi münasibətlərindəki yüksək etimad isə enerji layihələrinin uzunmüddətli perspektivdə həyata keçirilməsi üçün əlavə imkan yaradır.Buna görə Bakı və Ankara arasında enerji əməkdaşlığı sadəcə iqtisadi layihə deyil, eyni zamanda geosiyasi əhəmiyyət daşıyan tərəfdaşlıq modelidir.

Enerji xəritəsində Bakı-Ankara tandeminin rolu

Dünya enerji bazarında rəqabət getdikcə daha mürəkkəb xarakter alır. Yeni enerji mənbələri, alternativ marşrutlar, yaşıl enerji texnologiyaları və enerji bazarlarının şaxələndirilməsi dövlətlərin strateji planlaşdırmasının əsas elementlərinə çevrilib.Belə şəraitdə Azərbaycan-Türkiyə tandeminin üstünlüyü yalnız resurslarda deyil, siyasi etimadda, coğrafi yaxınlıqda və uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsindədir.Bu model digər ölkələr üçün də maraqlı ola bilər. Çünki enerji layihəsinin uğuru yalnız resursun mövcudluğundan asılı deyil. Bunun üçün siyasi sabitlik, etibarlı tərəfdaşlıq, infrastruktur və regional əməkdaşlıq lazımdır.
Azərbaycan və Türkiyə bu komponentlərin əhəmiyyətli hissəsinə malikdir.

Qarşıdakı mərhələnin əsas sualı

Lakin bütün bunlarla yanaşı, əsas məsələ forumlarda səslənən fikirlərin konkret layihələrə çevrilməsidir.
Yeni enerji əməkdaşlığının real nəticəsi investisiyaların artması, yeni istehsal güclərinin yaradılması, elektrik enerjisi bağlantılarının genişləndirilməsi, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi və bərpa olunan enerji layihələrinin sürətləndirilməsi ilə ölçüləcək.Bu baxımdan Forumun protokolunun imzalanması da yalnız formal sənəd kimi deyil, konkret fəaliyyət proqramının başlanğıcı kimi qiymətləndirilməlidir.

Bakıdan Ankaraya uzanan enerji xətti

Azərbaycan-Türkiyə 5-ci Enerji Forumu bir daha göstərir ki, iki ölkənin enerji əməkdaşlığı artıq ənənəvi neft-qaz münasibətlərindən daha geniş məzmun qazanıb.
Bu gün gündəmdə karbohidrogenlərlə yanaşı elektrik enerjisi, bərpa olunan enerji, enerji səmərəliliyi, tənzimləmə və yeni enerji bazarları dayanır.

Əslində, Bakı forumunun ən mühüm strateji nəticəsi də məhz budur: Azərbaycan və Türkiyə enerji tərəfdaşlığının gələcəyini bu günün resursları ilə deyil, sabahın enerji texnologiyaları və bazarları ilə birlikdə qurmağa çalışırlar.
Əgər bu istiqamətdə qəbul edilən qərarlar ardıcıl şəkildə həyata keçirilərsə, Bakı-Ankara enerji əməkdaşlığı təkcə iki ölkənin iqtisadi maraqlarına deyil, bütövlükdə regionun enerji təhlükəsizliyinə və Avrasiya enerji xəritəsinin formalaşmasına təsir edən əsas amillərdən birinə çevrilə bilər.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin