Məktəblilərin və müəllimlərin vahid formaya keçidi: Təhsildə bərabərlik, yoxsa yeni müzakirə mövzusu?

Təhsil sistemində vahid geyim məsələsi yalnız zahiri görünüşlə bağlı deyil. Bu məsələ məktəbdə sosial bərabərliyin təmin olunması, nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi, müəllim nüfuzunun qorunması və sağlam təhsil mühitinin formalaşdırılması kimi mühüm istiqamətləri əhatə edir. Məktəblilərin vahid məktəb formasında, müəllimlərin isə müəyyən edilmiş geyim standartlarına uyğun şəkildə təhsil müəssisələrinə gəlməsi cəmiyyətdə müzakirəyə çıxarılmalı olan aktual məsələlərdəndir.

Əsas sual budur: məktəblilərin və müəllimlərin vahid formaya keçidi təhsil mühitində hansı dəyişikliklərə səbəb ola bilər və bu təşəbbüsün real faydası nədən ibarətdir?Müasir dövrdə məktəb yalnız bilik verilən məkan deyil, həm də uşaqların sosial münasibətlər qurduğu, şəxsiyyət kimi formalaşdığı və cəmiyyətin qaydalarını öyrəndiyi mühüm institutdur. Buna görə də məktəbdə yaradılan mühit uşaqların psixoloji vəziyyətinə, özünəinamına, davranışına və təhsilə münasibətinə birbaşa təsir göstərə bilər. Vahid geyim siyasəti də bu mühitin formalaşmasında müəyyən rol oynaya bilər.

Vahid məktəb forması sosial fərqlərin qabardılmasının qarşısını ala bilərmi?
Məsələnin ən vacib tərəflərindən biri sosial bərabərlikdir. Heç kimə sirr deyil ki, ailələrin maddi imkanları eyni deyil. Bir şagirdin bahalı geyimlər, markalı ayaqqabılar və müxtəlif aksessuarlarla məktəbə gəlməsi, digərinin isə daha sadə geyimdə olması uşaqlar arasında müqayisələrə yol aça bilər. Bəzi hallarda bu fərqlər lağlağıya, sosial təcridə və uşağın özünü başqalarından aşağı hiss etməsinə səbəb olur.

Vahid məktəb forması geyim üzərindən yaranan rəqabəti azaltmağa və şagirdlərin diqqətini zahiri görünüşdən daha çox təhsilə yönəltməyə kömək edə bilər. Məktəbli anlamalıdır ki, onun dəyəri geyindiyi paltarla deyil, biliyi, davranışı, istedadı və insani keyfiyyətləri ilə müəyyən olunur.

Lakin burada mühüm məqam var: vahid forma öz-özlüyündə bütün sosial bərabərsizlikləri aradan qaldırmır. Uşaqlar arasında fərqlər başqa formalarda da özünü göstərə bilər. Buna görə də forma siyasəti ayrı-seçkiliyə qarşı maarifləndirmə, psixoloji dəstək və məktəbdə sağlam münasibətlərin qurulması ilə müşayiət olunmalıdır.

Müəllimlərin vahid geyim standartları nəyi dəyişə bilər?

Müzakirənin digər mühüm istiqaməti müəllimlərin geyim məsələsidir. Müəllim şagird üçün yalnız dərs deyən şəxs deyil, həm də davranış və məsuliyyət nümunəsidir. Onun peşəkar görünüşü, ünsiyyət mədəniyyəti və şəxsi davranışı təhsil mühitinin ümumi atmosferinə təsir edir.

Müəllimlər üçün vahid geyim standartlarının müəyyənləşdirilməsi məktəbdə peşəkar mühitin möhkəmlənməsinə, səliqəli görünüş ənənəsinin formalaşmasına və pedaqoji fəaliyyətin ciddiliyinin vurğulanmasına xidmət edə bilər. Burada məqsəd bütün müəllimləri eyni geyimə məcbur etməkdən daha çox, peşəyə uyğun ümumi prinsiplər müəyyənləşdirmək olmalıdır.

Müəllimin geyimi onun peşəkarlığının yeganə göstəricisi deyil. Əsl nüfuz bilik, ədalətli münasibət, pedaqoji bacarıq, şagirdlərə hörmət və yüksək məsuliyyətlə qazanılır. Buna görə də geyim standartları müəllimin şəxsiyyətini və peşəkar müstəqilliyini məhdudlaşdıran deyil, məktəb mühitində səliqə və peşəkarlığı təşviq edən çərçivədə hazırlanmalıdır.
Şagird və müəllimlərin vahid geyim siyasəti məktəb mədəniyyətini gücləndirə bilər
Məktəbdə geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi kollektivə mənsubiyyət hissini gücləndirə bilər. Şagird özünü məktəb icmasının bir hissəsi kimi hiss edir, müəllim isə peşəkar məsuliyyətini nümayiş etdirən ümumi davranış və görünüş prinsiplərinə əməl edir.

Ancaq şagirdlər və müəllimlər üçün eyni geyim tələblərinin tətbiqi düzgün yanaşma olmazdı. Çünki onların yaş xüsusiyyətləri, gündəlik fəaliyyətləri və peşə məsuliyyətləri fərqlidir. Şagird forması rahatlıq, təhlükəsizlik və hərəkət azadlığı nəzərə alınmaqla hazırlanmalı, müəllim geyim standartları isə peşəkar görünüşlə yanaşı, rahat iş şəraitini təmin etməlidir.Əsas məqsəd zahiri eynilik yaratmaq deyil, məktəbdə vahid dəyərlərə əsaslanan sağlam mühit formalaşdırmaqdır.

Vahid formanın tətbiqində sosial ədalət əsas şərt olmalıdır
Bu təşəbbüsün uğuru yalnız qaydaların qəbul edilməsindən asılı deyil. Ən mühüm məsələlərdən biri geyimlərin qiyməti və bütün ailələr üçün əlçatan olmasıdır. Əgər vahid forma ailələr üçün əlavə maliyyə yükü yaradarsa, bərabərliyi gücləndirmək məqsədi daşıyan təşəbbüs əks nəticə verə bilər.

Ona görə də formaların münasib qiymətə, keyfiyyətli və mövsümə uyğun hazırlanması vacibdir. Aztəminatlı ailələrin uşaqlarının geyimlə təmin olunması üçün dəstək mexanizmlərinin yaradılması da diqqətdə saxlanılmalıdır. Həmçinin valideynlərin və müəllimlərin rəyləri öyrənilməli, geyim qaydaları hazırlanarkən uşaqların sağlamlığı, rahatlığı və fərdi ehtiyacları nəzərə alınmalıdır.Məktəbdə vahidlik inzibati məcburiyyətlə deyil, düşünülmüş və ədalətli yanaşma ilə möhkəmlənməlidir. Qaydalar aydın olmalı, bütün şagirdlərə bərabər tətbiq edilməli və heç bir uşaq geyim imkanlarına görə alçaldılmamalıdır.

Təhsilin keyfiyyəti geyimlə deyil, biliklə ölçülür

Vahid forma ilə bağlı müzakirələrdə əsas məsələ unudulmamalıdır: məktəbin birinci vəzifəsi keyfiyyətli təhsil verməkdir. Müasir dərsliklər, peşəkar müəllimlər, müasir tədris metodları, təhlükəsiz məktəb mühiti və şagirdlərin fərdi inkişafına yaradılan imkanlar təhsil sisteminin əsasını təşkil edir.
Geyim qaydalarının tətbiqi bu hədəflərə kömək edən əlavə vasitə ola bilər, lakin təhsildəki bütün problemlərin həlli kimi təqdim edilməməlidir. Şagirdin uğurunu onun formasının rəngi və ya müəllimin geyim tərzi deyil, öyrənmək imkanları, müəllimin peşəkarlığı və təhsil mühitinin keyfiyyəti müəyyən edir.

Məktəbdə həqiqi intizam yalnız geyim qaydalarına əməl etməklə yaranmır. Bu, müəllimə hörmət, şagirdlər arasında qarşılıqlı anlayış, məsuliyyətli davranış, ədalətli münasibət və valideynlərlə əməkdaşlıq nəticəsində formalaşır.
Nəticə etibarilə, məktəblilərin vahid məktəb formasına, müəllimlərin isə vahid geyim standartlarına keçidi təhsil müəssisələrində sosial bərabərliyin, nizam-intizamın və peşəkar mühitin gücləndirilməsi baxımından müsbət addım ola bilər. Lakin bunun üçün təşəbbüs formal geyim tələbi səviyyəsində qalmamalı, sosial ədalət, əlçatanlıq, rahatlıq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanmalıdır.

Əsl məktəb mədəniyyəti bütün şagirdlərin eyni geyinməsi ilə deyil, hər bir uşağın özünü bərabərhüquqlu, təhlükəsiz və dəyərli hiss etməsi ilə ölçülür. Vahid forma bu məqsədə xidmət etdikdə əhəmiyyət qazanır. Çünki təhsildə əsas olan zahiri oxşarlıq deyil, bərabər imkanlar, keyfiyyətli bilik və gələcəyin məsuliyyətli vətəndaşlarının yetişdirilməsidir.

Vüqar İskəndərov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin