İlham Əliyevin Türkmənistan səfəri: Bakı Mərkəzi Asiyada yeni geosiyasi xəritəni formalaşdırır

Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana işgüzar səfəri Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya istiqamətinin nə qədər mühüm strateji əhəmiyyət daşıdığını bir daha ortaya qoydu. Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə Prezident İlham Əliyevin iştirakı təkcə diplomatik protokol hadisəsi deyil. Bu səfər Azərbaycanın Xəzər hövzəsində və Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərdə artan siyasi və iqtisadi çəkisinin növbəti nümayişidir.

Son illərdə dünyada geosiyasi və geoiqtisadi proseslərin istiqaməti ciddi şəkildə dəyişib. Ənənəvi nəqliyyat və enerji marşrutlarına alternativlərin axtarılması, yeni ticarət dəhlizlərinin yaranması, enerji təhlükəsizliyinin ön plana çıxması və böyük güclər arasında rəqabətin artması Xəzər hövzəsinin strateji əhəmiyyətini daha da yüksəldib. Bu yeni reallıqda Azərbaycan öz coğrafi mövqeyini böyük üstünlüyə çevirməyi bacaran ölkələrdən biridir.

Bu gün Bakı ilə Mərkəzi Asiyanın paytaxtları arasında münasibətlər artıq sadəcə dostluq və tərəfdaşlıq ifadələri ilə məhdudlaşmır. Söhbət konkret iqtisadi layihələrdən, nəqliyyat dəhlizlərindən, enerji marşrutlarından, investisiyalardan, rəqəmsal bağlantılardan və uzunmüddətli siyasi əməkdaşlıqdan gedir.Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasətində Türkmənistanın xüsusi yeri var. İki ölkəni Xəzər dənizi ilə yanaşı, tarixi və mədəni yaxınlıq, türk dünyasına bağlılıq və qarşılıqlı iqtisadi maraqlar birləşdirir. Son dövrdə Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin daha yüksək siyasi səviyyəyə yüksəlməsi də məhz bu strateji reallığın nəticəsidir.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı səfərinin əsas mesajlarından biri Azərbaycanın Xəzəri Şərqlə Qərb arasında mühüm geosiyasi və geoiqtisadi körpüyə çevirmək siyasətidir. Mərkəzi Asiyanın zəngin resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması üçün alternativ marşrutlara ehtiyac artdıqca Azərbaycanın əhəmiyyəti də yüksəlir.
Burada söhbət yalnız yük daşımalarından getmir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı ilə özünü Avrasiya məkanının əsas logistika qovşaqlarından biri kimi təqdim edir. Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi isə Bakı ilə münasibətlərin strateji xarakterini daha da gücləndirir.

Başqa sözlə, Azərbaycan artıq yalnız "tranzit ölkə" olmaqla kifayətlənmir. Bakı regional nəqliyyat sisteminin formalaşdırılmasında qərarverici və təşəbbüskar aktorlardan birinə çevrilir.Enerji məsələsi də bu strategiyanın əsas sütunlarından biridir. Azərbaycan uzun illər ərzində Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayıb. İndi isə enerji siyasətinin coğrafiyası genişlənir. Xəzər regionunun enerji resursları, yaşıl enerji potensialı və elektrik enerjisinin ixrac imkanları yeni əməkdaşlıq perspektivləri yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gələcəkdə Xəzərin hər iki sahilini birləşdirən enerji layihələrinin genişlənməsi regionun iqtisadi xəritəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Bütün bunlar Azərbaycanın xarici siyasətində daha böyük bir strategiyanın formalaşdığını göstərir. Bakı ayrı-ayrı layihələrdən çox, bir-birini tamamlayan nəqliyyat, enerji, ticarət və rəqəmsal bağlantılar sisteminin yaradılmasına çalışır.
Bu strategiyanın siyasi tərəfi isə daha az əhəmiyyət daşımır. Azərbaycan Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri gücləndirməklə Türk dünyasında siyasi və iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə də mühüm töhfə verir. Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və digər türk dövlətləri ilə münasibətlərin yüksək səviyyəyə çatdırılması yeni regional əməkdaşlıq modelinin əsasını yaradır.

Prezident İlham Əliyevin diplomatik fəallığı burada xüsusi rol oynayır. Dövlət başçısının Mərkəzi Asiya ölkələrinin liderləri ilə mütəmadi görüşləri və müxtəlif çoxtərəfli platformalarda fəal iştirakı Azərbaycanın regiona münasibətinin təsadüfi və epizodik olmadığını göstərir. Əksinə, bu, uzunmüddətli və konkret maraqlara əsaslanan dövlət strategiyasıdır.

Əslində, Türkmənistan səfərinin əhəmiyyətini məhz burada axtarmaq lazımdır. Dünya yeni geosiyasi düzənə doğru gedərkən Azərbaycan özünü bu prosesin kənarında saxlamır. Əksinə, yeni düzənin formalaşdığı əsas məkanlardan birində - Xəzər hövzəsində - öz mövqeyini gücləndirir.

Bu siyasət Azərbaycanın milli maraqlarına tam uyğun gəlir. Çünki nəqliyyat dəhlizləri üzərində mövqenin gücləndirilməsi iqtisadi gəlirlər yaratmaqla yanaşı, ölkənin siyasi çəkisini də artırır. Enerji marşrutlarında mühüm mövqe tutmaq isə Azərbaycanın regional və beynəlxalq proseslərdə söz sahibi olmasını təmin edir.
Türkmənistanla münasibətlərin inkişafı bu baxımdan daha geniş məqsədə xidmət edir: Xəzərin iki sahilində yerləşən dövlətlər arasında iqtisadi və siyasi bağları gücləndirmək və Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz üzərindən Avropaya daha sıx bağlamaq.

Azərbaycanın bu prosesdə üstünlüyü isə göz qabağındadır. Ölkə həm Xəzər dənizinə çıxışa, həm inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturuna, həm enerji imkanlarına, həm də son illərdə formalaşmış güclü diplomatik əlaqələr şəbəkəsinə malikdir.

Ona görə də Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan səfərini yalnız növbəti xarici səfər kimi təqdim etmək doğru olmaz. Bu səfər Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada artan rolunun, Xəzər regionunda güclənən mövqeyinin və yeni geosiyasi reallıqlara uyğunlaşdırılmış xarici siyasət kursunun göstəricisidir.
Bakı açıq şəkildə göstərir ki, regionda yeni nəqliyyat, enerji və iqtisadi xəritə formalaşırsa, Azərbaycan həmin xəritənin kənarında deyil, mərkəzində olacaq.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfərinin siyasi mahiyyəti də məhz budur: Azərbaycan Xəzəri ayırıcı xəttdən birləşdirici platformaya çevirməklə Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında öz strateji rolunu daha da möhkəmləndirir. Bu isə qarşıdakı illərdə Azərbaycanın regional çəkisinin daha da artacağından xəbər verir.

Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin