Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMADünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir.

Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarının mərhələli şəkildə ləğv edilərək universitetlərə qəbulun orta məktəb qiymətləri əsasında həyata keçirilməsi mümkündürmü? Azərbaycanda da dünya təcrübəsinə uyğun olaraq vahid qəbul imtahanından imtina edilə bilərmi?
Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMAMövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrinə qəbul zamanı tətbiq olunan DİM imtahanlarının tamamilə ləğv edilməsi doğru yanaşma olmaz. Çünki ölkə üzrə vahid qəbul imtahanı müəyyən mənada bərabər rəqabət mühiti yaradır, abituriyentlərin bilik səviyyəsinin eyni meyarlar əsasında qiymətləndirilməsinə və qəbul prosesində şəffaflığın qorunmasına xidmət edir. Lakin bu o demək deyil ki, mövcud qəbul sistemi dəyişməz qalmalıdır. Əksinə, düşünürəm ki, artıq bu sistemin yenidən nəzərdən keçirilməsinə və alternativ qəbul mexanizmlərinin tətbiqinə ciddi ehtiyac var.

Dünyanın bir çox ölkələrinin ali təhsil sisteminə nəzər saldıqda görürük ki, universitetə qəbul yalnız bir imtahan nəticəsi ilə məhdudlaşmır. Bəzi ölkələrdə orta təhsil haqqında attestat, məktəbdaxili qiymətləndirmələr, akademik göstəricilər, motivasiya məktubu, müsahibə və digər meyarlar qəbul prosesində mühüm rol oynayır. Bəzi universitetlər isə müəyyən ixtisaslar üzrə əlavə qabiliyyət və bilik yoxlamaları keçirirlər. Yəni əsas məqsəd şagirdin yalnız imtahan günü göstərdiyi nəticəni deyil, onun illər ərzində formalaşmış bilik və bacarıqlarını kompleks şəkildə qiymətləndirməkdir.

Azərbaycanda isə ali məktəbə qəbul prosesi bir çox şagird üçün faktiki olaraq orta məktəbin yuxarı siniflərində deyil, daha erkən yaşlardan başlayan uzunmüddətli imtahan hazırlığına çevrilib. Xüsusilə VIII sinifdən sonra şagirdlərin böyük əksəriyyətinin repetitor yanına getməsi, günün əsas hissəsini hazırlıq kurslarında keçirməsi artıq adi hala çevrilib. Bu vəziyyətin bir neçə ciddi mənfi nəticəsi var. İlk növbədə, burada ailələrin maddi vəziyyətini nəzərə almalıyıq. Hazırda bir çox ailədə iki, hətta üç övlad eyni vaxtda universitetə hazırlaşır. Hər bir fənn üzrə repetitor və ya hazırlıq kursu xərclərini nəzərə alsaq, bu, ailə büdcəsi üçün kifayət qədər ciddi maliyyə yükü deməkdir. Bəzən valideynlər övladlarının gələcək təhsilini təmin etmək üçün gündəlik ehtiyaclarından belə qənaət etməyə məcbur olurlar. Nəticədə keyfiyyətli ali təhsilə çıxış imkanları tədricən ailənin maddi imkanlarından da asılı vəziyyətə düşür. Bu isə təhsildə sosial bərabərlik prinsipinə zidd olan halların yaranmasına səbəb ola bilər.

Digər mühüm məsələ şagirdlərin psixoloji və fiziki sağlamlığıdır. Yeniyetməlik dövrü insanın yalnız akademik biliklər qazandığı deyil, eyni zamanda sosiallaşdığı, maraqlarını kəşf etdiyi, dünyagörüşünü formalaşdırdığı mühüm inkişaf mərhələsidir. Şagirdin bütün vaxtını məktəb, repetitor və sınaq imtahanları arasında keçirməsi onun istirahətinə, idmana, yaradıcılığa və şəxsi inkişafına kifayət qədər zaman ayırmasına imkan vermir. Daim yüksək nəticə göstərmək təzyiqi altında olan uşaqlarda imtahan qorxusu, özünəinamın azalması, stress və psixoloji yorğunluq yarana bilər.

