Arılarda bioloji qocalmanı ləngitmək qabiliyyəti aşkar edildi
Şimali Amerika və Avropada yaşayan "Nasonia vitripennis" növünə aid miniatür parazit arılar yumurtalarını milçəklərin puparilərinə (içində pup olan yetkin sürfə dərisinə) qoyurlar və onların sürfələri burada inkişaf edir. Qısa ömür dövrü (təxminən bir ay), kiçik ölçüləri (cəmi 2–3 millimetr) və laboratoriya şəraitində asan artırılması bu həşəratları genetika və epigenetika sahəsində tədqiqatlar üçün əlverişli model orqanizminə çevirib.
Bu arılar xüsusilə ona görə dəyərlidir ki, onlarda gen ifadəsini tənzimləyən DNT molekulunun modifikasiyası olan DNT metilasiyası mövcuddur. Bu mexanizm qocalmanın, gen tənzimlənməsinin və ətraf mühitin genə təsirinin öyrənilməsinə imkan verir. Məsələn, meyvə milçəklərində bu mexanizm ya zəif inkişaf edib, ya da ümumiyyətlə yoxdur.
Ətraf mühitin dəyişməsinin arıların bioloji yaşına necə təsir etdiyini öyrənmək üçün Eymon Mellonun (Eamonn B. Mallon) rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu sürfələrin bir qismini əlverişsiz şəraitə, yəni aşağı temperatur və qısa işıq günü rejiminə yerləşdirib. Bu şərait inkişafın təbii şəkildə ləngiməsinə, yəni diapauzaya səbəb olur.
Lent.az-ın verdiyi xəbərə görə, PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences) jurnalında dərc olunan araşdırma göstərdi ki, sürfə mərhələsində diapauza şəklində keçən "yuxu" böyüklərdə epigenetik qocalmanı ləngidib. Diapauzadan üç ay sonra çıxan arılar genetik baxımdan yaşıdlarından təxminən 2,8 gün daha yaşlı idilər. Lakin 18 gün sonra bu fərq aradan qalxdı, 30 gün sonra isə "yatan" arılar digərlərindən 2,7 gün daha cavan göründü.
Metabolik göstəricilərə əsasən, diapauzadan keçmiş arılarda:
• qocalma sürəti 29 faiz azalıb,
• ölüm riski 65 faiz enib,
• orta ömür uzunluğu isə 36 faiz artıb.
Bundan əlavə, diapauza qocalmanı ləngitməyə yönəlmiş molekulyar müdafiə proqramını da işə salıb. Arılarda bioloji saatlar məməlilərdəki ilə əlaqəli eyni metabolik yolları işə saldığına görə, bu "yaş əleyhinə effekt" gələcəkdə digər orqanizmlər üzərində də sınaqdan keçirilə bilər.
Genetiklərin fikrincə, belə bir qocalma ləngiməsi sərt ətraf mühitə uyğunlaşma nəticəsində meydana gələ bilər. Belə ki, orqanizm inkişafın erkən mərhələsində çətinlikləri "qabaqcadan hiss edib" qoruyucu mexanizmləri işə salır.
Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 495 Tarix: 03 avqust 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş
Əllərinizdə bu əlamətlər varsa, diqqətli olun
Əllərdə gün ərzində davam edən ağrı və sərtlik oynaqların aşınması (osteoartrit) xəstəliyinin əlaməti ola bilər. Bu xəstəlik oynaqları qoruyan qığırdağın zamanla nazilməsi və aşınması nəticəsində yaranır. Problem daha çox baş barmağın əsasında, barmaqların orta hissəsində və uclarına yaxın oynaqlard
26 iyulYatmazdan əvvəl hansı qidalar yuxusuzluğa səbəb olur?
"Axşam yeməyi yuxunun keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərə bilər və bunun səbəbi heç də həmişə həddindən artıq qida qəbulu olmur. Bəzi qidalar sinir sistemini stimullaşdırır və ya həzm sistemini daha intensiv işləməyə məcbur edir ki, bu da yuxuya getməyi xeyli çətinləşdirir". xəbər verir ki
26 iyulValideynlərin sevmədiyi bu uşaq vərdişi dahiliyin əlaməti ola bilər
Valideynlər tez-tez azyaşlı övladlarının onlara yalan danışdığı hallarla qarşılaşırlar. Şirniyyat almaq, cəzadan yayınmaq və ya istədiyini əldə etmək üçün deyilən kiçik yalanlar böyükləri narahat edə bilər. Lakin psixoloqlar bildirirlər ki, erkən yaşlarda yalan danışmaq əksər hallarda normal inkişa
23 iyulMüntəzəm kabab yeməyin damarlar üçün gizli təhlükələri açıqlanıb
Həftədə bir dəfə kabab yemək uzunmüddətli perspektivdə sağlamlıq üçün ciddi problemlərə səbəb ola bilər. -ya istinadən xəbər verir ki, bunu rusiyalı diyetoloq-qastroenteroloq Nuriya Dianova bildirib. Onun sözlərinə görə, kömürdə bişirilmiş ət çox vaxt sağlam qida hesab olunsa da, quzu və mal əti doymu
26 iyulElektrik dirəyinə çıxan ayı cərəyan vurması nəticəsində ölüb - VİDEO
ABŞ-ın Nyu-Meksiko ştatında elektrik dirəyinin zirvəsinə qalxan ayı faciəvi şəkildə ölüb. xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, hadisə 56 nömrəli avtomobil yolunda qeydə alınıb. Sürücülərdən biri dirəyin ən yüksək hissəsində ilişib qalan ayını görərək bu anları mobil telefonla lentə alıb və dərha
23 iyulFillər yer vasitəsilə ünsiyyət qura bilir: Çox uzaqdan bir-birini eşidirlər
Fillər bir-birinə siqnalları təkcə hava vasitəsilə deyil, həm də torpaq üzərindən ötürə bilir. Yeni araşdırma göstərib ki, onların qulaq quruluşu və eşitmə kanallarının xüsusiyyətləri bu titrəyişləri kilometrlərlə uzaq məsafədən qəbul etməyə imkan verir. fillərlə bağlı maraqlı məlumatları təqdim edir:
26 iyulMeyvə və tərəvəzləri daha uzun müddət təzə saxlamağın yolu
Meyvə və tərəvəzlərin düzgün saxlanmaması onların tez xarab olmasına və qida israfına səbəb olur. Mütəxəssislər isə məhsulların ömrünü uzatmaq üçün bir neçə sadə qaydaya əməl etməyi tövsiyə edirlər. Bütün meyvə və tərəvəzləri soyuducuya qoymaq düzgün deyil. Məsələn, pomidor otaq temperaturunda, işıqda
26 iyulAvtomobili maksimum sürətə çatdırsanız nə baş verər?
Bir çox sürücü avtomobilinin maksimal sürət həddinə çatdıqda nə baş verdiyini düşünür. Maraqlıdır ki, müasir avtomobillərdə maksimum sürəti çox vaxt mühərrikin gücü deyil, elektron sistemlər məhdudlaşdırır. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, nəzəri baxımdan avtomobil spidometrdə göstərilən həddə
26 iyul