Ali təhsilin 3 ilə endirilməsi: zamanın tələbi, yoxsa keyfiyyət üçün yeni sınaq?

Ali təhsilin 3 ilə endirilməsi: zamanın tələbi, yoxsa keyfiyyət üçün yeni sınaq?Ali təhsil sistemində son illər müzakirəyə çıxarılan ən mühüm məsələlərdən biri bakalavr təhsilinin müddətinin üç ilə endirilməsi ideyasıdır. İlk baxışdan bu yanaşma sadə görünür: tələbə universiteti daha qısa müddətdə bitirir, əmək bazarına daha tez daxil olur və həm ailənin, həm də dövlətin təhsil xərcləri müəyyən qədər azalır. Lakin məsələnin mahiyyəti yalnız bir ilin ixtisarı ilə ölçülə bilməz. Burada əsas sual budur: üçillik ali təhsil modelində keyfiyyət necə qorunacaq?

Müasir əmək bazarı sürətlə dəyişir. Texnologiyaların inkişafı, süni intellektin yayılması, yeni peşələrin meydana çıxması və ənənəvi ixtisasların transformasiyası universitetlər qarşısında yeni tələblər qoyur. Artıq ali məktəbin əsas vəzifəsi yalnız tələbəyə böyük həcmdə nəzəri məlumat vermək deyil. Universitet məzunu düşünməyi, problem həll etməyi, müasir texnologiyalardan istifadə etməyi və əldə etdiyi bilikləri real həyatda tətbiq etməyi bacarmalıdır.Bu baxımdan ali təhsilin müddətinin üç ilə endirilməsi ideyası müəyyən üstünlüklər yarada bilər.

Əvvəla, tələbə əmək bazarına daha tez çıxa bilər. Bu isə gənclərin həm peşəkar təcrübə qazanmasını, həm də iqtisadi müstəqilliyə daha erkən başlamasını təmin edə bilər. Üç il ərzində daha intensiv və məqsədyönlü təhsil alan tələbənin universitetdən sonra əlavə vaxt itirmədən ixtisası üzrə fəaliyyətə başlaması mümkündür.

İkincisi, üçillik model ali təhsilin daha çevik qurulmasına təkan verə bilər. Əgər tədris proqramlarında təkrarlanan, əmək bazarında praktiki əhəmiyyətini itirmiş və tələbəyə real peşə bacarığı qazandırmayan fənlər yenidən nəzərdən keçirilərsə, bir ilin ixtisarı təhsilin zəifləməsi yox, əksinə, daha səmərəli təşkil olunması ilə nəticələnə bilər.Üçüncüsü, belə bir dəyişiklik universitetləri tədris proqramlarını yeniləməyə məcbur edə bilər. Ənənəvi yanaşmada əsas diqqət diplom almağa yönəlirsə, yeni modeldə nəticəyə - məzunun nəyi bacardığına - üstünlük verilməlidir.
Lakin burada ciddi risklər də mövcuddur.

Təhsilin müddətini azaltmaqla təhsilin keyfiyyətini avtomatik artırmaq mümkün deyil. Əgər dördillik proqram sadəcə üç ilə sıxışdırılacaqsa, tələbənin üzərinə həddindən artıq akademik yük düşə bilər. Nəticədə tələbə çoxlu fənni qısa müddətdə keçsə də, həmin biliklərin mənimsənilməsi və praktiki tətbiqi zəifləyə bilər.Ən böyük təhlükə isə formal optimallaşdırmadır. Yəni proqramın məzmununa toxunmadan yalnız təhsil müddətinin bir il azaldılması. Belə yanaşma ali təhsilin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.Ona görə də üçillik ali təhsil modelinə keçid müzakirə edilərkən əsas diqqət "bir il necə azaldılsın?" sualına deyil, "üç il ərzində daha keyfiyyətli nəticə necə əldə edilsin?" sualına yönəlməlidir.Bunun üçün bir neçə mühüm prinsip nəzərə alınmalıdır.

İlk növbədə, bütün ixtisaslara eyni yanaşmaq düzgün olmaz. Bəzi ixtisaslarda üçillik model daha rahat tətbiq oluna bilər. Digər sahələrdə isə geniş nəzəri baza, laboratoriya hazırlığı, klinik və ya uzunmüddətli praktiki təcrübə tələb olunduğundan təhsil müddətinin azaldılması ciddi şəkildə əsaslandırılmalıdır.