Digər tərəfdən, biz təhsilin məqsədini də düzgün müəyyənləşdirməliyik. Məktəbin əsas vəzifəsi yalnız şagirdi universitetə qəbul imtahanına hazırlamaq deyil. Məktəb şagirdə düşünməyi, araşdırmağı, problemləri həll etməyi, müstəqil qərar verməyi və həyatda öz yerini tapmağı öyrətməlidir. Əgər şagird VIII sinifdən etibarən yalnız test tapşırıqlarının həllinə fokuslanırsa, bu zaman onun digər bacarıqlarının inkişafı arxa plana keçir. Beləliklə, biz geniş dünyagörüşünə malik, yaradıcı və tənqidi düşünən gənclər yetişdirmək əvəzinə, imtahan nəticəsinə istiqamətlənmiş təhsil modeli formalaşdırmış oluruq.

Mənim fikrimcə, çıxış yolu DİM imtahanlarını birdən-birə ləğv etmək deyil, mərhələli şəkildə daha çevik və çoxkomponentli qəbul modelinə keçməkdir. Bunun üçün bir neçə alternativ istiqamət nəzərdən keçirilə bilər.

Birincisi, məktəblərdə tədrisin keyfiyyəti yüksəldilməli, buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə yanaşı, şagirdlərin IX-XI siniflər üzrə akademik göstəricilərinin də qəbul prosesində müəyyən çəkisi olmalıdır. Lakin bu göstəricilərin obyektivliyini təmin etmək üçün məktəbdaxili qiymətləndirmə mexanizmləri standartlaşdırılmalıdır.

İkincisi, universitetlərə müəyyən səlahiyyətlər verilməlidir ki, onlar ixtisasların xüsusiyyətlərinə uyğun əlavə qəbul meyarları müəyyən edə bilsinlər. Məsələn, mühəndislik və texniki ixtisaslarda riyazi və analitik düşünmə, humanitar sahələrdə məntiq və dil bacarıqları, incəsənət ixtisaslarında isə yaradıcılıq və qabiliyyət daha geniş qiymətləndirilə bilər.

Üçüncüsü, yalnız test imtahanlarına əsaslanan qiymətləndirmədən tədricən uzaqlaşmaq lazımdır. Şagirdlərin analitik düşünmə, problem həll etmə, praktiki bilik və tətbiqetmə bacarıqlarını ölçən tapşırıqlar qəbul sistemində daha çox yer almalıdır.

Dördüncüsü, sosial bərabərliyin qorunması xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır. Maddi imkanı zəif olan, regionlarda yaşayan və keyfiyyətli hazırlıq imkanlarına çıxışı məhdud olan şagirdlər də Bakı şəhərindəki imkanlı ailələrin övladları ilə eyni rəqabət mühitində iştirak edə bilməlidirlər.
Bununla yanaşı, alternativ qəbul modelinə keçid zamanı müəyyən risklər də nəzərə alınmalıdır.

Bir məqamı da xüsusi vurğulamaq istəyirəm: repetitorluğun geniş yayılmasını yalnız valideynlərin daha yüksək nəticə istəyi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Burada məktəbdə tədrisin keyfiyyəti, şagirdlərin bilik boşluqları, proqramın məzmunu, qiymətləndirmə mexanizmləri və universitetə qəbul sisteminin yaratdığı rəqabət də mühüm rol oynayır. Əgər məktəbdə keçirilən dərs şagirdin ehtiyac duyduğu bilik və bacarıqları tam formalaşdırmırsa, valideyn əlavə təhsilə müraciət etməyə məcbur qalır. Deməli, problemin həlli üçün təkcə qəbul imtahanlarına deyil, ümumi təhsil sisteminə də baxılmalıdır. Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, ali məktəbə qəbul bir şagirdin uşaqlıq və yeniyetməlik illərini əlindən alan, ailəni illərlə maddi çətinlik qarşısında qoyan bir prosesə çevrilməməlidir. İmtahanlar təhsilin keyfiyyətini ölçmək üçün vasitə olmalıdır, təhsilin öz məqsədinə çevrilməməlidir. Biz elə bir qəbul sistemi qurmalıyıq ki, şagird yalnız test həll etməklə deyil, düşünməklə, öyrənməklə, araşdırmaqla və öz potensialını ortaya qoymaqla uğur qazansın. Çünki universitetə qəbul olmaq uğrunda mübarizədə uşaqlığımızı, sağlamlığımızı və şəxsiyyət kimi inkişafımızı itirməməliyik.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 434   Tarix: 17 noyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Deputat Ağalar Vəliyevin oğluna məxsus "Kristal Bakı" vətəndaşları aldadır?

