Bişkek sammiti və Azərbaycanın yeni diplomatik imkanları: Prezident İlham Əliyevin səfəri hansı mesajları verir?

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Bişkekdə keçirilən sammitində iştirakı ölkəmizin fəal və çoxşaxəli xarici siyasətinin növbəti mühüm göstəricisidir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək Qırğızıstanın paytaxtında keçirilən sammitdə 17 ölkənin liderinin, həmçinin BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin iştirakı gözlənilir.

Azərbaycan Prezidentinin bu mötəbər tədbirdə iştirakı təsadüfi deyil. Son illərdə Azərbaycan yalnız Cənubi Qafqazın deyil, daha geniş Avrasiya məkanının siyasi, iqtisadi və nəqliyyat gündəliyində fəal rol oynayan dövlətlərdən birinə çevrilib. Bişkek sammiti də Bakının bu proseslərdəki mövqeyini daha aydın şəkildə nümayiş etdirmək üçün mühüm platformadır.

Sammitdə Prezident İlham Əliyevlə yanaşı, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, Çin Prezidenti Si Cinpin, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və digər dövlət rəhbərləri iştirak edir.Bu mənzərənin özü Bişkek görüşlərinin geosiyasi çəkisini göstərir.

Azərbaycanın Bişkekdə iştirakı nə deməkdir?

Azərbaycanın ŞƏT sammitində iştirakı ilk növbədə ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində özünəməxsus mövqeyini nümayiş etdirir.Bakı xarici siyasətdə yalnız bir istiqamətə bağlı qalmaq əvəzinə, müxtəlif güc mərkəzləri ilə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq qurmağa çalışır. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə sürətlə inkişaf edən əlaqələr, Çinlə iqtisadi əməkdaşlıq, Rusiya ilə münasibətlər və Avropa istiqamətində enerji-nəqliyyat layihələri Azərbaycanın çoxvektorlu diplomatiyasının əsas sütunlarını təşkil edir.ŞƏT isə bu siyasətin Asiya istiqamətində mühüm platformalarından biridir.Azərbaycanın təşkilatda dialoq tərəfdaşı statusunda iştirakı ölkəmizə təşkilatın müxtəlif mexanizmləri çərçivəsində əməkdaşlığı genişləndirmək imkanları verir. Prezident İlham Əliyevin sammitə dəvət olunması isə Bakının regional məsələlərdə artan siyasi çəkisinin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Bişkekdə böyük güclər eyni masa arxasında

Bişkek sammitinin əsas xüsusiyyəti dünyanın mühüm siyasi güc mərkəzlərinin rəhbərlərinin eyni platformada bir araya gəlməsidir.Çin Prezidenti Si Cinpin artıq Qırğızıstana gəlib və sammitdə iştirak edir. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin də 31 avqust-1 sentyabr tarixlərində Qırğızıstanda olması planlaşdırılıb.Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın da sammitin geniş formatlı iclasında çıxış etməsi və iştirakçı liderlərlə ikitərəfli görüşlər keçirməsi nəzərdə tutulur.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın iştirakı isə Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın kəsişdiyi geosiyasi məkanda Azərbaycanın mövqeyi baxımından xüsusi maraq doğurur.
Beləliklə, Bişkekdə formalaşan siyasi mənzərə Azərbaycanın xarici siyasətinin müxtəlif istiqamətlərinin eyni platformada kəsişməsi üçün imkan yaradır.

Türk dünyası faktoru

Sammit çərçivəsində Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin regional əhəmiyyəti də xüsusi diqqət çəkir.
Azərbaycan və Türkiyə arasında müttəfiqlik münasibətləri artıq ikitərəfli çərçivədən çıxaraq regional geosiyasi proseslərə təsir göstərən mühüm amilə çevrilib. Bakı və Ankara Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrin inkişafında da fəal mövqedədir.

Bişkek sammiti Azərbaycan və Türkiyənin Mərkəzi Asiya ilə siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin daha da gücləndirilməsi baxımından əlavə imkanlar yarada bilər.Türkiyənin ŞƏT-də tərəfdaş ölkə kimi iştirakı, Azərbaycanın isə təşkilatın müxtəlif formatlarında fəal iştirak etməsi Türk dövlətlərinin Avrasiya məkanındakı əməkdaşlığının genişlənən coğrafiyasını göstərir.

Orta Dəhliz Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biridirBişkek görüşlərinin Azərbaycan üçün mühüm istiqamətlərindən biri də nəqliyyat və logistika məsələləridir.Dünya iqtisadiyyatında alternativ marşrutlara ehtiyacın artdığı bir dövrdə Azərbaycan Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat xəritəsində mühüm mövqe tutur.

Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan Orta Dəhliz ölkəmizin geoiqtisadi əhəmiyyətini artıran əsas layihələrdən biridir.
Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və digər layihələr ölkəni regional logistika mərkəzinə çevirmək istiqamətində mühüm baza formalaşdırıb.
Məhz buna görə də Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrin inkişafı Azərbaycan üçün yalnız siyasi deyil, həm də ciddi iqtisadi əhəmiyyət daşıyır.

Bişkek sammitində regional nəqliyyat bağlantılarının, ticarət yollarının və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı müzakirələr Azərbaycanın maraqları baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Çinlə əməkdaşlıq üçün yeni perspektivlərBişkek sammitində Çin Prezidentinin iştirakı Azərbaycan üçün ayrıca əhəmiyyət daşıyır.Çin dünyanın ən böyük iqtisadi güclərindən biri olmaqla yanaşı, Mərkəzi Asiya və Avrasiya nəqliyyat sisteminin formalaşmasında əsas aktorlardan biridir.

Azərbaycanın Çinlə münasibətlərində son illərdə iqtisadi, logistika və nəqliyyat istiqamətləri xüsusi önə çıxıb.
Orta Dəhlizin Çin-Avropa ticarətində daha fəal marşruta çevrilməsi həm Azərbaycan, həm də Çin üçün qarşılıqlı maraq yaradır.Bu baxımdan İlham Əliyevin Si Cinpinlə eyni sammitdə iştirakı iki ölkə arasında iqtisadi və strateji əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün diplomatik imkanlar yaradan mühüm hadisədir.

Rusiya və İranla paralel dialoq

Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri regionun bütün əsas dövlətləri ilə dialoqu qoruyub saxlamasıdır.Bişkekdə Rusiya və İran liderlərinin iştirakı Azərbaycanın bu ölkələrlə münasibətlərinin regional kontekstdə müzakirəsi üçün də imkan yaradır.Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində siyasi, iqtisadi, humanitar və nəqliyyat istiqamətləri mövcuddur. Eyni zamanda, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin inkişafında Azərbaycanın mühüm rolu var.

İran istiqamətində isə həm ikitərəfli əlaqələr, həm də regional nəqliyyat və iqtisadi layihələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, Azərbaycanın Bişkekdə iştirakı ölkəmizə həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub bağlantıları baxımından öz mövqeyini təqdim etmək üçün əlavə imkan verir.

Ermənistanın iştirakı: diqqət çəkən məqam

Sammitin Azərbaycan üçün ən diqqətçəkən siyasi məqamlarından biri Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın da tədbirdə iştirak etməsidir.Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin regional gündəmin əsas mövzularından biri olduğu bir vaxtda iki ölkənin rəhbərliyinin eyni beynəlxalq platformada təmsil olunması mühüm siyasi fon yaradır.
Burada əsas məsələ yalnız mümkün ikitərəfli görüş deyil. Daha mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri artıq regional təhlükəsizlik, nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri ilə birlikdə nəzərdən keçirilir.

Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması regionun Mərkəzi Asiya və Avropa ilə nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün də yeni imkanlar aça bilər.Bu səbəbdən Bişkek sammitində Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri ilə bağlı hər hansı diplomatik təmas və açıqlama diqqətlə izlənəcək.

BMT Baş katibinin iştirakı sammitin çəkisini artırır

Bişkek görüşlərinin digər mühüm tərəfi BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin iştirakıdır.
17 ölkənin liderinin və BMT rəhbərinin eyni platformada bir araya gəlməsi sammitin yalnız regional deyil, daha geniş beynəlxalq gündəmə malik olduğunu göstərir.Bu, həmçinin ŞƏT-in qlobal siyasətdə artan rolunun göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan üçün isə BMT platforması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakı uzun müddətdir beynəlxalq hüququn prinsiplərinin, dövlətlərin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasının vacibliyini vurğulayır.