İkinci mühüm məsələ müəllim və universitetlərin hazırlığıdır. Təhsil müddətinin qısaldılması tədrisin intensivləşdirilməsini tələb edir. Bu isə yalnız dərs saatlarının artırılması demək deyil. Müasir tədris metodları, rəqəmsal resurslar, layihə əsaslı öyrənmə, real iş mühiti ilə inteqrasiya və tələbənin fərdi inkişafına yönəlmiş mexanizmlər gücləndirilməlidir.

Üçüncü məsələ əmək bazarı ilə universitet arasında əlaqənin möhkəmləndirilməsidir. Universitetdə verilən biliklə işəgötürənin tələb etdiyi bacarıqlar arasında böyük fərq qalarsa, üçillik diplomun özü gəncin əmək bazarında rəqabət qabiliyyətini təmin etməyəcək.Bu səbəbdən tələbələrin təhsil müddətində real müəssisələrdə təcrübə keçməsi, layihələrdə iştirak etməsi və praktiki bacarıqlar qazanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Digər tərəfdən, üçillik ali təhsil modeli universitet diplomunun dəyərinin aşağı düşməsinə səbəb olmamalıdır. Əksinə, diplomun arxasında dayanan bilik və bacarıqlar daha ciddi qiymətləndirilməlidir. İşəgötürən üçün əsas meyar məzunun neçə il oxuması deyil, nə bildiyi və nəyi bacardığı olmalıdır.Burada akkreditasiya və keyfiyyət təminatı sisteminin rolu da artır. Üçillik proqramların hər biri nəticə əsaslı qiymətləndirilməli, məzunların əldə etdiyi kompetensiyalar ölçülməli və universitetlərin hazırlıq səviyyəsi mütəmadi monitorinq edilməlidir.

Əslində məsələ yalnız üç il və ya dörd il məsələsi deyil. Əsas məsələ Azərbaycanın ali təhsil sisteminin gələcəyidir.
Dünyada universitetlər getdikcə daha çox çevik, modul və nəticə əsaslı təhsil modellərinə keçirlər. Gənclər bir ixtisasla kifayətlənmir, həyatları boyunca yeni biliklər əldə edir və bir neçə dəfə peşə istiqamətlərini dəyişə bilirlər. Bu baxımdan ali təhsilin daha çevik və əmək bazarının tələblərinə uyğun qurulması qaçılmaz prosesdir.
Lakin çeviklik keyfiyyətsizliyə çevrilməməlidir.

Üçillik ali təhsil modeli tətbiq ediləcəksə, bu, sadəcə "bir ili ixtisar etmək" layihəsi kimi deyil, ali təhsilin tamamilə yenidən qurulması kimi həyata keçirilməlidir. Tədris proqramları yenilənməli, lazımsız təkrarlar aradan qaldırılmalı, praktiki hazırlıq gücləndirilməli, rəqəmsal təhsil imkanları genişləndirilməli və məzunun real kompetensiyalarına əsaslanan qiymətləndirmə sistemi yaradılmalıdır.

Əks halda tələbənin universitetdə bir il az qalması onun əmək bazarına daha hazırlıqlı çıxacağı anlamına gəlməyəcək.
Nəticə etibarilə, ali təhsilin üç ilə endirilməsi həm mühüm imkan, həm də ciddi məsuliyyətdir. Düzgün qurulduğu halda bu model gənclərin daha tez peşəkar həyata başlamasına, universitetlərin çevikləşməsinə və təhsil proqramlarının müasirləşməsinə xidmət edə bilər. Səhv tətbiq edildiyi halda isə sadəcə diplom alma müddətini qısaldar, lakin bilik və bacarıqların formalaşmasına zərər vura bilər.Bu səbəbdən əsas hədəf üçillik diplom deyil, üç ildə dörd illikdən daha keyfiyyətli nəticə verən ali təhsil sistemi yaratmaq olmalıdır.Çünki XXI əsrdə təhsilin gücü onun neçə il davam etməsi ilə deyil, insana gələcəyin dünyasında nə qədər rəqabətqabiliyyətli olmağı öyrətməsi ilə ölçülür.

Müşfiq Cəfərov
Milli Məclisin deputatı


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 395   Tarix: 11 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

"Yaralanmışam, pensiya ala bilmirəm" - Müharibədə iştirak edən futbolçu

Vətən müharibəsi qazisi, "Kəpəz" klubunun sabiq futbolçusu, 1998-ci il təvəllüdlü Talib Rzayev müharibədə yaralanmağına baxmayaraq, ona hələ də əlillik dərəcəsinin təyin edilməməsindən narazıdır. Bu barədə "Qafqazinfo"ya müraciət edən T. Rzayev bildirib ki, 2019-cu ildə əsgərliy

17 sentyabr 2021
.