Ölkənin aparıcı tikinti şirkətlərindən biri olan "Kristal Bakı" ASC (VÖEN - 3103396091) satışa çıxardığı mənzilləri alıcılara fərqli qiymətlərlə təqdim edir. "Real Azərbaycan" xəbər verir ki, şirkətin rəsmi saytı - " vasitəsilə satışa çıxarılan mənzillərin aylıq ödəniş məbləğlər

16 noyabr
.

Azərbaycançılıq ideologiyası - milli birliyimizin, dövlətçilik ənənələrimizin və müstəqilliyimizin ideoloji təməli

"Azərbaycançılıq ideologiyası xalqımızın milli kimliyini, tarixi yaddaşını, mənəvi dəyərlərini, dövlətçilik ənənələrini və müstəqillik məfkurəsini özündə birləşdirən fundamental ideoloji konsepsiyadır. Bu ideologiya Azərbaycan xalqının vahid milli amal ətrafında birləşməsini, dövlətə sədaqətini

16 noyabr
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15 noyabr
.

Balıq bazarında bahalaşma var - Video

Bir həftədir bəzi balıqların qiymətində artım müşahidə olunur. Xəzər TV-yə istinadən bildirir ki, balıq almaq istəyənlər bazarda fərqli qiymətlərlə qarşılaşırlar. Satıcıların sözlərinə görə, ötən həftə ilə müqayisədə bəzi balıq növlərinin qiymətində artım var. Xüsusilə İrandan gətirilən məhsullarda bahalaşm

15 noyabr
.

Milli Məclis gələn ilin büdcə zərfini I oxunuşda müzakirə edir

Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında gələn ilin büdcə zərfi, o cümlədən "2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. xəbər verir ki, gələn il büdcənin gəlirləri 39 milyard 254 milyon manat (o cümlədən mərkəzləşdirilmiş gəlirləri 38 milyard 518 milyo

16 noyabr
.

Direktorların işə qəbul nəticələri - Açıqlandı

2026-cı ildə keçirilmiş direktorların işə qəbulu müsabiqəsinin nəticələri elan edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə MÜTDA məlumat yayıb. Bildirilib ki, müsabiqədə müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən 463 nəfər uğur qazanıb. Namizədlərin müsabiqə nəticələri barədə məlumatlar onları

16 noyabr
.

"Parlament danışmaqxana deyil" - Spikerdən deputata irad

"Ötən gün keçirilən plenar iclasda çıxış üçün verilən reqlament 10 dəqiqədən 5 dəqiqəyə endirildi. Hansı deputat 3 dəqiqə danışmaq istəyirsə, danışsın. Başqalarına niyə yol göstərirlər? Bura Milli Məclisdir, danışmaqxanadır. Danışmağa sərhəd qoymaq olmaz". "Qafqazinfo" xəbər veri

17 noyabr
.

Qədəşovun kürəkəninə 11 il həbs - "Atland" müsadirə edildi

"Təbriz" MTK-nın xüsusilə külli miqdarda dələduzluqda və başqa cinayətlərdə ittiham olunan rəhbəri Nofəl Hacıyev və şirkətin icraçı direktoru Talış Məhəmmədovun cinayət işi üzrə məhkəmə araşdırması başa çatıb. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsind

16 noyabr
.

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Dünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir. Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarını

17 noyabr