Əli Bəy Hüseynzadənin babası olan ŞEYXÜLİSLAM - Maraqlı faktlar

Əli Bəy Hüseynzadənin babası olan ŞEYXÜLİSLAM - Maraqlı faktlarLent.az "Qafqaz Şeyxülislamları" rubrikasında Qafqaz müsəlmanlarının üçüncü şeyxülislamı olan Şeyx Əhməd Salyani haqqında bioqrafiyanı təqdim edir.

- Şeyx Əhməd Salyani kimdir və nə vaxt doğulub?

Şeyx Əhməd Salyani, yəni Əhməd Məhəmmədəli oğlu Hüseynzadə 1812-ci ildə Salyan şəhərində dünyaya gəlib.

- Şeyx Əhməd Salyaninin ailəsi haqqında nə məlumdur?

Şeyx Əhməd Salyani Qafqaz müsəlmanlarının I şeyxülislamı Məhəmmədəli Hüseynzadənin oğlu, məşhur mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadənin isə babasıdır. Bu baxımdan onun yetişdiyi ailə mühiti həm dini, həm də intellektual ənənələrlə zəngin olub.

- Əhməd Hüseynzadənin təhsili necə başlayıb?

Uşaqlıq dövründən etibarən elmə maraq göstərən Əhməd Hüseynzadə əvvəlcə Qafqaz Müsəlman Ruhani məktəbində oxuyub.

- Şeyx Əhməd Salyani ali təhsilini harada alıb?

Daha sonra atasının təşəbbüsü ilə ali dini təhsil almaq üçün İraqa göndərilib.

- İraqda aldığı təhsilin əhəmiyyəti nə olub?

O dövrdə İraq Şərqin ən nüfuzlu dini mərkəzlərindən biri sayılırdı və burada aldığı təhsil onun elmi dünyagörüşünü ciddi şəkildə formalaşdırıb.

- Təhsildən sonra hansı fəaliyyətlə məşğul olub?

Təhsilini başa vurub geri qayıtdıqdan sonra Tiflis və Gəncə bölgələrində dini vəzifələrdə çalışıb, eyni zamanda elmi və ədəbi fəaliyyətlə məşğul olub.

- Şeyx Əhməd Salyani hansı dilləri bilib?

Ərəb və fars dillərini yüksək səviyyədə bilib və bu dillərdə yazıb-oxuyub.

- Şeyxülislam vəzifəsinə nə vaxt təyin olunub?

1862-ci ildə Rusiya imperatoru II Aleksandrın qərarı ilə Əhməd Hüseynzadə Zaqafqaziya şeyxülislamı vəzifəsinə təyin edilib.

- Bu vəzifə Şeyx Əhməd Salyaniyə nə qazandırıb?

Bu vəzifə ona böyük nüfuz qazandırıb və o dövrdə Qafqaz müsəlmanlarının dini həyatına rəhbərlik edən əsas şəxsə çevrilib.

- Dövlət tərəfindən ona hansı imkanlar verilib?

Ona dövlət tərəfindən yüksək məvacib ayrılıb və bu da onun statusunu daha da möhkəmləndirib.

- 1872-ci ildə hansı dəyişikliklər baş verib?

1872-ci ildə Zaqafqaziyada şiə və sünni müsəlmanlar üçün ayrı-ayrı ruhani idarələr yaradıldıqdan sonra onun fəaliyyət sahəsi daha da genişlənib və səlahiyyətləri artırılıb.

- Şeyx Əhməd Salyani necə alim kimi tanınıb?

Şeyx Əhməd Salyani yalnız dini rəhbər kimi deyil, həm də maarifçi alim kimi tanınıb.

- Şeyx Əhməd Salyaninin maarifçilik baxışları nədən ibarət olub?

O, hesab edirdi ki, cəmiyyətin inkişafı üçün təkcə dini biliklər kifayət etmir, insan dünyəvi elmləri də öyrənməlidir.

- Şeyx Əhməd Salyani hansı elmlərin öyrənilməsini təşviq edib?

Bu səbəbdən o, riyaziyyat, coğrafiya, tarix və digər sahələrin öyrənilməsini təşviq edib.

- Şeyx Əhməd Salyaninin fikrincə insan necə özünü tanıya bilər?

Onun fikrincə, insan özünü tanımaq üçün həm dini, həm də elmi biliklərə sahib olmalıdır.

- O, yaradıcılığa nə vaxt başlayıb?

O, gənc yaşlarından yazıb-yaratmağa başlayıb və müxtəlif sahələr üzrə əsərlər qələmə alıb.

- Onun əsərləri hansı dillərdə yayılıb?

Əsərləri ərəb, fars və rus dillərində yayılıb və geniş oxucu kütləsinə çatıb.

- "Tarixi-ədəbiyyati-türk" əsəri haqqında nə deyilir?

"Tarixi-ədəbiyyati-türk" əsəri xüsusilə diqqət çəkir, çünki bu əsərdə türk xalqlarının ədəbiyyatı, dili və tarixi barədə mühüm fikirlər yer alır.

- Bu əsərdə hansı mövzulara toxunulub?

O, Göytürklər, uyğurlar, Oğuz mədəniyyəti və klassik türk ədəbiyyatı haqqında düşüncələrini ortaya qoyub və bu sahədə ilk təşəbbüslərdən birini edib.

- Mirzə Fətəli Axundzadə onun haqqında nə deyib?

Onun dövründə yaşamış böyük maarifçi Mirzə Fətəli Axundzadə Şeyx Əhməd haqqında yüksək fikirlər söyləyib və onu geniş dünyagörüşlü, tərəqqisevər alim kimi dəyərləndirib.

- Tiflisdə yaşaması ona necə təsir edib?

Tiflisdə yaşaması ona Qərb mədəniyyəti ilə tanış olmaq imkanı yaradıb və bu da onun düşüncə tərzinə müsbət təsir göstərib.

- O, digər ruhanilərdən nə ilə fərqlənib?

O, dövrünün bir çox ruhanilərindən fərqli olaraq yeniliklərə açıq olub və cəmiyyətin dəyişən tələblərini düzgün qiymətləndirə bilib.

- Hansı mükafatla təltif olunub?

1881-ci ildə onun xidmətləri yüksək qiymətləndirilib və o, "Müqəddəs Vladimir" ordeninin III dərəcəsi ilə təltif olunub.

- Bu mükafat nəyi göstərir?

Bu mükafat onun həm dini, həm də ictimai sahədə gördüyü işlərin dövlət tərəfindən qəbul edildiyini göstərir.

- O, nə vaxta qədər şeyxülislam olub?

Şeyx Əhməd Hüseynzadə 1884-cü ilə qədər şeyxülislam kimi fəaliyyət göstərib.

- Onun ölümü haqqında nə məlumdur?

Daha sonra bu vəzifədən ayrılıb və 1887-ci ildə Tiflis şəhərində vəfat edib.

- Şeyx Əhməd Salyani harada dəfn olunub?

O, Tiflisdə dəfn olunub və məzarı uzun illər boyunca ziyarət edilən yerlərdən biri kimi tanınıb.

- Əli bəy Hüseynzadə onunla bağlı hansı sənət əsəri yaradıb?

Əli bəy Hüseynzadə 1885-1889-cu illərdə Peterburq Universitetinin tələbəsi olarkən yağlı boya ilə Şeyxin portretini çəkib.

- Bu portretin əhəmiyyəti nədir?

Əsər XIX yüzildə müasir Azərbaycan rəssamlığının əsasını qoyan ilk rəsmdir.

- Şeyx Əhməd Salyani hansı sahələrdə töhfə verib?

O, Qafqazda dini idarəçilik sisteminin formalaşmasına, maarifçilik ideyalarının yayılmasına və türk ədəbiyyatı tarixinin öyrənilməsinə mühüm töhfə verib.

- Ona aid qədim Qurani-Kərim nüsxələri haqqında nə deyilir?

Son illərdə ona məxsus olduğu deyilən qədim Qurani-Kərim nüsxələrinin tapılması da onun tarixi şəxsiyyət kimi əhəmiyyətini bir daha göstərir.

- Bu kitablar necə qorunub?

Bu kitablar vaxtilə qorunmaq üçün torpağa basdırılıb, daha sonra aşkar olunaraq Salyan kitabxanasına təqdim olunub və bu gün xüsusi şəraitdə saxlanılır.

- Ümumilikdə Şeyx Əhməd Salyani necə qiymətləndirilir?

Şeyx Əhməd Salyani həm dini lider, həm alim, həm də maarifçi kimi Azərbaycan tarixində dərin iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biri sayılır.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 651   Tarix: 31 mart 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Yarpaq dolmasının dağılmaması üçün bu üsuldan istifadə edin

Yarpaq dolması hazırlayarkən bir çox insanın qarşılaşdığı problemlərdən biri yeməyin bişmə zamanı dağılması, üst hissədəki dolmaların isə qurumasıdır. Lakin sadə bir mətbəx üsulu ilə bu problemin qarşısını almaq mümkündür. -a istinadən xəbər verir ki, yarpaq dolmasının bişərkən formasını qoruması üçü

16 noyabr
.

Peçenyedə dadı dəyişən gizli səhv bu imiş

Peçenyelərin daha dadlı, yumşaq və ideal formada alınması üçün istifadə olunan inqrediyentlərin miqdarını dəqiq ölçmək vacibdir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər bunun üçün adi ölçü qablarından deyil, mətbəx tərəzisindən istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Peçenye hazırlanmas

11 noyabr
.

Satın aldığı qırıq çaydan ona sərvət qazandırdı

İngiltərədə bir kolleksiyaçının cəmi 15 sterlinqə aldığı sınıq və qapaqsız çaydanlığın ABŞ-da istehsal edilmiş ən qədim çini nümunələrindən biri olduğu üzə çıxıb. Təxminən 30 ildir keramika kolleksiyası toplayan alıcının diqqətini çəkən tarixi əşya hərracda 575 min sterlinqə satılıb. Çaydanlıq Nyu-Yorkdak

7 noyabr
.

Köhnə fleşkartı atmayın: 5 faydalı istifadə üsulu

Bir vaxtlar faylların saxlanılması və ötürülməsi üçün ən çox istifadə olunan USB fleşkartlar indi əvvəlki qədər populyar deyil. Lakin evdə qalan köhnə fleşkartları atmağa tələsməyin. fləşkartın kompüterin təhlükəsizliyini artırmaqdan tutmuş avtomobildə musiqi dinləməyə qədər yenidən istifadə etməyi

14 noyabr
.

Kartof qaynadarkən 1 stəkan əlavə edin - dağılmır, qabığı öz-özünə soyulur

Mətbəxdə kartof qaynadarkən dağılmasının və ya isti qabığını soyarkən barmaqlarınızı yandırmağın qarşısını alan sadə bir üsul mövcuddur. Qaynama suyuna əlavə edilən 1 stəkan sirkə kartofun dağılmasının qarşısını alır və qabığının tək toxunuşla soyulmasını təmin edir. xəbər verir ki, kartofun tərkibindək

15 noyabr
.

Hər gün soyuq duş qəbul etsəniz, nə baş verər?

Mütəmadi olaraq soyuq duş qəbul etmək insanların xəstəlik səbəbindən işə getmədikləri günlərin sayının azalması və özlərini daha yaxşı hiss etmələri ilə əlaqəli ola bilər. xarivi KİV-ə istinadən xəbər verir ki, İsveçrənin Bazel Universitetinin psixoloqu Lena Qlazer soyuq duşun insan orqanizminə təsirin

8 noyabr
.

Düyü bişirərkən bu səhvi etməyin

Düyü bişirərkən onun dibinin yapışqan, üst hissəsinin isə quru qalması bir çox insanın qarşılaşdığı problemdir. Bunun səbəbi hər zaman suyun miqdarı və ya bişirmə müddəti olmaya bilər. İstifadə edilən qazanın forması da yeməyin keyfiyyətinə təsir göstərir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər veri

12 noyabr
.

"Powerbank"dakı gizli düymə nə üçündür?

Smartfonların enerjisini istənilən yerdə doldurmağa imkan verən portativ enerji cihazları gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin powerbank istifadəçilərinin çoxu cihazın üzərindəki kiçik düymənin əslində hansı funksiyaları yerinə yetirdiyini bilmir. xarici mediaya istinadla xəbər veri

15 noyabr
.

Klozetin içinə 1 ədəd su şüşəsi qoyun, fərqi görün

Evdə su sərfiyyatını azaltmaq məqsədilə klozet rezervuarlarına plastik şüşə qoyulması üsulu yenidən gündəmə gəlib. Mütəxəssislər düzgün quraşdırmanın vacibliyinə diqqət çəkiblər. xəbər verir ki, ev şəraitində su istehlakını azaltmaq üçün köhnə bir praktika olan rezervuara plastik şüşə yerləşdirmə üsul

7 noyabr