Fermer məhsul yetişdirir, amma niyə qazana bilmir? - Problemin səbəbi

Fermer məhsul yetişdirir, amma niyə qazana bilmir? - Problemin səbəbiAzərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafı regionların sosial-iqtisadi vəziyyətinə birbaşa təsir edən əsas sahələrdən biridir.

Bəs görəsən, Azərbaycan fermerinin hazırda ən böyük problemi hansıdır: maliyyə, su, bazar, yoxsa istehsal xərcləri?

Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı Akif Nəsirli Lent.az-a açıqlamasında bildirib ki, hazırda fermer üçün ən ciddi məsələlərdən biri istehsal xərclərinin yüksək olması və həmin xərclərin qarşılığında gəlirin kifayət qədər təmin edilməməsidir:

"Azərbaycan fermerinin qarşısında duran problemi yalnız maliyyə, su, bazar və ya istehsal xərclərindən biri ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Bu problemlərin hamısı bir-biri ilə əlaqəlidir və birində yaranan çətinlik digərinə də birbaşa təsir edir. Məsələn, fermerin maliyyə imkanları zəifdirsə, o, müasir suvarma sistemi qura bilmir, keyfiyyətli toxum və gübrə ala bilmir, texnikasını yeniləyə bilmir. Su problemi varsa, məhsuldarlıq aşağı düşür və nəticədə istehsal xərcləri məhsulun maya dəyərində daha böyük pay tutur. Məhsulun bazarı və satış qiyməti təmin edilmirsə, fermer yüksək xərc çəkərək istehsal etdiyi məhsuldan kifayət qədər gəlir əldə edə bilmir.

Bu baxımdan, hazırda fermer üçün ən ciddi məsələlərdən biri istehsal xərclərinin yüksək olması və həmin xərclərin qarşılığında gəlirin kifayət qədər təmin edilməməsidir. Yanacaq, gübrə, toxum, dərman preparatları, texnika, suvarma, əməkhaqqı və logistika xərclərinin artması fermerin maya dəyərini yüksəldir. Digər tərəfdən, fermer məhsulu bazara çıxaranda qiymətin hansı səviyyədə olacağını əvvəlcədən tam müəyyən edə bilmir. Bu da kənd təsərrüfatında gəlirliliyi proqnozlaşdırmağı çətinləşdirir.

Su məsələsi də getdikcə daha strateji problemə çevrilir. Xüsusilə iqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının məhdudluğu və bəzi ərazilərdə suvarma infrastrukturunun köhnəlməsi fermerin məhsuldarlığına ciddi təsir göstərə bilər. Ona görə də yalnız fermerə subsidiya verməklə problemi həll etmək mümkün deyil. Suvarma sistemləri yenilənməli, su itkiləri azaldılmalı, daha qənaətcil və moderin texnologiyaların tətbiqi genişləndirilməlidir. Məsələn, yağış damcı yolu ilə suvarma suya tələbatı 8-10 dəfə azaldır və məhsuldarlığı isə 40-50% artırır. Bu da məhsulun maya dəyərini təxminən elə bu qədər azaltmaq deməkdir. Amma hazırda suvarılan torpaqların təxminən 10%-i bu üsullarla suvarılır.

Maliyyə məsələsində də oxşar vəziyyət var. Fermerin uzunmüddətli və münasib şərtlərlə kreditə çıxışı olmasa, müasir texnologiyaya investisiya etmək çətinləşir. 2026-2030-cu illər üçün qəbul edilmiş yeni Dövlət Proqramında fermerlərin güzəştli kreditlərə çıxışının yaxşılaşdırılması, kredit, zəmanət və faiz subsidiyası mexanizmlərinin genişləndirilməsi, həmçinin aqrar kredit kooperativlərinin yaradılması kimi tədbirlər nəzərdə tutulur.

Subsidiyalara gəlincə, məncə, onları fermerin bütün istehsal xərclərini qarşılayan mexanizm kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Subsidiyanın əsas məqsədi istehsalın müəyyən hissəsini dəstəkləmək, fermerin risklərini azaltmaq və onu daha məhsuldar fəaliyyətə stimullaşdırmaqdır. Əgər subsidiya bütün xərcləri tam ödəsə, bu artıq istehsalın öz gəlirliliyi məsələsini kölgədə qoya bilər. Yeni Dövlət Proqramında subsidiyanın fəlsəfəsini dəyişərək, əkinə görə deyil, məhsula görə verilməsi önəmli faktordur. Amma digər tərəfdən, subsidiya ilə yanaşı bazar, su, kredit, sığorta və logistika problemləri həll edilməzsə, subsidiyanın təsiri də məhdud qalacaq.

