Valideyn incikliyi uşaqlara necə təsir edir?

Valideyn incikliyi uşaqlara necə təsir edir?Bəzi şeylər izsiz keçmir. Qırılmış oyuncaq, söz verilib amma yerinə yetirilməyən gəzinti planı və ya uşağın ən səmimi hisslərini bölüşmək istədiyi anda deyilən "məni narahat etmə, məşğulam" kimi ifadələr onun yaddaşında dərin iz buraxır.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, biz çox vaxt uşaqlıq dövrünü qayğısız bir mərhələ kimi görürük. Halbuki məhz bu dövrdə insanın gələcək psixoloji vəziyyətinin təməli formalaşır və bu prosesdə əsas rolu valideynlər oynayır. Burada məsələ qəsdən edilən sərt davranışlar deyil, daha çox gündəlik həyatda olan diqqətsizlik və emosional həssaslığın çatışmazlığıdır.

Valideynlər bunu yorğunluq və ya məşğulluqla izah etsələr də, uşağın daxili dünyasında bu, fərqli qəbul olunur. Valideyn uşağın gözləntilərini doğrultmadıqda, onun istəklərini görməzdən gəldikdə və ya uşağın haqsız saydığı bir səbəbə görə cəzalandırdıqda, onun daxili dünyasında "çat" yaranır. Böyüklər bunu kiçik bir itaətsizlik kimi görsə də, uşaq bunu sevgi və təhlükəsizlik itkisi kimi hiss edir.

Məsələn, məktəbəqədər yaşlı uşaqlar düşünür ki, iki boşqab sındıran uşaq daha çox cəza almalıdır, hətta o bunu kömək etmək üçün etsə belə. Bu isə göstərir ki, uşaqlar nəticəyə görə deyil, niyyətə görə qiymətləndirmə aparırlar. Əgər valideyn yalnız nəticəyə baxaraq qışqırır və ya cəzalandırırsa, uşaq bunu ədalətsizlik kimi qəbul edir.

Bu inciklik isə zamanla daxili qəzəbə və ya özünə inamsızlığa çevrilə bilər. Xüsusilə "əhəmiyyətsiz" görünən vəziyyətlər daha təhlükəlidir. "Boş şeydir, get oyna" kimi sözlər uşağın hisslərini dəyərsizləşdirir.

Valideyn fərqinə varmadan uşağın daxili dünyasında vacib bir şeyi dağıdır. Zaman keçdikcə bu münasibət əks təsir göstərə bilər. Uşaqlıqda hissləri nəzərə alınmayan insanlar böyüdükdə eyni soyuq münasibəti valideynlərinə göstərə bilərlər.

Psixoloqlar həmçinin travmanın nəsildən-nəslə ötürüldüyünü qeyd edirlər. Uşaqlıqda emosional diqqətsizlik yaşayan valideynlər ya həddindən artıq qoruyucu olur, ya da eyni soyuq münasibəti öz övladlarına ötürürlər.

Araşdırmalar göstərir ki, hətta anası psixoloji travma keçirmiş körpələrdə belə qorxuya reaksiya verən beyin strukturları fərqli inkişaf edə bilər. Yəni uşaq dünyaya müəyyən narahatlıq meyli ilə gələ bilər. Uşağa ən güclü təsir edən amillərdən biri də valideynlərin bir-biri ilə münasibətidir.

Davamlı mübahisələr, qışqırıq və soyuq davranış uşağın təhlükəsizlik hissini sarsıdır. Araşdırmalar göstərir ki, münaqişəli ailələrdə böyüyən uşaqlarda yeniyetmə yaşlarında depressiya, narahatlıq və davranış problemləri daha çox müşahidə olunur. Onlar ya aqressiv olur, ya da özlərinə qapanırlar və çox vaxt ailədəki problemlərə görə özlərini günahlandırırlar. Maraqlıdır ki, mübahisənin özü deyil, onun necə aparılması daha vacibdir. Əgər valideynlər münaqişəni sakit və konstruktiv şəkildə həll edirlərsə, uşaq konfliktlərin təhlükəli olmadığını öyrənir.

Problem ondadır ki, bir çox valideyn hisslər haqqında danışmağı bacarmır. Böyüyən uşaqlar tez-tez "biz sənin üçün hər şeyi etdik" kimi sözlər eşidir və bu, onların hisslərinin dəyərsizləşdirilməsi deməkdir. Mütəxəssislər bildirir ki, incikliyin aradan qalxması üçün ən vacib şey üzr deyil, hisslərin qəbul edilməsidir. Sadəcə "bəli, belə oldu və sənə çətin idi" demək belə böyük təsir göstərir. Əgər uşaq səhv edibsə, ani cəza vermək əvəzinə onunla sakit şəkildə danışmaq, səbəbi izah etmək və etibarın vacibliyini anlatmaq daha düzgün yanaşmadır.

