Düşmənin dilini də öyrənməliyik - MAHİRƏ HÜSEYNOVA

Düşmənin dilini də öyrənməliyik - MAHİRƏ HÜSEYNOVAAzərbaycanda bir sıra ali təhsil müəssisələrində erməni dilinin tədrisinə başlanılması cəmiyyətdə müxtəlif müzakirələrə səbəb olub. Bəziləri düşmən ölkənin dilinin öyrədilməsini zəruri hesab etməsə də, məsələyə tarix, elm, diplomatiya və milli maraqlar baxımından yanaşdıqda erməni dilini bilən mütəxəssislərə ehtiyacın kifayət qədər ciddi olduğu görünür.

Məsələ ilə bağlı Sonxeber.az-a açıqlama verən filoloq alim, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, Qərbi Azərbaycan İcmasının İdarə Heyətinin üzvü Mahirə Nağı qızı hesab edir ki, erməni dilinin tədrisinə ehtiyac olub-olmaması ətrafında mübahisə aparmaq belə düzgün yanaşma deyil. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan və Ermənistan qonşu dövlətlərdir və bu coğrafi reallıq dəyişmir. Bu baxımdan qonşunun dilini bilmək Azərbaycanın milli maraqları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır:

"İnsanın dostunun da, düşməninin də dilini bilməsi onu zəiflətmir, əksinə, gücləndirir. Xüsusilə Azərbaycan kimi mürəkkəb tarixi və geosiyasi proseslərin mərkəzində yerləşən ölkə üçün qonşu dövlətin dilini bilən tarixçi, filoloq, diplomat, araşdırmaçı və digər mütəxəssislərin hazırlanması strateji əhəmiyyət daşıyır. Erməni dilinin öyrənilməsinin ən mühüm səbəblərindən biri Qərbi Azərbaycanın tarixi irsinin araşdırılmasıdır. Azərbaycan Prezidentinin 2022-ci il dekabrın 24-də Qərbi Azərbaycan İcmasının binasında ziyalılarla görüşündən sonra bu istiqamətdə ölkədə mühüm elmi və tədris prosesi formalaşmışdır. Bir sıra universitetlərdə Qərbi Azərbaycanın tarixi, coğrafiyası, folkloru, etnoqrafiyası, toponimikası və digər istiqamətlər üzrə tədris və araşdırmalar aparılır".

Alim hesab edir ki, bu araşdırmaların elmi səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün erməni dilini bilən yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanması zəruridir. Çünki Qərbi Azərbaycanın tarixi ilə bağlı materialların, müxtəlif sənədlərin, arxiv məlumatlarının və mənbələrin əhəmiyyətli hissəsi erməni dilindədir. Həmin mənbələri orijinaldan oxumadan onların məzmununu tam və hərtərəfli araşdırmaq mümkün deyil:

Özümüzü tanımaq, öz tarixi torpaqlarımızı öyrənmək və həmin torpaqlarla bağlı həqiqətləri elmi şəkildə ortaya qoymaq üçün erməni dilini bilməliyik. Tarix boyu Azərbaycan əraziləri ilə bağlı müxtəlif yer adlarının, yaşayış məntəqələrinin, küçələrin, körpülərin, karvansaraların və digər coğrafi adların dəyişdirilməsi proseslərini araşdırmaq üçün erməni dilində olan sənədlərin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə yalnız Azərbaycan dilində mövcud olan məlumatlarla kifayətlənmək düzgün deyil. Prosesin digər tərəfinin, yəni erməni mənbələrinin və sənədlərinin də araşdırılması lazımdır. Xüsusilə, Qərbi Azərbaycanın tarixi ilə bağlı erməni arxivlərində saxlanılan sənədlərin, mənbələrin və müxtəlif qərarların araşdırılması üçün erməni dilini bilən gənc tədqiqatçıların yetişdirilməsi vacibdir. Ermənistan adlanan ərazidə aparılmış siyasətin hansı sənədlərdə, hansı qərarlarda və hansı mənbələrdə öz əksini tapdığını bilmək istəyiriksə, həmin mənbələri oxumağı bacarmalıyıq. Bunun üçün isə erməni dilini bilmək lazımdır

Alim diqqətə çatdırıb ki, vaxtilə Qərbi Azərbaycandan olan və erməni dilini bilən ziyalıların bir qismi bu sahədə mühüm işlər görüblər. Lakin həmin nəsil tədricən sıradan çıxır və buna görə də onların yerini tutacaq yeni mütəxəssislərin hazırlanmasına ehtiyac var. Bu gün əsas vəzifələrdən biri həmin elmi ənənəni davam etdirmək və yeni nəsil araşdırmaçıların hazırlanmasını təmin etməkdir.

Mahirə Nağı qızı erməni dilinin yalnız tarix və arxiv araşdırmaları baxımından deyil, diplomatiya və gələcək regional münasibətlər baxımından da vacib olduğunu düşünür:

"Azərbaycan Ermənistanla sülh münasibətlərinin qurulmasına çalışdığı bir mərhələdə qonşu ölkənin dilini bilən mütəxəssislərin olması diplomatik imkanları da genişləndirə bilər. Biz bu gün sülh şəraitinə doğru gedirik. Amma sülh o demək deyil ki, tarixi bilməməliyik. Əksinə, sülhü daha sağlam qurmaq üçün bir-birimizi, bir-birimizin tarixini, ədəbiyyatını, düşüncə tərzini və mənbələrini bilməliyik. Bu mənada erməni dilini bilmək Azərbaycan üçün təkcə Ermənistanı öyrənmək anlamına gəlmir. Bu, həm də Azərbaycan tarixinin müəyyən dövrlərinə aid mənbələrə birbaşa çıxış əldə etmək, tarixi faktları müqayisəli şəkildə araşdırmaq və elmi mübahisələrdə mövqeyini ilkin mənbələr əsasında ortaya qoymaq imkanıdır. Azərbaycan müxtəlif dilləri öyrənən ölkədir və bunun arxasında yalnız xarici dil bilmək məqsədi dayanmır. İngilis, rus, fransız və digər dillərin öyrənilməsi necə siyasi, iqtisadi, elmi və mədəni zərurətdirsə, Ermənistanla qonşuluq münasibətləri fonunda erməni dilinin öyrənilməsi də Azərbaycanın milli maraqları baxımından ayrıca əhəmiyyət kəsb edir".

O hesab edir ki, Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dillər Universitetində və Bakı Slavyan Universitetində erməni dilinin öyrənilməsi ilə bağlı istiqamətlərin formalaşması bu baxımdan müsbət addımdır. Bununla yanaşı, erməni dili üzrə hazırlanan tələbələrin Qərbi Azərbaycanın tarixi, coğrafiyası, folkloru, toponimikası və onomastikası ilə bağlı fənlərlə paralel şəkildə tanış olmaları onların gələcək fəaliyyətinin daha səmərəli qurulmasına imkan verə bilər:
Erməni dilini öyrənmədən Qərbi Azərbaycanla bağlı apardığımız tədrisin və araşdırmaların keyfiyyətini tam təmin etmək çətin olar. Çünki mənbələrin əksəriyyətinə çıxış üçün həmin dili bilmək lazımdır. Erməni dilini öyrənən gənclər gələcəkdə tarixçi, filoloq, diplomat, arxivşünas, politoloq və digər sahələr üzrə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərə, həm Azərbaycan tarixinin araşdırılmasına, həm də Ermənistanla bağlı informasiya və mənbə bazasının daha dərindən öyrənilməsinə töhfə verə bilərlər. Düşmənin dilini öyrənməyə ehtiyac yoxdur yanaşması milli maraqlar baxımından doğru deyil. Əksinə, qarşı tərəfin dilini bilmək onun tarixini, mənbələrini, ədəbiyyatını, təhsil sistemini və ictimai düşüncəsini daha yaxşı anlamağa imkan verir. Düşmənin dilini də öyrənməliyik. Bu, bizə bir çox cəhətlərdən vacibdir, - deyə Mahirə Nağı qızı fikrini yekunlaşdırıb.

Beləliklə, erməni dilinin ali məktəblərdə tədrisi məsələsinə yalnız düşmənin dili prizmasından yanaşmaq əslində problemin mahiyyətini daraltmaq olardı. Burada söhbət ilk növbədə elmi araşdırma imkanlarından, tarixi mənbələrə çıxışdan, milli yaddaşın qorunmasından, diplomatik hazırlıqdan və regionu daha dərindən tanımaqdan gedir. Bir xalqın dilini bilmək həmin xalqın mövqeyini qəbul etmək deyil; əksinə, onun nə dediyini, nə yazdığını və hansı mənbələrə söykəndiyini birbaşa oxuya bilməkdir. Tarixi həqiqətləri qorumağın ən güclü yollarından biri də mənbəyə hakim olmaqdır. Mənbəyə hakim olmaq üçün isə onun dilini bilmək lazımdır.

Lalə Məmmədova


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 761   Tarix: 02 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Qədəşovun kürəkəninə 11 il həbs - "Atland" müsadirə edildi

"Təbriz" MTK-nın xüsusilə külli miqdarda dələduzluqda və başqa cinayətlərdə ittiham olunan rəhbəri Nofəl Hacıyev və şirkətin icraçı direktoru Talış Məhəmmədovun cinayət işi üzrə məhkəmə araşdırması başa çatıb. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsind

16 noyabr
.

Milli kimliyin qorunması, Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği və informasiya təhlükəsizliyinin strateji əhəmiyyəti

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin milli radio və televiziya yayımının yubileyi münasibətilə televiziya və radio işçilərinə ünvanladığı müraciət ölkəmizin informasiya siyasətinin prioritetlərini, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının əhəmiyyətini və teleradionun dövlətçilik tariximizdək

16 noyabr
.

"20 Yanvar"da qəza - Motosikletçi öldü

Bakıda ölümlə nəticələnən yol qəzası baş verib. APA-ya istinadən xəbər verir ki, hadisə metronun "20 Yanvar" stansiyasının yaxınlığında qeydə alınıb. Hadisə zamanı avtomobil motosikletlə toqquşub. Nəticədə motosikleti idarə edən şəxs hadisə yerində ölüb

17 noyabr
.

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Dünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir. Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarını

17 noyabr
.

Bakıda müşavirələr keçirildi - Qarlı havalara hazırlıq tədbirləri müzakirə olundu

Bakı şəhərinin bütün rayonlarında təsdiq edilmiş tədbirlər planlarına uyğun qış mövsümündə qarlı havalara hazırlıq tədbirləri davam edir. xəbər verir ki, ilk növbədə şəhər və rayon kommunal xidmətlərinin xüsusi təyinatlı texnikaları hazır vəziyyətə gətirilib, bir sıra yaşayış və qeyri yaşayış binalarınd

17 noyabr
.

Bu hərbçilərin həyat yoldaşlarına müavinət ödənilməsi təklif olunur

Yeni xidmət yerinə köçən hərbçilərin həyat yoldaşlarına minimum əməkhaqqı məbləğində müavinət ödənilməsi təklif olunur. Bunu APA-ya açıqlamasında Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin sədri Arzu Nağıyev bildirib. Arzu Nağıyev deyib ki, bununla bağlı "Hərb

17 noyabr
.

Noyabr ayının pensiyaları ödənildi

Bu gün Bakı, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron rayonu üzrə noyabr ayının pensiyaları ödənilib. xəbər verir ki, bu barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu məlumat yayıb. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyind

17 noyabr
.

Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət

Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı əhaliyə müraciət edib. xəbər verir ki, müraciətdə deyilir:. "Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən əhali arasında aparılan kütləvi maarifləndirmə işlərinə baxmayaraq, bir sıra hallarda azyaşlıların nəzarətsiz qalması nəticəsind

17 noyabr
.

Daha bir vəkil həbs edildi

Azərbaycanda daha bir vəkil həbs edilib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, vəkil Elçin Əmirov polis tərəfindən tutulub. 9 saylı vəkil bürosunda fəaliyyət göstərən vəkil polisə daxil olan vətəndaş şikayəti əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. Ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178.2.2-c

16 noyabr