Vahid məktəbli forması və İranın mümkün ideoloji müdaxiləsi: Azərbaycan təhsilinin qorunması milli təhlükəsizlik məsələsidir

Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən strateji sahədir. Məktəb yalnız biliklərin öyrədildiyi məkan deyil, həm də milli kimliyin, vətəndaşlıq məsuliyyətinin, mənəvi dəyərlərin və müstəqil düşüncə qabiliyyətinin formalaşdığı mühüm ictimai institutdur. Buna görə də Azərbaycanda vahid məktəbli formasının tətbiqi, təhsil mühitinin dünyəvi prinsiplər əsasında təşkili və uşaqların xarici informasiya təsirlərindən qorunması məsələləri geniş ictimai və siyasi əhəmiyyət daşıyır.

Müasir dövrdə informasiya müharibələrinin təsir dairəsi getdikcə genişlənir. Sosial şəbəkələr, videoplatformalar və rəqəmsal kommunikasiya vasitələri vasitəsilə yayılan məlumatlar insanların düşüncəsinə, ictimai rəyə və xüsusilə gənc nəslin dünyagörüşünə təsir göstərə bilir. Belə şəraitdə uşaqların hansı məlumatları əldə etməsi, həmin məlumatları necə qiymətləndirməsi və onların təsirindən necə qorunması dövlətin təhsil siyasətində əsas məsələlərdən birinə çevrilir.
Vahid məktəbli formasının tətbiqi ilk növbədə məktəblərdə sosial bərabərliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Şagirdlərin ailələrinin maddi imkanları fərqli olsa da, məktəb daxilində hər bir uşağın bərabər hüquqlara və təhsil imkanlarına malik olması vacibdir. Geyim fərqlərinin sosial üstünlük göstəricisinə çevrilməsi uşaqlar arasında müqayisə, psixoloji təzyiq və ayrı-seçkilik yarada bilər. Vahid forma isə diqqətin xarici görünüşdən daha çox biliyə, davranışa və şəxsi inkişafa yönəlməsinə kömək edir.

Bununla belə, vahid məktəbli formasını təhsildə mövcud olan bütün problemlərin həlli kimi qiymətləndirmək olmaz. Təhsilin keyfiyyəti müəllimlərin peşəkarlığından, tədris proqramlarının müasirliyindən, məktəblərin maddi-texniki təminatından və uşaqlar üçün yaradılan təhlükəsiz mühitdən asılıdır. Vahid forma bu sistemin bir hissəsidir və sosial bərabərliyə töhfəsi digər təhsil tədbirləri ilə tamamlandıqda daha səmərəli olur.
Məsələnin digər mühüm istiqaməti xarici ideoloji təsirlərdir. Azərbaycan dünyəvi dövlət olaraq təhsil sistemini milli qanunvericilik və konstitusion prinsiplər əsasında təşkil etmək hüququna malikdir. Hər hansı xarici dövlətin Azərbaycan cəmiyyətindəki həssas məsələlərdən istifadə edərək ictimai qarşıdurmanı dərinləşdirməsi ehtimalı diqqətlə araşdırılmalıdır. Bu baxımdan, İranın informasiya məkanında Azərbaycanla bağlı yayılan materiallar, dini və siyasi mövzuların təqdimatı, eləcə də bu materialların ictimai rəyə mümkün təsiri faktlar əsasında təhlil edilə bilər.

Lakin konkret xarici müdaxilə iddiaları sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Hər hansı məlumatın İran mediasında yayılması onun mütləq dövlət tərəfindən təşkil edilmiş kampaniyanın tərkib hissəsi olduğunu göstərmir. Bunun müəyyənləşdirilməsi üçün məlumatların mənbələri, yayılma mexanizmləri, mümkün təşkilati əlaqələri və məqsədləri araşdırılmalıdır. Eyni zamanda, dini inanclarla siyasi manipulyasiyanı bir-birindən ayırmaq vacibdir. Milli təhlükəsizliyin qorunması hər hansı xalqın və ya dini qrupun bütövlükdə hədəfə alınmasına çevrilməməlidir.

Azərbaycan uşaqlarının ideoloji manipulyasiyadan qorunması üçün ən vacib vasitələrdən biri keyfiyyətli təhsil və media savadlılığıdır. Şagirdlərə məlumatların etibarlılığını yoxlamaq, saxta xəbərləri tanımaq, faktlarla fikirləri ayırmaq və müxtəlif mənbələri müqayisə etmək bacarıqları aşılanmalıdır. Uşaqlar yalnız hazır məlumatları qəbul edən deyil, onları təhlil edən və müstəqil nəticəyə gələn fərdlər kimi yetişdirilməlidir.
Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması da bu prosesin ayrılmaz hissəsidir. Azərbaycan tarixinin, ana dilinin, mədəni irsinin və dövlətçilik ənənələrinin öyrədilməsi gənc nəslin milli kimliyini gücləndirir. Bununla yanaşı, vətənpərvərlik digər xalqlara qarşı düşmənçilik kimi təqdim edilməməlidir. Əsl milli şüur öz dövlətinin maraqlarını anlamaq, hüquqlarını bilmək, tarixi faktlara əsaslanmaq və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımaq deməkdir.

Dövlət qurumları, məktəblər, valideynlər və media bu məsələdə ortaq məsuliyyət daşıyırlar. Məktəblərdə təhlükəsiz informasiya mühiti yaradılmalı, müəllimlər rəqəmsal riskləri müəyyənləşdirmək üçün hazırlanmalı, valideynlər uşaqların internetdə qarşılaşdıqları məzmunlarla maraqlanmalıdırlar. Media isə xarici müdaxilə iddialarını araşdırarkən təsdiqlənməmiş məlumatları həqiqət kimi təqdim etməməli, ictimaiyyəti faktlara əsaslanan məlumatlarla təmin etməlidir.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması, milli təhsil və informasiya təhlükəsizliyi Azərbaycanın gələcək inkişafı baxımından əhəmiyyətli istiqamətlərdir. Vahid forma məktəbdə sosial bərabərliyin gücləndirilməsinə kömək edə bilər, lakin uşaqları ideoloji təsirlərdən qorumaq üçün daha geniş tədbirlər tələb olunur. İran və digər xarici dövlətlərlə bağlı mümkün müdaxilə iddiaları hüquqi və faktoloji əsaslarla araşdırılmalı, təhsil müəssisələri isə siyasi qarşıdurmaların deyil, biliyin, sağlam düşüncənin və milli-mənəvi inkişafın mərkəzi olmalıdır.

Azərbaycanın ən böyük strateji üstünlüyü yalnız qaydalara əməl edən deyil, eyni zamanda müstəqil düşünən, milli kimliyini dərk edən və həqiqəti dezinformasiyadan ayırmağı bacaran nəslin yetişdirilməsidir. Ölkənin gələcəyini qorumaq üçün məktəblərdə bərabər imkanlar yaratmaq, təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək və uşaqların informasiya təhlükəsizliyini təmin etmək vahid dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri olmalıdır.

Aygün Bağırlı - Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi katibi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Telegramda izləyin