"Tələbə təqaüdləri təkcə akademik göstəriciyə görə deyil, sosial ehtiyac göstəricilərinə əsasən də müəyyən edilməlidir" - AÇIQLAMA

İctimai nəqliyyatın qiymətinin artması tələbələrin sosial rifahına birbaşa təsir edən faktordur. Bu dəyişiklik tələbə büdcəsində yeni xərclər yaradır və onların gündəlik həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Təhlil göstərir ki, Azərbaycanda tələbələrin böyük əksəriyyəti orta gəlirli ailələrdən gəlir və onların aylıq xərclərinin 20–25 faizi yalnız nəqliyyat və yemək xərclərinə gedir. Belə vəziyyətdə nəqliyyat tariflərinin artması dövlətin sosial siyasətində kompensasiya mexanizmlərinin aktuallaşmasını tələb edir. Bu mexanizmlər ya təqaüdlərin artırılması, ya da tələbələr üçün xüsusi güzəştli kart sisteminin yaradılması formasında olmalıdır.

Bəs görəsən bu təqdirdə tələbələrin təqaüdlərinin artırılması gözlənilir?

Təhsil eksperti Kamran Əsədov bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Təhsil haqqında" qanunda dövlətin təhsilalanlara sosial dəstək göstərməsi, onların maddi rifahını qoruması və təhsil hüququnu təmin etməsi əsas prinsiplərdən biri kimi qeyd olunur. Qanunun 14-cü maddəsində göstərilir ki, dövlət təhsilalanlara sosial müdafiə təminatı verir və bu müdafiə maddi yardımlar, təqaüdlər və güzəştlərlə həyata keçirilir. Bu baxımdan tələbələr üçün nəqliyyatda güzəştli tariflərin tətbiqi qanunun ruhuna tam uyğundur və sosial ədalət prinsipinə xidmət edir. Təhsil alan gəncin əsas məqsədi biliyini artırmaq və gələcək ixtisasını qazanmaqdır, lakin maddi maneələr onun bu məqsədinə çatmasını ləngidir.

Müsbət cəhət odur ki, son illərdə Elm və Təhsil Nazirliyi təqaüdlərin əhatə dairəsini genişləndirib, ödənişli və ödənişsiz əsaslarla təhsil alan tələbələr arasında bərabərlik yaradıb. Bu, çox mühüm və ədalətli addımdır. Nazirlik təhsil prosesində sosial faktorları nəzərə alaraq, təqaüdlərin akademik göstəricilərlə yanaşı sosial ehtiyaclara görə də müəyyən edilməsini təmin etməyə çalışır. Həmçinin Prezidentin imzaladığı qərarlarla təqaüdlərin məbləğinin artırılması tələbələr üçün motivasiya və əlavə maddi dəstək yaradır. Bu, dövlətin gənclərin rifahına verdiyi önəmin göstəricisidir və təhsilin keyfiyyətinə dolayı təsir göstərir.

Lakin mənfi tərəf ondan ibarətdir ki, nəqliyyat tariflərinin artımı ilə paralel olaraq tələbələr üçün konkret güzəşt mexanizmi elan edilməyib. Bu vəziyyət tələbələr arasında narazılıq yaradır və onların gündəlik xərclərini artırır. Belə ki, Bakı kimi böyük şəhərlərdə tələbə bir gün ərzində 2–4 dəfə ictimai nəqliyyatdan istifadə edir və bu, ay ərzində 30–40 manata qədər əlavə xərc deməkdir. Bu, xüsusilə regionlardan gələn və kirayədə qalan tələbələr üçün ciddi maliyyə yükü yaradır. Təqaüdlərin hazırkı səviyyəsi bu artımı kompensasiya etməyə yetmir. Təqaüd 100–130 manat aralığında olan bir tələbə üçün bu məbləğ artıq gündəlik həyat ehtiyaclarını qarşılamaq üçün kifayət deyil.

Dünya təcrübəsində tələbələr üçün nəqliyyatda güzəştli kartlar geniş yayılıb. Avropanın bir çox ölkəsində tələbələr üçün 30–70 faiz arası endirim tətbiq olunur. Bu endirim təkcə sosial dəstək kimi deyil, həm də təhsil əlçatanlığını qorumaq vasitəsi kimi qəbul edilir. Məsələn, Finlandiyada və Almaniyada tələbə kartı həm nəqliyyatda, həm də ictimai xidmətlərdə endirim hüququ verir. Bu model dövlətin sosial siyasətinin bir hissəsi kimi tətbiq olunur və tələbənin təhsil mühitində rahatlığını təmin edir. Azərbaycanda da bu təcrübənin tətbiqi tam realdır və nəqliyyat xərclərinin artımının təsirini azalda bilər.

Nə dəyişəcək sualına cavab aydın görünür: əgər tələbələr üçün güzəştli nəqliyyat kartı tətbiq olunarsa, bu həm onların sosial vəziyyətini yaxşılaşdıracaq, həm də təhsilə davamlılığını təmin edəcək. Təqaüdlərin artımı da tələbə motivasiyasını artıracaq və təhsil prosesinin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərəcək. Dövlətin bu addımları həm sosial ədalət prinsiplərinə uyğun olacaq, həm də iqtisadi baxımdan gələcəkdə daha savadlı və rəqabətədavamlı gənc nəsil formalaşdıracaq. Əks halda, nəqliyyat və yaşayış xərclərinin artması səbəbindən bir çox tələbə təhsilini yarımçıq saxlamaq təhlükəsi ilə üz-üzə qala bilər.

Nə dəyişməlidir məsələsinə gəlincə, dövlət siyasətində təhsilalanların sosial təminatı ayrıca prioritet kimi müəyyən olunmalıdır. Təqaüdlər təkcə akademik göstəriciyə görə deyil, sosial ehtiyac göstəricilərinə əsasən də müəyyən edilməlidir. Bununla yanaşı, tələbələr üçün güzəştli nəqliyyat kartı tətbiq olunmalı, bu kart vasitəsilə metro, avtobus və digər nəqliyyat vasitələrində endirimli tariflərlə istifadə hüququ verilməlidir. Elm və Təhsil Nazirliyi ilə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi arasında koordinasiya artırılmalı, birgə mexanizm hazırlanmalıdır. Hər iki qurumun məqsədi eynidir: gənclərin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və təhsili əlçatan saxlamaq.

Elm və Təhsil Nazirliyinin son illərdə atdığı addımlar müsbət istiqamətdədir. Nazirlik yalnız təqaüd sistemini deyil, ümumilikdə tələbə rifahını yaxşılaşdırmaq istiqamətində mühüm təşəbbüslər göstərir. Bu, dövlətin sosial məsuliyyətinin göstəricisidir. Amma indi növbəti addım tələbə nəqliyyat güzəşt kartının yaradılması və təqaüdlərin yaşayış xərclərinə uyğunlaşdırılmasıdır. Bu tədbirlər həyata keçərsə, tələbələr maddi baxımdan daha az sıxıntı çəkəcək, təhsildə motivasiya artacaq və gənclərin sosial inteqrasiyası daha güclü olacaq. Sosial dəstək ölçülü, davamlı və məqsədli olmalıdır — yalnız bu halda təhsil siyasəti real sosial təsir göstərəcək".

Telegramda izləyin