İnsanlar niyə qəddarlaşır? Hamilə iti pəncərədən atan şəxsin hərəkəti nəyi göstərir? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Bakıda hamilə itin hündürmərtəbəli binanın pəncərəsindən aşağı atılması cəmiyyətdə ciddi narazılıq yaradıb. Heyvana qarşı bu cür amansız davranışın görüntülərinin yayılması bir daha insanlarda aqressiya və zorakılığın hansı həddə çata bildiyi sualını gündəmə gətirib. Bəs insanı heyvana qarşı bu qədər qəddar davranmağa vadar edən nədir?

Psixoloji olaraq insanın qəddarlığa və zorakılığa meyillənməsinin, bir sözlə, "manyakalaşmasının" səbəbləri nələrdir? Bu davranış hansı psixoloji amillərdən qaynaqlana və gələcəkdə daha ciddi zorakılıq hallarına çevrilə bilərmi?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, bir ölkənin şüur səviyyəsi onun təbiətə və heyvanlara olan münasibətindən məlum olur. ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin Kaliforniyanın Mərkəzi Dairəsi üzrə 11 avqust 2026-cı il açıqlamasına görə, heyvanlara qarşı hər hansı, müəyyən ağır zorakılıq əməlləri federal səviyyədə cinayət sayılaraq, heyvana hər hansı şiddət göstərən şəxs, cəza olaraq 7 ilə qədər həbs oluna bilir. Onun sözlərinə görə, bu qanun isə ABŞ prezidenti cənab Tramp tərəfindən 2019-cu ilin noyabrında, prezidentliyinin tam ilk dövründə imzalanıb: "Yəni insan prezident seçiləndən sonra, hətta prezidentliyinin ilk günündən heyvanların hüquqlarını düşünüb. Azərbaycandakı bu hadisə isə yüksək dərəcəli qəddar davranışdır. Bu cür hadisəyə sadəcə " heyvanı sevmirdi " demək çox səthi yanaşma olar.

Eyni zamanda psixi xəstə olması da demək deyil. Öz gücünü zəif varlığın üzərində tətbiq etmək istəyi, empatiyanın yoxluğu, zorakılığın sosial normaya çevrilməsidir. Yaxud cəmiyyət uzun müddət heyvanlara qarşı qəddarlığı "adi şey" kimi qəbul edirsə, insanların ağrıya reaksiyası da dəyişir. Ölüm və ağrı adiləşir. Ən böyük problem isə bizim cəmiyyətdə heyvanı "canlı subyekt" kimi yox, obyekt kimi görməkdir. Burada məncə ən vacib məsələ fərdi psixologiyadan daha böyükdür. Heyvana qarşı zorakılıq cəmiyyətin zorakılığa münasibətinin ən əsas göstəricilərindən biridir. İnkişaf etmiş ölkələr bu kimi səbəblərə görə müsəlmanlara " neandertal " insanlar kimi yanaşırlar.

Diqqət etsək müsəlman cəmiyyətlərində onsuzda əvvəldən heyvansevərlik hissi çox da yayqın olmayıb. Ələlxüsus müsəlmanların itlərə qarşı qəribə bir taxılmaları var. Həm də son zamanlar sosial şəbəkələrdə müxtəlif həkimlərin və ümumiyyətlə öz peşə sahəsinə aid olmayan insanların heyvanlara qarşı antipatiya və aqressiyanı təşviq edən fikirlər səsləndirdiyini görürük. Təbii ki, bu kimi yayqın fikirlərin nəticəsi də belə gözlənilirdi. Mən ümumiyyətlə düşünürəm ki, gecikmiş olsaq da, heyvanların hüquqlarının qorunması ilə bağlı qanunvericilikdə ciddi dəyişikliklər edilməlidir. Eyni zamanda, sosial şəbəkələrdə heyvanlara qarşı nifrət, aqressiya və zorakılığı təşviq edən fikirlər səsləndirən şəxslər də yüksək məbləğdə cərimələrlə məsuliyyətə cəlb olunmalıdır. İnsan nəhayət anlamalıdır ki, Yaradanın yaratdığı hər bir canlı və təbiət vahid bir sistemin parçasıdır və başqa bir canlının həyatına, bütövlüyünə və haqqına göstərilən hörmətsizlik, əslində, həyatın öz bütövlüyünə qarşı yönəlmiş davranışdır.

Bu cür hadisələrə münasibəti cəmiyyətin emosiyası deyil, qanunun həm də çox sərt mövqeyi müəyyən etməlidir. ABŞ-dakı qanunlarda olduğu kimi, heyvanlara qarşı ağır cinayət törədənlərə yeddi ilə qədər həbs cəzası tətbiq olunsa, bəlkə insanlar anlayarlar ki, canlıya qarşı qəddarlığın da hüquqi və real nəticəsi var".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin