Generativ süni intellekt sistemləri sahəsində mövcud durum: Statistik göstəricilər, nailiyyətlər və problemlər

Generativ süni intellekt sistemləri sahəsində mövcud durum: Statistik göstəricilər, nailiyyətlər və problemlərXronoloji göstəricilər

Generativ süni intellekt sistemləri (AI) dedikdə mətn, şəkil, audio, video, proqram kodu və digər yeni məzmun yarada bilən texnologiya nəzərdə tutulur. Onun təməli 2014-cü ildə Ian "Goodfellow" və həmkarlarının təqdim etdiyi "Generative Adversarial Networks" (GANs) arxitekturası ilə başlayıb. 2017-ci ildə "Google" tədqiqatçılarının hazırladığı "Transformer" arxitekturası isə sonrakı böyük dil modellərinin, o cümlədən GPT ailəsinin texnoloji əsasına çevrilib. 2020-ci ildə OpenAI şirkəti GPT-3 modelini təqdim etməklə, bu sistemdə ciddi dönüş yaradıb (https://openai.com/index/language-models-are-few-shot-learners/ ). GPT-3 insan tərəfindən yazılmış mətnlərdən az fərqlənən xəbər nümunələri yarada bilib.

2021-ci ildə OpenAI yeni DALL-E5 modelini təqdim etməklə, generativ AI-nin yazılı mətnlə yanaşı, vizual məzmun yaratmaq imkanlarını nümayiş etdirdi ( https://openai.com/index/dall-e/ ). 2022-ci ildə isə proses tamamilə yeni bir mərhələyə sıçrayıb. Həmin ilin 30 noyabrında OpenAI özünün ChatGPT platformasını geniş istifadəçi auditoriyasına təqdim edib. Bu təqdimat generativ AI-ni elmi-tədqiqat mühitindən çıxararaq, milyonlarla insanın gündəlik istifadə etdiyi texnoloji alət halına gətirib. Beləliklə, xronoloji baxımdan yanaşsaq, 2014-2021-ci illər generativ AI texnologiyasının formalaşması, 2022-ci il isə onun kütləviləşməsi və qlobal fenomenə çevrilməsi baxımından dönüş nöqtəsidir ( https://openai.com/index/chatgpt/).

Generativ süni intellekt sistemlərinin mövcud durumu

Generativ süni intellekt sistemlərinin kütləviləşməsi yalnız ChatGPT modeli ilə məhdudlaşmır. 2026-cı ildə bazarda OpenAI-nin ChatGPT-si ilə yanaşı, Google-yə məxsus Gemini, Anthropic-ə məxsus Claude, Meta AI, DeepSeek, Grok və Perplexity kimi fərqli-fərqli məşhur generativ AI platformaları mövcuddur. Bu sistemlərin istifadəçi sayı müxtəlif olsa da, ümumi auditoriya texnologiyanın qlobal səviyyədə inkişaf etdiyini göstərir. 2026-cı ilin əvvəlində ChatGPT-nin auditoriyası həftəlik istifadəçi sayı baxımından 900 milyon nəfərə çatıb ( https://techcrunch.com/2026/02/27/chatgpt-reaches-900m-weekly-active-users/ ). Gemini həftəlik deyil, aylıq istifadəçilərinin sayını açıqlayıb, 950 milyon nəfər aylıq aktiv istifadəçiyə malik olduğunu bildirib. Meta AI üçün bu göstərici 2025-ci ildə aylıq 1 milyard nəfərə çatıb.

"DataReportal" mərkəzi statistik məlumatları təhlil edərək bu qənaətə gəlib ki, 2026-cı ilin əvvəlində AI platformalarının aktiv istifadəçi sayı birlikdə 2 milyard 420 milyon nəfərə çatıb ( https://datareportal.com/reports/similarweb-2026-generative-ai-visibility-index ) . Microsoft isə öz araşdırmasında qeyd edir ki, "dünya əhalisinin təxminən hər 1/6 nəfəri generativ AI alətlərinin istifadəçisidir ( https://www.microsoft.com/en-us/corporate-responsibility/topics/AI-Economy-Institute/reports/Global-AI-Adoption-2025/). ChatGPT-nin istifadəyə verildiyi illə (2022) müqayisə etsək, belə görünür ki, generativ AI qısa müddət ərzində çox sürətli inkişaf yolu keçərək, eksperimental texnologiyadan milyardlarla insanın istifadə etdiyi qlobal informasiya-kommunikasiya elementinə çevrilə bilib.

Məlumat üçün qeyd edək ki, hal-hazırda generativ süni intellekt bazarında bir neçə böyük platforma rəqabət aparır. Onlar ümumilikdə generativ süni intellekt sistemləri hesab olunsalar da, funksional baxımdan və auditoriyaya çıxış imkanları kontekstində fərqlənirlər. ChatGPT (OpenAI şirkəti) universal istifadə imkanları, mətn və kod yaratmaq, fayl və görüntülər üzrə təhlillər aparmaq, veb axtarışı və müxtəlif alətləri birləşdirmək baxımından digər platformalarla müqayisədə daha geniş funksional imkanlara malikdir ( https://help-lb.openai.com/en/articles/12677804-what-is-chatgpt-faq ).

Gemini (Google) platforması multimodal imkanları, həmçinin, Google ekosistemi ilə inteqrasiyaetməsi baxımından fərqlənir. Claude (Anthropic şirkəti) AI sistemi olaraq xüsusilə mürəkkəb mətnlərin emalı, analitik tapşırıqlar və proqramlaşdırmada güclü mövqeyə malikdir. Meta AI isə sosial şəbəkə və kommunikasiya ekosisteminə inteqrasiya olunması ilə seçilir. DeepSeek (Çin şirkəti) güclü məntiqi düşünmə, kodlaşdırma və nisbətən aşağı hesablama xərcləri ilə seçilir. Perplexity cavabları veb axtarışı ilə birləşdirməsi və məlumatı mənbələrə istinadlarla təqdim etməsi baxımından fərqlənir. Beləliklə, bazar müxtəlif məqsədlər üçün ixtisaslaşan və bir-biri ilə rəqabət aparan generativ AI ekosistemindən ibarətdir.

AI hansı sahələrə nüfuz edir...

Fərdi istifadəçilər generativ süni intellekt sistemlərindən (AI) suallara cavab almaq, məlumatı ümumiləşdirmək və təhlil etmək, tərcümə, məktub və digər mətnlərin hazırlanması, ideya yaratmaq, təhsil və gündəlik qərarvermədə kömək almaq üçün istifadə edirlər. Proqramçılar isə kod yazılması, səhvlərin aşkarlanması və proqram təminatının hazırlanmasında AI-dən yararlanırlar.

AI-nin biznes mühitində tətbiq dairəsi daha genişdir. McKinsey-in 2025-ci il üzrə araşdırmasında qeyd edilir ki, şirkətlərin 71 faizi ən azı bir funksiyasında generativ AI-dən yararlanırlar. Ən geniş tətbiq sahələri marketinq və satış, məhsul və xidmətlərin hazırlanması, proqram təminatının işlənməsi və İT sahələridir. Şirkətlər həmçinin müştəri xidmətlərinin avtomatlaşdırılması, daxili bilik bazalarının idarə edilməsi, sənədlərin hazırlanması və məlumatların emalı üçün də bu texnologiyadan istifadə edirlər ( https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/business%20functions/quantumblack/our%20insights/the%20state%20of%20ai/2025/the-state-of-ai-how-organizations-are-rewiring-to-capture-value_final.pdf?param1=competitive-matrix&utm_source ). Dövlət sektorunda da AI-nin tətbiqi genişlənir. Onlar bürokratik yükün azaldılması, sənədlərin hazırlanması, məlumatların emalı, vətəndaş xidmətlərinin səmərəliliyinin artırılması üçün bu texnologiyadan yararlanırlar.

Beləliklə, generativ AI artıq təhsil, media, biznes, proqramlaşdırma, dövlət idarəçiliyi, müştəri xidmətləri, yaradıcılıq və gündəlik kommunikasiya kimi çoxsaylı sahələrə nüfuz edən universal alətə çevrilib. Bu texnologiyanın media sektorunda intensiv şəkildə tətbiq olunması jurnalistika fəaliyyətini və informasiya işini köklü şəkildə dəyişib. Lakin generativ AI-nin sürətli yayılması bir sıra ciddi problemləri də gündəmə gətirib. Sistemlərin hallüsinasiyaya uğrayaraq yanlış və ya uydurma məlumatlar yaratması, müəllif hüquqları ilə bağlı mübahisələr, şəxsi məlumatların qorunması, deepfake məzmunların yayılması, eləcə də AI tərəfindən yaradılmış informasiyanın insan tərəfindən hazırlanan məzmundan fərqləndirilməsinin çətinləşməsi əsas risklər sırasında yer alır.

Bu problemlər xüsusilə informasiya və media sahəsində texnologiyanın istifadəsinə daha ehtiyatlı yanaşmanı zəruri edir. Növbəti məqaləmizdə AI-nin media sektorunda effektiv istifadə imkanlarından bəhs olunacaq.

Məqalə Mediada İnnovativ Təşəbbüslərə Dəstək İctimai Birliyi
tərəfindən, Müşfiq Ələsgərlinin müəllifliyi ilə hazırlanıb

Məqalələr maarifləndirici xarakterlidir. Süni intellekt sistemlərindən etik çərçivədə və effektiv şəkildə istifadə etmək vərdişlərin yaradılması prosesinə töhvə vermək məqsədilə hazırlanıb. Mövzu üzrə beynəlxalq nəzəri fikirlər təqdim olunur, təcrübədən nümunələr göstərilir.

Fəaliyyət Mediada İnnovativ Təşəbbüslərə Dəstək İctimai Birliyi (MİTDİB) tərəfindən icra olunan "Süni intellektin mediaya təsirləri: fürsətlər və risklər" adlı layihə çərçivəsində icra edilir. Layihənin maliyyə dəstəkçisi Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyidir.

Proqram çərçivəsində ümumilikdə 12 məqalənin hazırlanıb dərc edilməsi nəzərdə tutulub.

Generativ süni intellekt sistemləri sahəsində mövcud durum: Statistik göstəricilər, nailiyyətlər və problemlərMəqalələrin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 85   Tarix: 21 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Evə buraxılan qadın xəstəxana həyətində öldü

Bakıda 65 yaşlı qadın xəstəxananın həyətində vəfat edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, hadisə Sabunçu rayonunda baş verib. Noyabrın 15-i saat 16 radələrində Maştağa qəsəbə sakini 1961-ci il təvəllüdlü Mətanət Ağasəlim qızı Məlikova qidadan (turşudan) zəhərlənərək xəstəxanaya yerləşdirilib. On

17 noyabr
.

Bakıda külək hasarı aşırdı - Qadın daşların altında qalıb öldü

Güclü külək Bakıda bədbəxt hadisəyə səbəb olub. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, dünən saat 18:30 radələrində güclü külək Binəqədi rayonu Xocəsən qəsəbəsi Şollar küçəsi 100 ünvanındakı həyətin hasarını uçurub. Nəticədə, orada piyada hərəkət edən 1978-ci il təvəllüdlü Nuriyeva Samirə Nəsir qız

16 noyabr
.

Balıq bazarında bahalaşma var - Video

Bir həftədir bəzi balıqların qiymətində artım müşahidə olunur. Xəzər TV-yə istinadən bildirir ki, balıq almaq istəyənlər bazarda fərqli qiymətlərlə qarşılaşırlar. Satıcıların sözlərinə görə, ötən həftə ilə müqayisədə bəzi balıq növlərinin qiymətində artım var. Xüsusilə İrandan gətirilən məhsullarda bahalaşm

15 noyabr
.

Milli teleradio: Dövlətçilik ənənələrinin, milli kimliyin və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliğində strateji vasitə

"Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin milli radio və televiziya yayımının yubileyi münasibətilə ünvanladığı müraciət ölkəmizin informasiya siyasətinin əsas istiqamətlərini, milli medianın cəmiyyət və dövlət qarşısındakı məsuliyyətini, eləcə də müasir dövrdə informasiya təhlükəsizliyini

16 noyabr
.

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Dünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir. Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarını

17 noyabr
.

637 balla universitetə qəbul olmuşdu: Yataqxanada ölən tələbə ilə bağlı yeni təfərrüat

Yataqxanada meyiti tapılan tələbə qızın ölümü ilə bağlı bəzi təfərrüat məlum olub. -a istinadən xəbər verir ki, 2007-ci il təvəllüdlü Elmira Eyyubova 2024-cü ildə 637 bal toplayaraq Azərbaycan Tibb Universitetinə qəbul olub. O, universitetin yataqxanasına bir müddət əvvəl köçübmüş. Elmira iki il Bakıd

16 noyabr
.

Direktorların işə qəbul nəticələri - Açıqlandı

2026-cı ildə keçirilmiş direktorların işə qəbulu müsabiqəsinin nəticələri elan edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə MÜTDA məlumat yayıb. Bildirilib ki, müsabiqədə müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən 463 nəfər uğur qazanıb. Namizədlərin müsabiqə nəticələri barədə məlumatlar onları

16 noyabr
.

Mediaya ayrılan pul çox azdır - Deputat

Mediaya ayrılan pul çox azdır. xəbər verir ki, bunu Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında 2027-ci ilin dövlət büdcəsi zərfinin müzakirəsində deputat Hikmət Babaoğlu deyib. Deputat bildirib ki, düşüncəni, milli düşüncə platformasının keyfiyyətini təyin edən mediadır, televiziyalardır, televiziy

16 noyabr
.

Daha bir vəkil həbs edildi

Azərbaycanda daha bir vəkil həbs edilib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, vəkil Elçin Əmirov polis tərəfindən tutulub. 9 saylı vəkil bürosunda fəaliyyət göstərən vəkil polisə daxil olan vətəndaş şikayəti əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. Ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178.2.2-c

16 noyabr