Qiyməti 2 manatdır - Dünya buna görə AZƏRBAYCANA AXIŞIB

Qiyməti 2 manatdır - Dünya buna görə AZƏRBAYCANA AXIŞIB"Şirvan torpağının südü bərəkətli, motala basılmış şoru və pendiri elə ləzzətlidir ki, Şərqin heç bir diyarında belə nemət tapılmaz".

(Evliya Çələbi)

Şamaxı tarixən üzümü, şərabı, narı, məşhur yeməkləri - qovurma, kələpur, şirvan qutabı və s. ilə dillər əzbəri olub. Bəs niyə Şamaxı deyiləndə şor yada düşür?

Şor farsca "duzlu" deməkdir. Lakin tarixi sənədlərdə bu nemətin adı "ağrımışıl" (ağrımışıq) kimi yazılıb. Zamanla fars sözü onu işləklikdən "məhrum" edib.

Şor orta əsr Fransasında kəsmik "viande des pauvres" - "kasıb kişi əti" adlanırdı. Oxşar yanaşma Avropa və Slavyan xalqlarında da olub. Bəs yaxşı Asiya və Avropa ölkələrində minlərlə insanın aclıqdan xilas edən şorun Şamaxı ilə nə əlaqəsi ?

Qeyd edim ki, yaşı 3 min ilə çatan Şamaxı barədə qədim xəritələrdə və səyyahların qeydlərində məlumatlar var. Şamaxı təkcə mədəniyyət mərkəzi, paytaxt olmaqla yanaşı qədim İpək Yolu üzərində yerləşən böyük ticarət mərkəzi olub.Buradan keçən səyyahlar, tacirlər və qonaqlar Şamaxı süfrələrinin ayrılmaz hissəsi olan bu ağartı məhsullarını dadıb, özləri ilə Avropa və Asiya ölkələrinə aparıblar. Motalda sıxılaraq suyu tam çıxarılan, bol duzlanan Şamaxı şoru həm aylarla qala bilir, həm də karvanbaşı və səyyahların, zəvvarların əsas yol azuqəsi rolunu oynayırdı.

Məhz əminliklə qeyd edirəm ki, bu gün şor adlanan ağrımışılın (ağrımışıq) vətəni Şamaxı şəhəridir. Çünki Şamaxı paytaxt olmaqla Şirvan barədə kifayət qədər mənbələr var.

Tarixin bütün dövrlərində Şamaxıya gələn Avropa və Şərq səyyahları, məsələn, Adam Oleari, Evliya Çələbi, Əl-Məsudi, İbn Hövqəl və digərləri Şamaxıda hazırlanan, uzun müddət xarab olmadan qalan xüsusi "torba şorları" və "motal pendirləri" barədə yazıblar. Onların qeydlərində "süd və ağartı şəhəri" kimi fikirlərə də rast gəlmək olur. Hətta bəzi müəlliflər "Şirvan" adını fars dilindəki "şir" (süd) sözü ilə bağlayıblar ki, onlara görə bu coğrafiya "Süd ölkəsi" olaraq adlanıb.

XIX əsrdə Çar Rusiyasının Qafqazla bağlı "Кавказский календарь" sənədlərində və quberniya hesabatlarında Şamaxının ağartılarının dadı və keyfiyyəti barədə qeydlər var.

Belə qeydlər içərisində xüsusilə kərəli şor və motal şoru önə çıxarılır.

Niyə məhz Şamaxı?

Bu sualın cavabı çox sadədir. Paytaxt şəhərdə hər zaman ən keyfiyyətli məhsula tələbat böyük olur. Ətraf kəndlərin sənətkar heyvandarları saray elitasına və zəngin tacirlərə məhsul bəyəndirmək üçün şor və pendir istehsalını sadəcə dolanışıq deyil, yüksək sənətkarlıq səviyyəsinə qaldırmışdılar.

Məhz Şamaxı da qədim bir şəhər olduğu üçün burada gələn qonaqlara və saraya yüksək keyfiyyətli məhsullar içərisində ağartılar, xüsusilə də şor olub.

Xüsusilə də Xançoban elinin məhsulları hər zaman seçilən olub ki, digərləri də onlarla rəqabət aparmaq üçün ağartı məhsullarının keyfiyyətin yüksək ediblər. Bəzi mənbələrdə Şamaxı yaxınlığında Şor-baçı adlı məntəqənin də adına rast gəlmək olar.

Şamaxıya daxil olan ərazilərdə dulusçuluq və digər sənətkarlıq nümunələri çox məşhur olub və buna görə də dünyada ilk dəfə məhz burada şorun nəmbalansını qorumaq üçün onu "küpə basmaq" texnologiyasından istifadə edilib. Bu da bir daha təsdiq edir ki, bura dünyada şorun istehsal edilən ilk mərkəzlərindən biri olub.

Şamaxı tarixən təkcə siyasi deyil, həm də böyük bir təsəvvüf mərkəzi olub. Şəhər ətrafındakı qədim dərviş xanəgahlarında və təkyələrdə meditasiya edənlər sadə, dözümlü və minimal qidalara müraciət ediblər..

Məhz buna görə də "Şamaxı şoru" ifadəsinin tarixi kökləri, texnologiya sirləri, səyyahların qeydləri və burda olan İpək yolu qonaqlarının yazıları ilə bağlıdır. Bu bir daha sübut edir ki, Azərbaycan coğrafiyasında yüksək mədəniyyətlə yanaşı, mətbəx də qədim olub.

Prof.Dr. Zaur Əliyev
Globalinfo


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 1159   Tarix: 07 iyun 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Mətbəxdə paket yığanlara mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: Təhlükə saçır

Milyonlarla evdə marketlərdən gətirilən plastik paketlər "bir gün lazım olar" deyə mətbəx şkaflarında və ya rəflərin altında toplanır. Lakin mütəxəssislər demək olar ki, hər kəsin etdiyi bu vərdişin ciddi səhiyyə təhlükələri yaratdığını bildirərək, həmin paketlərin dərhal evdən atılması üçü

7 noyabr
.

Unitaza buz kubları atmağa başladılar - səbəb

Sosial şəbəkələrdə klozete buz kubları ataraq sifonu çəkməkdən ibarət qeyri-adi təmizlik üsulu sürətlə yayılır. bu üsulun detallarını təqdim edir:. Tətbiqi necə həyata keçirilir? Bir-iki stəkan buz kubunu birbaşa klozete atıb bir neçə dəqiqə gözlədikdən sonra sifonu çəkmək kifayətdir. Su ilə hərəkə

7 noyabr
.

Sahiblərinin əhvali-ruhiyyəsi itlərə necə təsir edir?

İtlər sahiblərinin davranışlarına və emosional vəziyyətinə müxtəlif cür reaksiya verirlər. İnsanların keçirdiyi hər bir emosiya heyvanlar üçün fərqli məna daşıya bilər. xəbər verir ki, itlər insanların üz ifadələrini alimlərin əvvəllər düşündüyündən daha yaxşı tanıya bilirlər. Üstəlik, sahibinin emosiona

8 noyabr
.

800 illik qala 1 avroya satılır - Fotolar

Almaniyanın Saksoniya torpağında yerləşən Bad-Düben şəhər rəhbərliyi 800 illik tarixə malik Şnaditz su qalasını satışa çıxarıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, şəhər mülk üçün simvolik olaraq cəmi 1 avro tələb edir, lakin bu "əlverişli" sövdələşmənin arxasında böyük maliyyə öhdəliklər

9 noyabr
.

Hər gün soyuq duş qəbul etsəniz, nə baş verər?

Mütəmadi olaraq soyuq duş qəbul etmək insanların xəstəlik səbəbindən işə getmədikləri günlərin sayının azalması və özlərini daha yaxşı hiss etmələri ilə əlaqəli ola bilər. xarivi KİV-ə istinadən xəbər verir ki, İsveçrənin Bazel Universitetinin psixoloqu Lena Qlazer soyuq duşun insan orqanizminə təsirin

8 noyabr
.

Soyuducudakı bu düymə tərəvəzin taleyini həll edir

Soyuducuda saxlanılan tərəvəzlərin tez solması və ya çürüməsi bir çox evdə qarşılaşılan problemlərdəndir. Lakin soyuducuların tərəvəz bölməsində (crisper) olan kiçik sürgülü düymə meyvə və tərəvəzlərin daha uzun müddət təzə qalmasına kömək edir. xəbər verir ki, çəkməcənin içindəki nəmlik səviyyəsin

15 noyabr
.

Hamı zibilə atır - Saç tökülməsinin və ağarmasının qarşısını alır

Fəsil dəyişikliyi və stress səbəbindən artan saç tökülməsinə qarşı bahalı kosmetik məhsullar əvəzinə mətbəxdəki təbii vasitələr həll yolu təqdim edir. Qidalandırıcı yağlar ehtiva edən bu üsul saç diblərini qısa müddətdə gücləndirərək tökülməni azaldır. xəbər verir ki, əksər hallarda zibil kimi atıla

14 noyabr
.

5 5 5 5 = 24: Bu tənliyi doğru edəcək üç riyazi işarə hansılardır?

Tənliyi doğru etmək üçün dörd 5 arasında üç riyazi işarə qoymalısınız. Dörd eyni rəqəm və istədiyiniz nəticə. Bu riyazi tapmacada yalnız üç hesab işarəsi yoxdur. Tapmaca şərti:. 5 5 5 5 = 24. -ın xəbərinə görə, tənliyi doğru etmək üçün dörd beşlik arasında üç riyazi simvol yerləşdirməlisiniz. Toplama

8 noyabr
.

Kartof qaynadarkən 1 stəkan əlavə edin - dağılmır, qabığı öz-özünə soyulur

Mətbəxdə kartof qaynadarkən dağılmasının və ya isti qabığını soyarkən barmaqlarınızı yandırmağın qarşısını alan sadə bir üsul mövcuddur. Qaynama suyuna əlavə edilən 1 stəkan sirkə kartofun dağılmasının qarşısını alır və qabığının tək toxunuşla soyulmasını təmin edir. xəbər verir ki, kartofun tərkibindək

15 noyabr