"Azərbaycanın irəli sürdüyü çoxtərəfli əməkdaşlıq modeli yalnız taktiki addım deyil, strateji baxışdır" - AÇIQLAMA

Regionda təkcə ikitərəfli deyil, üç və çoxtərəfli əməkdaşlıq fayda verə bilər.

Bunu Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində keçirilən "Dəyişən dünyada regional sahibliyin rolu" mövzusunda keçirilən panel sessiyada deyib.

O, Azərbaycanın bölgədə ölkələrin öz nizamını qurmalı olduğuna tərəfdar çıxdığını deyib. Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişə haqda danışan H.Hacıyev qeyd edib ki, 30 il ərzində Rəsmi Bakıya müxtəlif tərəflərin həll variantları diktə olunurdu: "Bölgədə liderliyi öz üzərinə götürəndə və öz regionuna sahib çıxanda, insan öz düzgün maraqlarını və doğru həll yollarını tapa bilir. Digərləri bizim üçün gündəm yaratmamalıdır. Ortaq məsuliyyətlər var. Bölgəmizdə çoxlu qardaş ölkələr var. İnteqrasiya mütləq olmalıdır".

H.Hacıyev əlavə edib ki, ikitərəfli münasibətlər bölgədə əsas yer tutsa da, üç və çoxtərəfli əməkdaşlıq fayda verə bilər:

"Türkiyə və Azərbaycan arasında bu münasibətlər önəmli yerdədir. Azərbaycan-İran, Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan, Türkiyə-Azərbaycan-İran münasibətlərini də bura daxil edə bilərik".

"Bu yanaşma mahiyyət etibarilə post-münaqişə dövründə Cənubi Qafqazın idarə olunmasının kənar güclərin diktəsi ilə deyil, məhz region ölkələrinin öz təşəbbüsü ilə qurulmasını nəzərdə tutur", - bunu Sonxeber.az -a açıqlama verən politoloq Tural İsmayılov deyib:

"Bu fikir təsadüfi deyil. Təxminən 30 il ərzində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli ilə bağlı müxtəlif beynəlxalq formatlar, vasitəçilik mexanizmləri və "reseptlər" təqdim olunmuşdu. Lakin bu yanaşmaların böyük hissəsi ya nəticəsiz qaldı, ya da reallıqdan uzaq idi. Bu baxımdan Azərbaycanın indi irəli sürdüyü model - yəni regional aktorların öz məsuliyyətini artırması - həm realist, həm də praktikdir.

Burada əsas məqam ikitərəfli münasibətlərdən daha geniş - çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarına keçiddir. Ənənəvi diplomatiyada ikitərəfli əlaqələr əsas baza sayılır. Lakin müasir geosiyasətdə mürəkkəb qarşılıqlı asılılıqlar fonunda üçtərəfli və çoxtərəfli platformalar daha effektiv nəticə verir. Məsələn, Azərbaycan-Türkiyə-Gürcüstan və ya Azərbaycan-Türkiyə-İran formatları təkcə siyasi dialoq deyil, eyni zamanda enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrində sinxronlaşmanı təmin edir. Bu isə regionda sabitliyi struktur səviyyəsində möhkəmləndirir.

Xüsusilə Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlıq bu modelin əsas sütunlarından biridir. Ankara-Bakı xətti artıq regional layihələrin lokomotivinə çevrilib. Bu, həm də rəqabəti əməkdaşlıqla balanslaşdırmaq cəhdidir - yəni region daxilində potensial gərginlik mənbələrini iqtisadi və siyasi inteqrasiya vasitəsilə neytrallaşdırmaq.

Digər mühüm aspekt enerji faktorudur. Azərbaycanın Xəzər hövzəsində malik olduğu hidrokarbon resurslarını regional faydaya yönəltmək niyyəti sadəcə iqtisadi təşəbbüs deyil, geosiyasi alətdir. Enerji layihələri ölkələr arasında qarşılıqlı asılılıq yaradır və bu asılılıq münaqişə risklərini azaldan amillərdən biri kimi çıxış edir. Başqa sözlə, iqtisadi inteqrasiya təhlükəsizlik arxitekturasının bir hissəsinə çevrilir.

Bu yanaşma regionun "idarə olunan məkan"dan "özünü idarə edən məkan"a transformasiyasını nəzərdə tutur. Bu, həm suverenlik anlayışının gücləndirilməsi, həm də regional məsuliyyətin bölüşdürülməsi deməkdir.

Reallıq budur ki, bu modelin uğuru bir neçə şərtdən asılıdır. Birincisi, region ölkələri arasında minimum etimad səviyyəsi formalaşmalıdır. İkincisi, kənar güclərin təsir imkanları balanslaşdırılmalıdır. Üçüncüsü isə iqtisadi layihələr siyasi iradə ilə paralel inkişaf etməlidir. Əks halda çoxtərəfli platformalar formal xarakter daşıya bilər.

Yekunda demək olar ki, Azərbaycanın irəli sürdüyü çoxtərəfli əməkdaşlıq modeli yalnız taktiki addım deyil, strateji baxışdır. Bu baxış həyata keçərsə, Cənubi Qafqaz uzun illərdən sonra ilk dəfə olaraq konflikt zonası deyil, əməkdaşlıq məkanı kimi formalaşa bilər. Bu isə artıq təkcə Azərbaycanın deyil, bütün regionun qazancı deməkdir".

Telegramda izləyin