Ən vacib bacarıqlardan biri də öz səhvlərini qəbul etməkdir. Əgər siz qışqırmısınızsa və ya uşağa vaxt ayıra bilməmisinizsə, gec də olsa bunu etiraf etmək lazımdır. Hətta bir neçə gün sonra belə uşağa yaxınlaşıb "üzr istəyirəm, səni dinləyə bilmədim, indi səni başa düşmək istəyirəm" demək onun üçün çox önəmlidir. Hissləri qəbul edilən uşaq böyüdükdə həm özünü, həm də başqalarını anlayan və hörmət edən bir insan olur.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 485   Tarix: 15 aprel 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Soyuducudakı bu düymə tərəvəzin taleyini həll edir

Soyuducuda saxlanılan tərəvəzlərin tez solması və ya çürüməsi bir çox evdə qarşılaşılan problemlərdəndir. Lakin soyuducuların tərəvəz bölməsində (crisper) olan kiçik sürgülü düymə meyvə və tərəvəzlərin daha uzun müddət təzə qalmasına kömək edir. xəbər verir ki, çəkməcənin içindəki nəmlik səviyyəsin

15 noyabr
.

Satın aldığı qırıq çaydan ona sərvət qazandırdı

İngiltərədə bir kolleksiyaçının cəmi 15 sterlinqə aldığı sınıq və qapaqsız çaydanlığın ABŞ-da istehsal edilmiş ən qədim çini nümunələrindən biri olduğu üzə çıxıb. Təxminən 30 ildir keramika kolleksiyası toplayan alıcının diqqətini çəkən tarixi əşya hərracda 575 min sterlinqə satılıb. Çaydanlıq Nyu-Yorkdak

7 noyabr
.

Zirzəmidə iki il saxlanılan pendir dünyanın ən yaxşısı seçildi

Fransanın şərqindəki Yura dağlarında yerləşən zirzəmidə düz iki il saxlanılan "Komte" pendiri İspaniyanın Kordova şəhərində keçirilən "World Cheese Awards" müsabiqəsində dünyanın ən yaxşı pendiri adına layiq görülüb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, nüfuzlu müsabiqənin münsiflə

13 noyabr
.

"Alatoranlıq" serial olur

"Netflix" platforması məşhur "Alatoranlıq" franşizası əsasında animasiya serialı hazırlayacaq. Axşam.az xəbər verir ki, "Netflix" artıq serialın iki mövsümünü sifariş edib. Layihə Stefani Mayerin "Gecəyarısı günəşi" romanı əsasında çəkiləcək. Əsərdə ilk "Alatoranlıq"

10 noyabr
.

Evdə açarı üç yerə qoymayın: xalq inancları nə deyir?

Xalq inanclarına görə, açarların evdə saxlanıldığı yer ailənin rifahına və evdəki harmoniyaya təsir göstərə bilər. Evimizin və ya mənzilimizin açarlarını çox vaxt əlimizə rahat gələn yerlərə - mətbəx masasına, güzgünün qarşısına və ya giriş qapısının yaxınlığına qoyuruq. Lakin xalq inanclarında açarları

15 noyabr
.

Kotletlər tavaya yapışmayacaq - Peşəkar aşpazların gizli üsulu

Kotlet bişirmək ilk baxışdan çox sadə görünür. Lakin bəzən kotletlər tavaya yapışır, çevirərkən dağılır və ən dadlı, qızarmış hissəsi tavanın dibində qalır. Bunun səbəbi çox vaxt qiymənin hazırlanmasında deyil, bişirmə zamanı yol verilən səhvlərdə olur. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, peşəka

15 noyabr
.

Rent a car üçün ən çox seçilən avtomobillər hansıdır?

Sedan, yoxsa krossover icarəyə götürmək istəyirsiniz? Avtomobil seçərkən nələrə diqqət edilməlidir? Rent a car üçün ekonom, sedan, SUV və miniven avtomobillər təklif olunur. Avtomobillər salon genişliyi, yanacaq sərfiyyatı və baqaj həcminə görə fərqlənir. Ekonom sinif rent a car avtomobilləri. Az yanaca

17 noyabr
.

Sürücülər payızda avtomobilə niyə sabun parçası qoyurlar? - İnanılmaz SƏBƏB

Adi bir sabun parçası payız aylarında sürücülərin köməyinə çata bilər. Yağışların artması, havanın rütubətlənməsi və temperaturun tez-tez dəyişməsi avtomobil sahibləri üçün əlavə çətinliklər yaradır. Belə hallarda sadə məişət vasitələri də faydalı ola bilər. Məhz buna görə bəzi təcrübəli sürücülər avtomobili

15 noyabr
.

Sahiblərinin əhvali-ruhiyyəsi itlərə necə təsir edir?

İtlər sahiblərinin davranışlarına və emosional vəziyyətinə müxtəlif cür reaksiya verirlər. İnsanların keçirdiyi hər bir emosiya heyvanlar üçün fərqli məna daşıya bilər. xəbər verir ki, itlər insanların üz ifadələrini alimlərin əvvəllər düşündüyündən daha yaxşı tanıya bilirlər. Üstəlik, sahibinin emosiona

8 noyabr