Ona görə subsidiya məbləğinin müəyyən edilməsi zamanı sadəcə hektara və ya məhsul növünə görə sabit yanaşma kifayət etməyə bilər. İstehsalın real maya dəyəri, regionlar üzrə fərqlər, su təminatı, məhsuldarlıq, bazar qiymətləri və fermerin üzləşdiyi risklər də nəzərə alınmalıdır. Aqrar sığorta ilə subsidiya mexanizmlərinin əlaqələndirilməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Yeni Dövlət Proqramında bu istiqamətdə də ayrıca tədbirlər nəzərdə tutulub.

Əslində burada əsas məsələ təkcə subsidiyanın artırılması deyil, fermerin gəlir əldə edə biləcəyi dayanıqlı sistemin qurulmasıdır. Fermer məhsul istehsal edir, amma məhsulunu sərfəli qiymətə sata bilmirsə, subsidiya problemi yalnız qismən həll edir. Buna görə məhsulun tədarükü, saxlanması, soyuducu anbarlar, emal müəssisələri, logistika, ixrac imkanları və fermerlə alıcı arasında uzunmüddətli müqavilələrin inkişaf etdirilməsi də vacibdir.

Müsbət məqam ondan ibarətdir ki, artıq bu problemlərin ayrı-ayrılıqda deyil, kompleks şəkildə həllinə yönəlmiş yeni Dövlət Proqramı qəbul edilib. Prezidentin 25 may 2026-cı il tarixli sərəncamı ilə təsdiqlənən 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramının əsas məqsədlərindən biri rəqabətqabiliyyətli və intensiv kənd təsərrüfatına keçidin sürətləndirilməsidir. Sənəddə maliyyələşmə, kreditlər, su təminatı, müasir texnologiyalar, istehsal və emal, aqrar sığorta və subsidiya mexanizmləri ilə bağlı müxtəlif tədbirlər nəzərdə tutulub.

İndi əsas məsələ proqramın qəbul edilməsi deyil, onun necə və nə dərəcədə icra olunacağıdır. Çünki fermer üçün proqramın kağız üzərində mövcud olmasından daha vacib olan onun gündəlik fəaliyyətində nəticəsini görməsidir. Əgər fermer daha ucuz maliyyə əldə edə bilirsə, su təminatı yaxşılaşırsa, müasir texnikaya çıxışı artırsa, məhsulunu əvvəlcədən müəyyən edilmiş və ədalətli qiymət mexanizmi ilə sata bilirsə və risklərə qarşı sığortalana bilirsə, onda dövlət dəstəyinin real effekti ortaya çıxacaq. Dövlət Proqramının icrasına nəzarət və monitorinq də ayrıca nəzərdə tutulub və tədbirlərin icrası barədə ildə bir dəfə məlumat verilməsi müəyyən edilib.

Yəni Azərbaycan fermerinin problemini əsas problem sudur və ya əsas problem subsidiyanın azlığıdır deyə bir məsələyə bağlamaq düzgün deyil. Problem sistemlidir və həlli də sistemli olmalıdır. Fermerin xərcləri aşağı salınmalı, məhsuldarlığı artırılmalı, su və maliyyə təminatı yaxşılaşdırılmalı, məhsulun satış bazarı genişləndirilməli və gəlirin proqnozlaşdırılması mümkün edilməlidir. Əgər 2026-2030-cu illər üçün qəbul edilmiş Dövlət Proqramı bu istiqamətlərin hamısında real nəticə verə bilsə, o zaman fermer üçün sadəcə subsidiya alan istehsalçı deyil, dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli sahibkar modeli formalaşdırmaq mümkün olacaq".

Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin "regionların sosial-iqtisadi inkişafının təşviq edilməsi" mövzusunda dərc edilib.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 385   Tarix: 30 avqust 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Turşu xiyarların xarab olmaması üçün nə etməli?

Turşu bankasını açdıqdan sonra xiyarların bir neçə gün ərzində xarab olmaması üçün müəyyən qaydalara əməl etmək lazımdır. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, düzgün saxlanma şəraiti turşuların həm dadını, həm də xırtıldayan quruluşunu uzun müddət qorumağa kömək edir. xəbər verir ki, duzlu xiyarlar bank

8 noyabr
.

Düyü bişirərkən bu səhvi etməyin

Düyü bişirərkən onun dibinin yapışqan, üst hissəsinin isə quru qalması bir çox insanın qarşılaşdığı problemdir. Bunun səbəbi hər zaman suyun miqdarı və ya bişirmə müddəti olmaya bilər. İstifadə edilən qazanın forması da yeməyin keyfiyyətinə təsir göstərir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər veri

12 noyabr
.

Köhnə fleşkartı atmayın: 5 faydalı istifadə üsulu

Bir vaxtlar faylların saxlanılması və ötürülməsi üçün ən çox istifadə olunan USB fleşkartlar indi əvvəlki qədər populyar deyil. Lakin evdə qalan köhnə fleşkartları atmağa tələsməyin. fləşkartın kompüterin təhlükəsizliyini artırmaqdan tutmuş avtomobildə musiqi dinləməyə qədər yenidən istifadə etməyi

14 noyabr
.

800 illik qala 1 avroya satılır - Fotolar

Almaniyanın Saksoniya torpağında yerləşən Bad-Düben şəhər rəhbərliyi 800 illik tarixə malik Şnaditz su qalasını satışa çıxarıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, şəhər mülk üçün simvolik olaraq cəmi 1 avro tələb edir, lakin bu "əlverişli" sövdələşmənin arxasında böyük maliyyə öhdəliklər

9 noyabr
.

Evdə açarı üç yerə qoymayın: xalq inancları nə deyir?

Xalq inanclarına görə, açarların evdə saxlanıldığı yer ailənin rifahına və evdəki harmoniyaya təsir göstərə bilər. Evimizin və ya mənzilimizin açarlarını çox vaxt əlimizə rahat gələn yerlərə - mətbəx masasına, güzgünün qarşısına və ya giriş qapısının yaxınlığına qoyuruq. Lakin xalq inanclarında açarları

15 noyabr
.

Zirzəmidə iki il saxlanılan pendir dünyanın ən yaxşısı seçildi

Fransanın şərqindəki Yura dağlarında yerləşən zirzəmidə düz iki il saxlanılan "Komte" pendiri İspaniyanın Kordova şəhərində keçirilən "World Cheese Awards" müsabiqəsində dünyanın ən yaxşı pendiri adına layiq görülüb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, nüfuzlu müsabiqənin münsiflə

13 noyabr
.

Mətbəxlərdə mərmər dövrü bitdi: Yeni sistem gəldi

İllərdir lüksün simvolu olan mərmər mətbəx dəzgahları cızılma, ləkə və qulluq problemlərinə qarşı daha davamlı olan farfor, sinterlənmiş daş və kvars kimi yeni nəsil alternativlərlə əvəz olunur. xəbər verir ki, təbii damarlı və şık görünüşə malik mərmər məsaməli quruluşu səbəbindən limon, qəhvə və ya

14 noyabr
.

Unitaza buz kubları atmağa başladılar - səbəb

Sosial şəbəkələrdə klozete buz kubları ataraq sifonu çəkməkdən ibarət qeyri-adi təmizlik üsulu sürətlə yayılır. bu üsulun detallarını təqdim edir:. Tətbiqi necə həyata keçirilir? Bir-iki stəkan buz kubunu birbaşa klozete atıb bir neçə dəqiqə gözlədikdən sonra sifonu çəkmək kifayətdir. Su ilə hərəkə

7 noyabr
.

Qaralan kafel aralarını evdəki tək materialla təmizləyin

Kafel aralarında zamanla yaranan qaralmalar üçün bahalı təmizlik vasitələrinə ehtiyac qalmır. Evdə olan tək bir materialla təmizlik artıq daha asan olacaq. xəbər verir ki, vanna otağı və mətbəxlərdə zamanla qaralan kafel araları təmizlik edilsə də, istənilən görüntünün əldə edilməsini çətinləşdirə bilər

14 noyabr