ŞƏT-in 25 illiyi və yeni mərhələ
Bişkek sammitinin təşkilat üçün simvolik əhəmiyyəti də var. ŞƏT bu il 25 illiyini qeyd edir və sammit çərçivəsində təşkilatın gələcək fəaliyyətinə dair sənədlərin, o cümlədən Bişkek Bəyannaməsinin qəbul edilməsi gözlənilir.
Bu fakt sammiti adi illik toplantıdan daha geniş siyasi çərçivəyə çıxarır.
Dörddəbir əsrlik fəaliyyət dövründə ŞƏT-in coğrafiyası əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib. Təşkilatın əsas gündəliyinə təhlükəsizlik məsələləri ilə yanaşı, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, rəqəmsal texnologiyalar və humanitar əməkdaşlıq da daxil olub.Bu istiqamətlərin hər biri Azərbaycanın regional maraqları ilə müəyyən mənada üst-üstə düşür.

Azərbaycanın artan regional rolu

Son illərin diplomatik mənzərəsi göstərir ki, Azərbaycan özünü yalnız Cənubi Qafqaz çərçivəsində deyil, daha geniş Avrasiya məkanında mühüm tərəfdaş kimi təqdim edir.Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin sürətlə inkişaf etməsi bunun göstəricisidir. Ölkəmiz Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində fəal siyasət aparır, Çinlə nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir, Avropa ilə enerji və logistika əlaqələrini inkişaf etdirir.
Bütün bunlar Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini artıran amillərdir.
Bişkek sammiti də bu siyasətin növbəti mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Diplomatik görüşlər əsas nəticə ola bilər

Belə tədbirlərdə yalnız rəsmi çıxışlar deyil, sammit çərçivəsində keçirilən ikitərəfli görüşlər də böyük əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin müxtəlif dövlət başçıları ilə görüşləri zamanı ikitərəfli münasibətlər, regional təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri və beynəlxalq gündəmin aktual məsələlərinin müzakirə olunması gözləniləndir.

Bu görüşlərin nəticəsində yeni iqtisadi və siyasi təşəbbüslərin ortaya çıxması mümkündür.
Xüsusilə Çin, Mərkəzi Asiya, Türkiyə, Rusiya və İranla təmaslar Azərbaycanın regional siyasətinin müxtəlif istiqamətlərinin əlaqələndirilməsi baxımından önəmlidir.

Bişkekdən Bakıya verilən əsas mesaj

Prezident İlham Əliyevin Bişkek sammitində iştirakı əslində bir neçə mühüm mesajı özündə birləşdirir.
Birinci mesaj Azərbaycanın beynəlxalq və regional təşkilatlarda fəal iştirakını davam etdirməsidir.
İkinci mesaj Azərbaycanın Şərq və Qərb arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin inkişafında öz rolunu daha da artırmaq niyyətidir.
Üçüncü mesaj Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin Azərbaycan xarici siyasətində getdikcə daha böyük əhəmiyyət daşımasıdır.
Dördüncü mesaj isə Azərbaycanın müxtəlif geosiyasi güc mərkəzləri ilə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq siyasətini davam etdirməsidir.

Bişkek sammiti Azərbaycanın xarici siyasəti baxımından əhəmiyyətli diplomatik hadisədir. Sammitdə 17 ölkənin liderinin iştirakı və BMT Baş katibinin tədbirə qatılması görüşlərin beynəlxalq miqyasını göstərir.
Prezident İlham Əliyevin bu platformada iştirakı Azərbaycanın regional proseslərdə fəal mövqeyini nümayiş etdirir.
Bakı üçün əsas məsələ yalnız sammitdə iştirak etmək deyil, bu cür beynəlxalq platformaları konkret siyasi və iqtisadi nəticələrə çevirməkdir. Nəqliyyat dəhlizləri, enerji əməkdaşlığı, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsi, Çinlə iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsi, Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərinin regional imkanlarının artırılması və Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin irəlilədilməsi Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə əsas istiqamətləri sırasında qala bilər.
Bişkekdə bir araya gələn liderlərin təmsil etdiyi dövlətlər dünya siyasətinin mühüm hissəsini formalaşdırır. Azərbaycan isə bu geniş geosiyasi məkanda öz milli maraqlarını qoruyaraq, müxtəlif tərəfdaşlarla əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirən ölkə kimi çıxış edir.

Bu baxımdan İlham Əliyevin Bişkek səfəri Azərbaycanın diplomatik gündəliyində növbəti mühüm səhifə olmaqla yanaşı, ölkənin Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında mühüm siyasi və iqtisadi bağlantı mərkəzi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirmək strategiyasının davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Emil Əkbərov
"BİG Media"MMC-nin direktoru

Telegramda izləyin