Vaksinasiyadan imtina edən üç min səhiyyə işçisi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı

Fransada koronavirusa qarşı peyvənd olunmaqdan imtina edən üç min səhiyyə işçisi vəzifəsindən kənarlaşdırılıb. -a istinadən xəbər verir ki, bu barədə ölkənin səhiyyə naziri Olivye Veran bildirib. Onun sözlərinə görə, müvafiq tədbir müvəqqəti xarakter daşıyır. Belə ki, qeyd olunan əməkdaşların çoxu artı

17 sentyabr 2021
.

Maqsud Mahmudov Azərbaycana belə gətirildi - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi, axtarışda olan keçmiş iş adamı Maqsud Mahmudov Ukraynada saxlanılıb. "Qafqazinfo" Maqsud Mahmudovun Azərbaycana deportasiya edilməsinin görüntülərini əldə edib. Videodan görünür ki, o, aeroportdan Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşları tərəfindən maşına yerləşdirilərək aidiyyət

18 sentyabr 2021
.

"Ölən öləcək, qalan qalacaq, həyat davam edir" - Rəşid Mahmudov pandemiyadan danışdı

Mütəxəssislər havaların soyuması ilə əlaqədar olaraq yoluxma sayının artacağını proqnozlaşdırırlar. Bununla bağlı artıq həyəcan təbili çalınır. Maraqlıdır insanların qapalı məkanlarda toplaşması, məktəblərin açılması həqiqətənmi yoluxmanı artıracaq?. Tibb Universitetinin dosenti, Əməkdar müəllim Rəşi

17 sentyabr 2021
.

Skuterdə gəzən it və pişik "Ginnesin Rekordlar Kitabı"na düşdü - FOTO - VİDEO

Kanadadan Lollipop adlı it və Saşimi adlı pişik skuterdə beş metr məsafəni qət etməklə "Ginnesin Rekordlar Kitabı"na düşüb. Filmlər və şoular üçün heyvanları təlim edən Melissa Millett Lollipop və Saşiminin skuter sürməyi xoşladıqlarını, lakin adətən bunu tək-tək həyata keçirdiklərini deyib

17 sentyabr 2021
.

Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı AÇIQLANDI

Son sutkada Azərbaycan Respublikasında koronavirus (COVID-19) infeksiyasına 1770 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 3 788 nəfər müalicə olunaraq sağalıb. Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan verilən məlumata görə, COVID-19 üçün götürülən analiz nümunələri müsbət çıxmış 24 nəfər vəfat edib. İndiyədə

17 sentyabr 2021
.

FHN leysan nəticəsində köməksiz qalan vətəndaşları xilas etdi -VİDEO

Güclü leysan yağışları nəticəsində Qusar rayonunun Urva kəndi istiqamətində bir qrup vətəndaşın köməksiz vəziyyətdə qalması barədə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin "112" qaynar telefon xəttinə məlumat daxil olub. -ın Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) saytına istinadən verdiyi xəbərinə görə

18 sentyabr 2021
.

ATS rabitə xidmətindən ŞİKAYƏT: "Belə sürünə-sürünə işlətməkdənsə..."

ın redaksiyasına ATS rabitə xidməti ilə bağlı şikayət daxil olub. Belə ki, şikayətçi Cəfər Məmmədovun sözlərinə görə, Binəqədi rayonu, Rəsulzadə qəsəbəsi, Əli Məmmədov küçəsində yerləşən 11 nömrəli binada günlərdir ki, internet bərbad vəziyyətdədir:. "Tək bizim "WiFi" olsa, modem aparatınd

18 sentyabr 2021
.

Şairdən Üzeyir Hacıbəyliyə qəribə təbrik: "Bunu sənə bağışlamaq olmur..."

"Xöşbəxt adamsan ki, Azərbaycan musiqisinin bu gününü görmədin". Qaynarinfo xəbər verir ki, bunu nəğməkar şair, Əməkdar İncəsənət Xadimi Baba Vəziroğlu dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylini ad günü ilə əlaqədar təbrikdə yazıb. Şair bildirib ki, Üzeyir bəyin vaxtsız ölümü ilə Azərbaycan musiqis

18 sentyabr 2021