Bişkek sammiti: Azərbaycanın qlobal və regional diplomatiyada artan çəkisinin növbəti nümayişi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Bişkekdə keçiriləcək sammitində iştirak etmək üçün Qırğızıstana səfəri beynəlxalq siyasi gündəmin diqqətçəkən hadisələrindən biridir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək keçiriləcək tədbirə 17 ölkənin liderinin, eləcə də BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin və bir sıra beynəlxalq və regional təşkilatların nümayəndələrinin qatılması gözlənilir.

Sammitin coğrafiyası və iştirakçıların siyasi çəkisi onun əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə yanaşı, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, Çin Prezidenti Si Cinpin, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və digər dövlət rəhbərləri Bişkekdə bir araya gələcəklər.

Bu baxımdan Bişkek yalnız ŞƏT-in növbəti sammitinin keçirildiyi məkan deyil. Burada müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik dövlətlərin liderlərinin bir araya gəlməsi regional təhlükəsizlikdən nəqliyyat və logistika məsələlərinə, iqtisadi əməkdaşlıqdan beynəlxalq münasibətlərin gələcək istiqamətlərinə qədər geniş spektrdə müzakirələr üçün mühüm platforma yaradır.

Azərbaycanın Bişkekdə iştirakı nə vəd edir?

Azərbaycanın ŞƏT-dəki statusu və təşkilatın tədbirlərində iştirakı ölkəmizin çoxvektorlu xarici siyasət kursunun mühüm istiqamətlərindən biridir. Bakı uzun müddətdir ki, müxtəlif regional və beynəlxalq platformalarda fəal iştirak etməklə özünün diplomatik əlaqələr şəbəkəsini genişləndirir.

Prezident İlham Əliyevin Bişkek sammitində iştirakı da bu siyasətin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan bir tərəfdən Türk dünyası ilə strateji əlaqələrini möhkəmləndirir, digər tərəfdən Çin, Rusiya, Mərkəzi Asiya və digər mühüm siyasi-iqtisadi mərkəzlərlə münasibətlərini inkişaf etdirir.

ŞƏT-in coğrafi və siyasi imkanları bu baxımdan Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təşkilatın əsas gündəliyində təhlükəsizlik məsələləri ilə yanaşı, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, rəqəmsal inkişaf və humanitar əməkdaşlıq da mühüm yer tutur.

Azərbaycanın son illərdə regional nəqliyyat layihələrində fəallığının artması da Bişkek görüşlərini Bakı üçün əhəmiyyətli edir. Xüsusilə Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanı Şərqlə Qərb arasında mühüm logistika qovşaqlarından birinə çevirir.

Orta Dəhliz və yeni iqtisadi imkanlar

Bişkek sammitinin diqqət mərkəzində olacaq əsas mövzulardan biri regional iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığının genişləndirilməsi ola bilər.Mərkəzi Asiya dövlətlərinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarının artırılması, Çinlə Avropa arasında yükdaşımaların şaxələndirilməsi və alternativ nəqliyyat marşrutlarının inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi mövqeyini daha da gücləndirə bilər.

Son illərdə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər infrastruktur layihələri Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantılarında rolunu artırıb. Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı yalnız nəqliyyat layihəsi deyil, həm də ölkələrin iqtisadi və siyasi qarşılıqlı asılılığını artıran strateji platforma kimi çıxış edir.
Bişkekdə müxtəlif ölkələrin liderlərinin bir araya gəlməsi bu istiqamətdə yeni təşəbbüslərin müzakirəsinə imkan yarada bilər. Ekspertlər də sammitdən gözləntilər sırasında siyasi bəyanatlarla yanaşı, konkret iqtisadi və infrastruktur layihələrinin irəli sürülməsini xüsusi qeyd edirlər.

Türkiyə-Azərbaycan tandemi diqqət mərkəzində

Sammitin Azərbaycan üçün digər mühüm tərəfi Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın da tədbirdə iştirak etməsidir. Ankara ilə Bakı arasında strateji müttəfiqlik münasibətləri regional və beynəlxalq platformalarda da özünü göstərir.Türkiyənin ŞƏT-də tərəfdaş statusunda iştirakı təşkilatın coğrafi və siyasi əlaqələrini daha geniş məkana çıxaran amillərdən biridir. Ərdoğanın Bişkek səfəri çərçivəsində müxtəlif dövlət başçıları ilə ikitərəfli görüşlərinin keçirilməsi də gözlənilir.

Azərbaycan və Türkiyənin eyni platformada iştirakı Türk dünyasının regional proseslərdə artan rolunu da nümayiş etdirir. Bakı və Ankara üçün Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin gücləndirilməsi, nəqliyyat və enerji layihələrinin inkişafı, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi mühüm istiqamətlərdəndir.

Çin, Rusiya və İran amili

Bişkek sammitinin digər mühüm xüsusiyyəti Çin, Rusiya və İran kimi böyük regional güclərin rəhbərlərinin eyni masa ətrafında toplanmasıdır.Çin Prezidenti Si Cinpin ŞƏT sammitində iştirak edəcək və səfəri çərçivəsində Qırğızıstan rəhbərliyi ilə də görüşlər keçirəcək. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin iştirakı isə Moskvanın Mərkəzi Asiya və ŞƏT məkanında siyasi və iqtisadi əlaqələrə verdiyi əhəmiyyəti göstərir.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın iştirakı da Azərbaycanın yerləşdiyi region baxımından xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycan həm İranla ikitərəfli münasibətlərini inkişaf etdirir, həm də Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat bağlantılarında mühüm mövqeyə malikdir.Beləliklə, Bişkekdə yaranacaq diplomatik təmas imkanları Azərbaycanın müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel dialoq aparmaq siyasəti baxımından da əhəmiyyətlidir.

Ermənistan faktorunun xüsusi əhəmiyyəti
Sammiti Azərbaycan üçün maraqlı edən məqamlardan biri də Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın tədbirdə iştirakı olacaq.Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyinin regional siyasətdə əsas məsələlərdən birinə çevrildiyi bir vaxtda iki ölkənin liderlərinin eyni beynəlxalq tədbirdə iştirakı əlavə diplomatik təmas imkanları yaradır.Belə beynəlxalq platformalar dövlətlər arasında birbaşa və ya dolayı diplomatik dialoq üçün imkan yaradır.Bakı üçün əsas prioritet regional sülhün, təhlükəsizliyin və iqtisadi əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi olaraq qalır. Azərbaycanın mövqeyinə görə, regionda davamlı sülh nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin açılması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və qarşılıqlı etimadın formalaşması ilə müşayiət olunmalıdır.

"ŞƏT plus" formatı və geniş beynəlxalq dialoq

Bişkekdə ŞƏT-in əsas tədbirləri ilə yanaşı, "ŞƏT plus" formatında da görüşlərin keçirilməsi gözlənilir. Bu format təşkilatın yalnız üzv dövlətlər arasında deyil, daha geniş beynəlxalq çevrə ilə dialoqunu göstərir.
Sammit çərçivəsində BMT-nin və beynəlxalq hüququn rolunun gücləndirilməsi, davamlı inkişaf və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi məsələlərin müzakirəsi nəzərdə tutulur.
Bu məqam Azərbaycanın xarici siyasət prioritetləri ilə də səsləşir. Bakı beynəlxalq münasibətlərdə suverenlik, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq hüquq və dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə edilməməsi prinsiplərini xüsusi vurğulayır.

Azərbaycan üçün diplomatik platformanın imkanları

Prezident İlham Əliyevin Bişkek sammitində iştirakı yalnız bir tədbirdə iştirak kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu səfər Azərbaycanın müxtəlif beynəlxalq platformalarda fəallığının növbəti göstəricisidir.
Azərbaycan son illərdə həm regional, həm də qlobal səviyyədə öz diplomatik mövqelərini genişləndirib. Ölkənin Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə əldə etdiyi təcrübə, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində fəaliyyəti, Avropa və Asiya dövlətləri ilə ikitərəfli münasibətləri və beynəlxalq nəqliyyat layihələrində rolu Bakının xarici siyasət imkanlarını artırıb.ŞƏT platforması isə Azərbaycanın Asiya məkanında iqtisadi və siyasi əlaqələrini daha da genişləndirməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.

Bişkek sammitinin geosiyasi mənzərəsi

Hazırkı beynəlxalq münasibətlər sistemində müxtəlif regional təşkilatların və çoxtərəfli platformaların rolu artır. ŞƏT də bu prosesin əsas iştirakçılarından biridir.Təşkilatın üzvləri arasında Çin, Rusiya, Hindistan, İran, Pakistan, Belarus və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin olması onun geosiyasi əhatəsini göstərir. Təşkilat təhlükəsizlik məsələlərindən əlavə iqtisadi, nəqliyyat və humanitar əməkdaşlıq istiqamətlərində də fəaliyyət göstərir.
Bu baxımdan Bişkek sammiti qlobal siyasi gündəmdə mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Ekspertlərin fikrincə, tədbirin əsas sınaqlarından biri siyasi bəyanatların konkret iqtisadi və infrastruktur təşəbbüslərinə çevrilməsi olacaq.

Azərbaycan mediasının Bişkekdə iştirakı

Prezident İlham Əliyevin səfərini işıqlandırmaq üçün Azərbaycan mediasının nümayəndələrinin də Bişkekə yollanması səfərin informasiya baxımından əhəmiyyətini artırır.Belə böyük beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycan mediasının iştirakı ölkəmizin mövqeyinin operativ şəkildə işıqlandırılması, beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması və sammit çərçivəsində baş verən proseslərin yerindən izlənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.Xüsusilə Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya, Çin, İran və Ermənistan rəhbərlərinin eyni platformada iştirak etdiyi bir tədbirin informasiya gündəmi kifayət qədər geniş olacaq.

Bakı üçün yeni diplomatik imkanlar

Bişkek sammiti Azərbaycanın xarici siyasəti baxımından bir neçə istiqamətdə əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, Azərbaycan dünyanın aparıcı və regional dövlətlərinin iştirak etdiyi mühüm çoxtərəfli platformada öz mövqeyini ifadə etmək imkanı əldə edir. İkincisi, Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün yeni diplomatik imkanlar yaranır. Üçüncüsü, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinin regional müstəvidə daha da möhkəmləndirilməsi baxımından platforma əhəmiyyətlidir. Nəhayət, Ermənistan rəhbərliyinin iştirakı Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin regional təhlükəsizlik gündəliyi ilə birlikdə müzakirə olunmasına şərait yaradır.
Əslində, Bişkek sammitinə Azərbaycanın marağı ŞƏT-in özündən daha geniş çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Söhbət Azərbaycanın Şərq ilə Qərb, Şimal ilə Cənub arasında formalaşan yeni geosiyasi və geoiqtisadi sistemdə mövqeyindən gedir.

Prezident İlham Əliyevin sammitdə iştirakı Bakının çoxşaxəli diplomatiyasının davamı olmaqla yanaşı, Azərbaycanın regional proseslərdə fəal və müstəqil aktor kimi mövqeyini nümayiş etdirir.
Bişkekdə keçiriləcək görüşlərin nəticələri isə xüsusilə nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, iqtisadi əməkdaşlıq, regional təhlükəsizlik və diplomatik təmaslar baxımından Azərbaycanın qarşıdakı dövr üçün xarici siyasət gündəminə yeni imkanlar gətirə bilər.

Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin