Yüksək intellektli insanların 1 nömrəli hobbisi: Bu, şahmat deyil

Yüksək intellektli insanların 1 nömrəli hobbisi: Bu, şahmat deyilİnsanlar çox ağıllı bir şəxsin boş axşamını necə keçirdiyini təsəvvür edərkən, adətən mürəkkəb fəaliyyətlər düşünürlər. Məsələn, şahmat taxtası və ya hansısa tapmaca. Bunun arxasında intellektin əzələ kimi işlədiyi və hobbilərin də onu məşq etdirmək üçün bir vasitə olduğu düşüncəsi dayanır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Forbes" yazır.

Nəşr qeyd edir ki, bu, müəyyən mənada təsəlliverici fikirdir. Çünki belə yanaşma intellektin insanın birbaşa və intizamlı şəkildə məşq etdirə biləcəyi bir qabiliyyət olduğunu nəzərdə tutur. Lakin araşdırmalar bu məsələdə o qədər də birmənalı deyil. İntellekt testlərində yüksək nəticələr göstərən insanlarda ən çox rast gəlinən məşğuliyyət heç də bu mənada tələbkar deyil. Üstəlik, insanların çoxu yetkinlik dövründə bu vərdişdən sakitcə uzaqlaşır.

Söhbət oxumaqdan gedir. Təhsil və ya iş üçün deyil, heç kimin tələb etmədiyi adi oxumaqdan.

Niyə şahmatın edə bilmədiyini bu hobbi edə bilir?

Koqnitiv məşqlərlə bağlı araşdırmalar daim psixoloqların "uzaq transfer problemi" adlandırdığı maneə ilə qarşılaşır.

Yaddaş üzrə müəyyən bir məşqi təkrarlayan insan həmin tapşırıqda çox bacarıqlı olur, ona bənzər işlərdə bir qədər yaxşılaşır, lakin qalan hər şeydə daha yaxşı nəticə göstərmir. Təkmilləşmə əsasən əldə edildiyi sahədə qalır.

Bu hobbi əslində nəyi inkişaf etdirir?

Psixoloqlar çevik intellektlə kristallaşmış intellekti fərqləndirirlər. Çevik intellekt tanış olmayan materialla işləyərkən düşünmək və nəticə çıxarmaq qabiliyyətidir. Kristallaşmış intellekt isə insanın bildiyi və problemin həlli zamanı istifadə edə bildiyi bütün bilikləri əhatə edir.

Çevik intellekt kifayət qədər sabitdir və adətən gənclik dövründə pik həddinə çatır. Kristallaşmış intellekt isə onilliklər ərzində inkişaf etməyə davam edə bilər. Müntəzəm oxumaq da onu inkişaf etdirməyin ən etibarlı yollarından biridir.

Raymond Kettell bunu investisiya kimi təsvir edirdi. İnsan həyatı boyu malik olduğu çevik qabiliyyəti müəyyən sahələrə sərf edir və bu sərf olunan resurslar möhkəm biliklər şəklində qalıcı olur. Kitab oxumaq isə bu resursların istifadəsi üçün olduqca səmərəli vasitədir. Çünki kitab dili və ideyaları adi söhbətin nadir hallarda çatdığı sıxlıqda təqdim edir.

Görünür, oxumanın hansı formada həyata keçirilməsi də əhəmiyyətlidir. 2025-ci ildə Review of Educational Research jurnalında dərc olunan və təxminən yarım milyon oxucunun məlumatlarına əsaslanan araşdırma göstərib ki, ekrandan asudə vaxt üçün oxumaq mətnin başa düşülməsi ilə yalnız zəif əlaqəyə malikdir. Bu göstərici çap mətnlərini oxumaq vərdişi ilə bağlı çoxdan müəyyən edilmiş orta səviyyəli əlaqədən xeyli aşağıdır. Nəticəyə yönəlmiş məşğuliyyət xəbər lentində gəzişməkdən daha çox kitab oxumağa bənzəyir.

Aşkar etiraz belədir: ağıllı insanlar sadəcə daha çox oxuyurlar və bu halda oxumaq səbəb yox, nəticə ola bilər. Bu, müəyyən qədər doğrudur. Lakin bunu qəbul etmək mənzərəni daha az deyil, daha çox faydalı edir.

Oxumağı asanlıqla mənimsəyən uşaq daha çox oxuyur. Bu da onun söz ehtiyatını və ümumi biliklərini genişləndirir, nəticədə növbəti kitabı anlamaq daha asan olur. Eyni dövr yetkinlikdə də davam edir, sadəcə daha sakit şəkildə və heç kimin bunu izləmədiyi şəraitdə.

Deməli, faydalı sual oxumağın hansısa mütləq səbəb-nəticə əlaqəsi ilə insanı daha ağıllı edib-etməməsi deyil. Əsas məsələ insanın bu dövrənin içində, yoxsa ondan kənarda olmasıdır.

Bu hobbi ilə bağlı ehtiyatlı yanaşılmalı məqamlar

Oxumaqla bağlı deyilənlərin çoxu elmi yoxlamadan keçmir. Məsələn, bədii ədəbiyyat oxumağın "mental model"i, yəni digər insanların nə düşündüyü və hiss etdiyi barədə nəticə çıxarmaq qabiliyyətini gücləndirməsi ilə bağlı geniş yayılmış fikir buna nümunədir.

2024-cü ildə "Journal of Experimental Psychology: General" jurnalında dərc olunan və 70 eksperimentin nəticələrini birləşdirən araşdırma müəyyən edib ki, belə təsir həqiqətən mövcuddur, lakin cüzidir. O, əsasən empatiya və başqalarının psixi vəziyyətlərini anlamaqla məhdudlaşır. Bundan başqa, dərc edilmiş tədqiqatlarda bu təsir dərc olunmamış işlərlə müqayisədə nəzərəçarpacaq dərəcədə daha böyük olub. Bu isə geniş yayılmış təsəvvürdən xeyli uzaqdır.

Üstəlik, oxumaq bioloji qida əlavəsi kimi fəaliyyət göstərmir. Heç kim romanlardan ibarət bir yığının düşünmə qabiliyyətinin göstəricisini dəyişəcəyini gözləməməlidir. Mövcud məlumatlar yalnız daha yavaş və daha az dramatik bir prosesi təsdiqləyir: söz ehtiyatının və biliklərin genişlənməsi yeni məlumatların mənimsənilməsini asanlaşdırır.

Materialın ciddi və ya mürəkkəb olması da adətən düşünüldüyü qədər əhəmiyyətli deyil. Hər hansı kanonik oxu siyahısından daha çox həcm və müxtəliflik effekt yaradır.

Bundan başqa, 2022-ci ildə Review of Educational Research jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, mətnin başa düşülməsi onun oxunmasından və ya dinlənilməsindən asılı olmayaraq ümumilikdə müqayisəolunan səviyyədədir. Buna görə audiokitablar da nəzərə alınır. Bununla belə, mətn həqiqi düşünmə tələb etdikdə oxumağın cüzi üstünlüyü müşahidə olunub.

Bu hobbinin təməlində dayanan xüsusiyyət

Oxumağın niyə digər hobbilərdən fərqli olaraq intellektlə bağlı araşdırmalarda davamlı şəkildə qarşımıza çıxdığını izah etməyə kömək edən bir xüsusiyyət var. Psixoloqlar bunu "idrak ehtiyacı" adlandırırlar. Bu, düşünmə səyləri tələb edən fəaliyyətləri axtarmağa və onlardan zövq almağa meyillilikdir.

2023-cü ildə Proceedings of the National Academy of Sciences jurnalında dərc olunan və 1300-dən çox araşdırmanın nəticələrini ümumiləşdirən tədqiqat göstərib ki, bu tip xüsusiyyətlər intellektin idrak komponenti ilə sırf düşünmə qabiliyyətindən daha güclü əlaqəyə malikdir. Bu meyillilik insanın "gücünün" nə qədər olmasından çox, heç bir məcburiyyət olmadığı halda həmin qabiliyyətdən nə dərəcədə həvəslə istifadə etməsi ilə bağlıdır.

Bu xüsusiyyəti yüksək səviyyədə olan insanlar daha yaxşı olmaq üçün oxumurlar. Onlar oxuyurlar, çünki cavabsız qalan sual müəyyən narahatlıq yaradır və kitab həmin narahatlığı aradan qaldırır. Boş axşamda bu meyilliliyin görünən forması məhz hobbi olur.

Bu isə məsələnin mahiyyətini dəyişir. Məqsəd heç vaxt beynin ən güclü şəkildə məşq etdirildiyi fəaliyyəti tapmaq olmayıb. Ömür boyu davam edən intellekt mürəkkəb tapşırıqları göstərişlə həll etməkdən daha çox, kimsə bunu yoxlamağı dayandırdıqdan uzun müddət sonra belə yeni materialları mənimsəməyə davam etmək kimi görünür.

Nəticə səhifələrin sayında və ya iddialı oxu siyahısında deyil. Ən etibarlı intellektual vərdiş həm də ən az yorucu vərdişlərdən biridir. Yəqin ki, məhz buna görə çox insan ondan uzaqlaşır.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 1037   Tarix: 17 avqust 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Quru meyvələrin gizli təhlükəsi - Həkimdən xəbərdarlıq

"Quru meyvələr tez-tez şirniyyatlara tam təhlükəsiz və faydalı alternativ kimi qəbul edilsə də, bəzi hallarda sağlamlığa ciddi zərər vura bilər". "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə rusiyalı dietoloq Maryana Cutova bildirib. Mütəxəssis xəbərdarlıq edib ki, bol miqdarda quru meyv

13 noyabr
.

Pomidoru soyuducuda saxlamayın

Təzə pomidorları soyuducuda saxlamaq onların dadına, ətrinə və quruluşuna mənfi təsir göstərə bilər. Mütəxəssislərin fikrincə, pomidorları otaq temperaturunda saxlamaq daha məqsədəuyğundur. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, meyvə, tərəvəz və göyərtiləri aldıqdan dərhal sonra soyuducuya yerləşdirmə

14 noyabr
.

Payızda yatmazdan əvvəl bunları edin - Səhərə gümrah oyanmağın yolları

Payız aylarında havaların soyuması, günlərin qısalması və temperaturun dəyişməsi insan orqanizminə təsirsiz ötüşmür. Bu dövrdə yuxu rejiminə diqqət yetirmək, səhərlər yorğun oyanmamaq və sağlamlığı qorumaq üçün yatmazdan əvvəl bəzi sadə qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur. xəbər verir ki, yuxudan əvvə

7 noyabr
.

Xurma niyə ağızda büzüşmə yaradır və nə qədər şəkərlidir?

Payızın gəlişi ilə xurma mövsümü də başlayır. Bu dadlı meyvə haqqında cəmiyyətdə müxtəlif yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Bəziləri xurmanın həddindən artıq şəkərli və kalorili olduğunu düşünür, digərləri isə onun ağızda yaratdığı büzüşmə hissindən narahat olur. Bəs əslində xurma nə qədər faydalıdır v

15 noyabr
.

Peçenyedə dadı dəyişən gizli səhv bu imiş

Peçenyelərin daha dadlı, yumşaq və ideal formada alınması üçün istifadə olunan inqrediyentlərin miqdarını dəqiq ölçmək vacibdir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər bunun üçün adi ölçü qablarından deyil, mətbəx tərəzisindən istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Peçenye hazırlanmas

11 noyabr
.

Mətbəxdə paket yığanlara mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: Təhlükə saçır

Milyonlarla evdə marketlərdən gətirilən plastik paketlər "bir gün lazım olar" deyə mətbəx şkaflarında və ya rəflərin altında toplanır. Lakin mütəxəssislər demək olar ki, hər kəsin etdiyi bu vərdişin ciddi səhiyyə təhlükələri yaratdığını bildirərək, həmin paketlərin dərhal evdən atılması üçü

7 noyabr
.

Qocalmanı gecikdirən ən təsirli qidalar - Siyahı

Sağlam yaşlanmaq, dərinin gəncliyini qorumaq və immuniteti güclü saxlamaq hər zaman diqqət mərkəzindədir. Orqanizmin özünün istehsal etdiyi, lakin qidalar vasitəsilə də dəstəklənməli olan kükürd tərkibli sistein amin turşusu hüceyrələrin yenilənməsində mühüm rol oynayır. Hüceyrələrin qocalmasının qarşısın

13 noyabr
.

Dünyada sahili olmayan yeganə dəniz

Yer kürəsində sahili və limanı olmayan yeganə dəniz mövcuddur. Atlantik okeanının daxilində yerləşən Sarqasso dənizinin sərhədlərini quru sahələri deyil, dörd güclü okean axını formalaşdırır. -a istinadən bildirir ki, bu qeyri-adi dəniz Floridadan təxminən 950 kilometr şərqdə yerləşir. Ona ən yaxın qur

14 noyabr
.

Mətbəxlərdə mərmər dövrü bitdi: Yeni sistem gəldi

İllərdir lüksün simvolu olan mərmər mətbəx dəzgahları cızılma, ləkə və qulluq problemlərinə qarşı daha davamlı olan farfor, sinterlənmiş daş və kvars kimi yeni nəsil alternativlərlə əvəz olunur. xəbər verir ki, təbii damarlı və şık görünüşə malik mərmər məsaməli quruluşu səbəbindən limon, qəhvə və ya

14 noyabr