İlham Əliyevin investisiya forumunda çıxışı: Azərbaycanın qlobal iqtisadiyyatda artan rolu

Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyası, investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması, qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi və ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin gücləndirilməsi son illərdə dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə çıxışı da məhz bu prioritetlərin gələcək inkişaf perspektivləri baxımından əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Dövlət başçısı çıxışında Azərbaycanın iqtisadi potensialını, maliyyə dayanıqlığını, enerji təhlükəsizliyindəki rolunu, nəqliyyat-logistika imkanlarını, rəqəmsal transformasiya və insan kapitalının inkişafı istiqamətində qarşıya qoyulan hədəfləri geniş şəkildə diqqətə çatdırdı.

Prezidentin çıxışında əsas mesajlardan biri ondan ibarət idi ki, uzunmüddətli və dayanıqlı iqtisadi inkişaf yalnız mövcud resursların səmərəli istifadəsi ilə deyil, həm də yeni iqtisadi sahələrin inkişaf etdirilməsi, investisiyaların şaxələndirilməsi və ölkənin qlobal iqtisadi sistemdə mövqeyinin möhkəmləndirilməsi ilə mümkündür. Bu baxımdan Azərbaycan qarşısında duran əsas vəzifə əldə edilmiş iqtisadi nailiyyətləri qorumaqla yanaşı, gələcək inkişafın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdir.

Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, sabit iqtisadiyyat və müstəqil maliyyə-iqtisadi sistem olmasaydı, bu gün gələcək inkişaf barədə danışmaq çətin olardı. Bu fikir Azərbaycanın son onilliklər ərzində keçdiyi iqtisadi inkişaf yolunun mahiyyətini ifadə edir. Ölkənin maliyyə imkanlarının genişlənməsi, iqtisadi sabitliyin qorunması və investisiya mühitinin formalaşdırılması yeni inkişaf mərhələsinə keçid üçün zəmin yaradıb.

Prezidentin təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, son 20 il ərzində Azərbaycana 350 milyard ABŞ dollarından çox investisiya cəlb edilib və bunun təxminən yarısını birbaşa xarici investisiyalar təşkil edib. Bu göstərici ölkənin beynəlxalq investorlar üçün yaratdığı iqtisadi imkanların miqyasını nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, qarşıdakı dövrdə investisiya siyasətinin əsas məqsədi yalnız maliyyə vəsaitlərinin cəlb edilməsi deyil, həmin vəsaitlərin ölkə iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artıran sahələrə yönəldilməsidir.

Məhz bu baxımdan qeyri-neft sektorunun inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, ixrac strukturunun dəyişdirilməsi və yeni istehsal sahələrinin yaradılması uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılığın əsas şərtlərindən biri kimi çıxış edir. Prezidentin çıxışında da vurğulandığı kimi, ümumi daxili məhsulun strukturunda qeyri-neft sektorunun payı 70 faizdən çox olsa da, ixracın 90 faizindən çoxu hələ də neft və qazın payına düşür. Bu fərq iqtisadiyyatın istehsal və ixrac potensialının daha da şaxələndirilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir.

Beləliklə, qarşıdakı illərdə əsas hədəflərdən biri qeyri-neft sektorunun yalnız daxili iqtisadiyyatda deyil, həm də beynəlxalq bazarlarda daha geniş mövqeyə sahib olmasını təmin etməkdir. Bunun üçün sənaye, kənd təsərrüfatı, mədənçilik, rəqəmsal texnologiyalar, bərpaolunan enerji və logistika kimi sahələrdə investisiya imkanlarının genişləndirilməsi vacibdir.

Enerji sektoru Azərbaycanın iqtisadi inkişafının əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Bununla belə, Prezident İlham Əliyevin çıxışından aydın görünür ki, ölkənin enerji siyasəti artıq yalnız ənənəvi neft və qaz hasilatı ilə məhdudlaşmır. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, elektrik enerjisi istehsalının artırılması, enerji ötürücü xətlərin genişləndirilməsi və yeni ixrac bazarlarına çıxış enerji strategiyasının mühüm istiqamətlərinə çevrilir.

Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 157 giqavatlıq bərpaolunan enerji potensialı mövcuddur. Bu potensialdan səmərəli istifadə ölkənin gələcək enerji balansının dəyişdirilməsi, elektrik enerjisi ixracının artırılması və enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm imkanlar yaradır.

Bərpaolunan enerji sahəsində əsas məqsədlərdən biri elektrik enerjisi istehsalında təbii qazdan istifadənin minimuma endirilməsi və qənaət edilən qazın ixraca yönəldilməsidir. Bu yanaşma enerji resurslarının daha səmərəli idarə olunmasına və Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyinin güclənməsinə xidmət edə bilər.

Prezidentin çıxışında qarşıdakı beş il ərzində ölkənin müxtəlif ərazilərində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişaf etdirilməsi hədəfi də diqqət çəkdi. Bu istiqamətdə Günəş və külək elektrik stansiyalarının yaradılması, enerji saxlama sistemlərinin qurulması və elektrik ötürücü infrastrukturun genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bununla yanaşı, ənənəvi enerji sektoru da ölkənin iqtisadi inkişafında aparıcı rolunu qoruyacaq. Prezidentin çıxışında "Exxon" şirkəti ilə qeyri-ənənəvi neft və qaz yataqlarının işlənilməsi, eləcə də "Total" şirkəti ilə "Abşeron" yatağının ikinci mərhələsi üzrə əməkdaşlıq məsələləri qeyd olundu. Dövlət başçısının təqdim etdiyi məlumata görə, "Abşeron" yatağının ikinci mərhələsi çərçivəsində qaz hasilatının üç-dörd il ərzində əlavə 5 milyard kubmetr artırılması nəzərdə tutulur.

Bu layihələr Azərbaycanın enerji sektorunda mövcud təcrübəsini və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, gələcək iqtisadi inkişaf üçün əlavə maliyyə resurslarının formalaşmasına da şərait yarada bilər.

Azərbaycanın tranzit və logistika mərkəzinə çevrilməsi iqtisadi strategiyanın digər mühüm istiqamətidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı, beynəlxalq dəhlizlərin genişləndirilməsi və ölkənin Şərq-Qərb, eləcə də Şimal-Cənub marşrutlarında mövqeyinin gücləndirilməsi xüsusi yer tutdu.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Avropa ilə Asiya arasında mühüm nəqliyyat bağlantılarının yaradılması üçün əlverişli imkanlar təqdim edir. Lakin bu imkanlardan səmərəli istifadə yalnız coğrafi mövqe ilə məhdudlaşmır. Bunun üçün müasir infrastrukturun qurulması, qonşu ölkələrlə əməkdaşlığın gücləndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin tətbiqi vacibdir.

Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycan tranzit ölkəyə çevrilmək üçün dəmir yollarına, dəniz limanlarına, avtomobil yollarına və hava yükdaşımalarına böyük həcmdə investisiyalar yatırıb. Bu infrastrukturun inkişafı ölkənin beynəlxalq nəqliyyat sistemində iştirakını genişləndirmək üçün mühüm zəmin yaradıb.

Dövlət başçısının açıqlamasına görə, Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin bu il 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. 2030-cu ilədək isə həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərində daşımaların həcminin 25 milyon tona və daha yüksək səviyyəyə çatdırılması hədəflənir.

Bu hədəflərin reallaşması Azərbaycanın tranzit gəlirlərinin artmasına, logistika sektorunda yeni iş yerlərinin yaradılmasına və beynəlxalq ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə töhfə verə bilər. Bununla belə, qlobal nəqliyyat bazarında rəqabət aparmaq üçün infrastrukturun inkişafı ilə yanaşı, daşımaların sürətinin, xidmət keyfiyyətinin və rəqəmsal idarəetmənin təkmilləşdirilməsi də vacibdir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin genişlənməsi də bu strategiyanın mühüm tərkib hissəsidir. Prezidentin çıxışında ölkənin Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv olması regional inteqrasiyanın yeni mərhələsi kimi təqdim edildi. Bu əməkdaşlıq nəqliyyat, enerji, ticarət və rəqəmsal bağlantılar sahəsində yeni imkanlar yarada bilər.

Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt iqtisadi inkişafın yeni mərhələsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqət mərkəzindədir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında elektrik enerjisi potensialından istifadə etməklə data mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsi və beynəlxalq texnologiya şirkətləri ilə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məsələlərinə xüsusi yer verildi.

Müasir dünyada rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı böyük həcmdə elektrik enerjisi, etibarlı rabitə infrastrukturu və yüksək ixtisaslı kadrlar tələb edir. Azərbaycanın enerji resursları, coğrafi mövqeyi və beynəlxalq fiber-optik bağlantıları bu sahədə müəyyən üstünlüklər yaradır.

Dövlət başçısının çıxışında qeyd olundu ki, Azərbaycan artıq rəqəmsal inkişaf və süni intellekt sahəsində dünyanın aparıcı şirkətləri ilə danışıqlar aparır. Bu istiqamətdə data mərkəzlərinin yaradılması, elektrik ötürücü xətlərin genişləndirilməsi və enerji saxlama sistemlərinin inkişafı mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Lakin rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı yalnız texniki infrastrukturun qurulması ilə məhdudlaşmır. Bu sahədə uğur qazanmaq üçün kibertəhlükəsizlik, məlumatların qorunması, innovasiya ekosisteminin inkişafı və peşəkar kadrların hazırlanması da zəruridir.

Prezidentin çıxışında insan kapitalının inkişafına xüsusi diqqət yetirilməsi də məhz bu reallıqla bağlıdır. Dövlət başçısı peşəkar və ixtisaslı kadrlar olmadan qarşıya qoyulan məqsədlərə nail olmağın mümkün olmadığını vurğuladı.

Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafı üçün təhsil sisteminin müasir əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılması, texniki və rəqəmsal bacarıqların inkişaf etdirilməsi, eləcə də beynəlxalq təcrübənin ölkəyə gətirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xaricdə təhsil proqramları, Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin fəaliyyəti və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər sırasında qeyd olundu.

Neft-qaz sektorunda yerli kadrların yetişdirilməsi təcrübəsi də insan kapitalının inkişafı baxımından nümunə kimi təqdim edildi. Prezidentin sözlərinə görə, 1994-cü ildə Hasilatın Pay Bölgüsü haqqında Saziş imzalanarkən Qərb enerji şirkətlərində çalışan əməkdaşların 90 faizindən çoxu əcnəbilər olduğu halda, hazırda bu göstərici təxminən 5 faizdir.

Bu nümunə yerli mütəxəssislərin hazırlanmasının, bilik və təcrübənin ölkəyə ötürülməsinin iqtisadiyyatın uzunmüddətli inkişafında rolunu göstərir. Qarşıdakı dövrdə eyni yanaşmanın rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt, sənaye və digər yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrdə tətbiqi Azərbaycanın iqtisadi potensialının genişləndirilməsinə xidmət edə bilər.

Mədənçilik və metallurgiya sənayesi qeyri-neft sektorunun inkişafında yeni imkanlar yaradan sahələr sırasındadır. Prezidentin çıxışında bu istiqamətin xüsusi qeyd edilməsi Azərbaycanın sənaye potensialının daha geniş miqyasda reallaşdırılması ilə bağlıdır.

Dövlət başçısı mədənçilik sahəsində qəbul edilmiş dövlət proqramının yeni iqtisadi fəaliyyətlərə təkan verəcəyini bildirdi. Bu sahənin inkişafı faydalı qazıntıların hasilatı ilə yanaşı, emal sənayesinin genişləndirilməsi, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və sənaye zəncirinin formalaşdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Mədənçilik və metallurgiya sahəsində yerli xammalın daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə töhfə verə bilər. Bununla yanaşı, bu sahədə ekoloji tələblərə riayət olunması, resurslardan səmərəli istifadə və istehsal proseslərinin müasir standartlara uyğun qurulması da vacibdir.

Ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının inkişafı da investisiya siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi ön plana çıxır. Prezident İlham Əliyev çıxışında su qıtlığı, iqlim dəyişiklikləri və qlobal təchizat zəncirlərində yaranan problemlərin ərzaq təhlükəsizliyi baxımından yeni çağırışlar yaratdığını qeyd etdi.

Dünyada ərzaq təminatı ilə bağlı risklərin artması ölkələrin daxili istehsal imkanlarını gücləndirməsini və idxaldan asılılığı azaltmasını zəruri edir. Azərbaycan üçün də kənd təsərrüfatının müasirləşdirilməsi, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, məhsuldarlığın artırılması və aqrar emal sənayesinin inkişafı mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu sahədə yerli və xarici investisiyaların cəlb edilməsi kənd təsərrüfatında yeni texnologiyaların tətbiqinə, məhsul itkilərinin azaldılmasına və ərzaq məhsullarının istehsal həcminin artırılmasına şərait yarada bilər. Xüsusilə suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, rəqəmsal kənd təsərrüfatı həllərinin tətbiqi və aqrar logistikanın inkişafı gələcək dövrün əsas istiqamətləri sırasında yer alır.

Prezidentin çıxışında investisiyalar üçün mühüm sahələrdən biri kimi təqdim olunan infrastruktur məsələləri də Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasında xüsusi yer tutur. Ölkədə elektrik enerjisi, qazlaşdırma, genişzolaqlı internet, dəmir yolları, hava limanları və dəniz limanları üzrə yaradılmış imkanlar iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi üçün əsas şərtlərdəndir.

Dövlət başçısının açıqlamasına görə, Azərbaycanın 96 faizi qazlaşdırılıb, ölkə elektrik enerjisi və genişzolaqlı internetlə əhatə olunub, doqquz beynəlxalq hava limanı fəaliyyət göstərir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının genişləndirilməsi və nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı da ölkənin regional iqtisadi əlaqələrini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

Bununla belə, gələcək mərhələdə diqqət yalnız daxili infrastrukturun inkişafına deyil, həm də bir neçə ölkənin iqtisadi maraqlarına xidmət edən beynəlxalq layihələrin həyata keçirilməsinə yönələcək. Elektrik ötürücü xətlər, rəqəmsal bağlantılar və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Xəzər dənizinin dibi ilə Azərbaycanı Qazaxıstan və Özbəkistanla əlaqələndirəcək elektrik kabeli layihəsi, eləcə də Azərbaycandan Gürcüstan vasitəsilə Rumıniyaya uzanması nəzərdə tutulan Qara dəniz sualtı elektrik kabeli regional enerji bağlantılarının genişləndirilməsi baxımından mühüm layihələrdir.

Bu layihələrin reallaşması Azərbaycanın enerji ixracı imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi və infrastruktur əlaqələrinin möhkəmlənməsinə də töhfə verə bilər. Eyni zamanda, belə layihələr böyük həcmdə maliyyə vəsaiti, beynəlxalq əməkdaşlıq və uzunmüddətli planlaşdırma tələb edir.

İnvestisiya mühitinin dayanıqlılığı və maliyyə sabitliyi Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində əsas amillərdən biri kimi təqdim olunur. Prezident İlham Əliyev çıxışında ölkənin dövlət borcunun aşağı səviyyədə olmasını, valyuta ehtiyatlarının xarici borcu əhəmiyyətli dərəcədə üstələməsini və milli valyutanın sabitliyini vurğuladı.

Dövlət başçısının təqdim etdiyi rəqəmlərə əsasən, Azərbaycanın dövlət borcu ÜDM-in 20 faizini, xarici borcu isə 5,6 faizini təşkil edir. Valyuta ehtiyatlarının xarici borcu təxminən 20 dəfə üstələməsi ölkənin maliyyə imkanlarının genişliyini göstərən göstəricilərdən biri kimi qeyd olundu.

İnvestorlar üçün iqtisadi və siyasi sabitliklə yanaşı, müqavilə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi, vergi sisteminin proqnozlaşdırıla bilməsi və hüquqi mühitin aydınlığı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezidentin çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq enerji şirkətləri ilə uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsinə istinad etməsi bu məsələlərin investisiya siyasətindəki rolunu göstərir.

Bununla yanaşı, investisiya mühitinin daha da təkmilləşdirilməsi üçün rəqabət şəraitinin genişləndirilməsi, sahibkarlıq fəaliyyətinin təşviqi, şəffaflığın artırılması və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində özəl sektorun iştirak imkanlarının gücləndirilməsi də əhəmiyyətli məsələlər olaraq qalır.

Prezidentin çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq investorlar üçün təqdim etdiyi imkanlarla yanaşı, ölkənin təhlükəsizliyi, turizm potensialı, əlverişli coğrafi mövqeyi və qonaqpərvərlik ənənələri də qeyd edildi. Formula 1 yarışı, UFC turnirləri və digər beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın beynəlxalq tanıtımına və xidmət sektorunun inkişafına töhfə verən amillər kimi təqdim olundu.

Forumun Azərbaycanda keçirilməsinin əhəmiyyəti də məhz bu kontekstdə izah edildi. Dövlət başçısının fikrincə, investorların ölkəni birbaşa görməsi, iqtisadi mühitlə tanış olması və mövcud imkanları özləri qiymətləndirməsi qərarların qəbul edilməsində mühüm rol oynaya bilər.

Bu yanaşma investisiya siyasətində etimadın və birbaşa təcrübənin əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Beynəlxalq investorlar üçün yalnız təqdimatlar deyil, həm də real iqtisadi göstəricilər, infrastrukturun vəziyyəti, hüquqi təminatlar və layihələrin gəlirlilik perspektivləri əsas meyarlar olaraq qalır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən digər məqam Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi dəyişikliklərə uyğunlaşmaq və qlobal təchizat zəncirlərində öz mövqeyini möhkəmləndirmək niyyətidir. Son illərdə dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklər nəqliyyat, enerji, ərzaq və rəqəmsal infrastrukturun strateji əhəmiyyətini artırıb.

Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri bu dəyişikliklərdən yaranan imkanlardan istifadə etməklə iqtisadiyyatın dayanıqlılığını gücləndirmək, yeni bazarlara çıxışı genişləndirmək və beynəlxalq əməkdaşlığı dərinləşdirməkdir.

Bu baxımdan investisiya forumunda səsləndirilən fikirlər ölkənin gələcək iqtisadi inkişaf modelinin əsas istiqamətlərini əks etdirir. Enerji sektorunun mövcud potensialı, nəqliyyat-logistika imkanları, rəqəmsal transformasiya, insan kapitalının inkişafı, sənaye və kənd təsərrüfatının müasirləşdirilməsi vahid iqtisadi strategiyanın bir-birini tamamlayan istiqamətləri kimi çıxış edir.

Nəticə etibarilə, II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın iqtisadi inkişafında yeni mərhələnin prioritetlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi-iqtisadi mesajlarla yadda qaldı. Çıxışda ölkənin mövcud iqtisadi potensialı ilə yanaşı, gələcək inkişaf üçün nəzərdə tutulan investisiya istiqamətləri, beynəlxalq tərəfdaşlıq imkanları və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi zərurəti ön plana çəkildi.

Azərbaycanın qarşıdakı illərdə əsas hədəfi enerji sektorunda əldə edilmiş təcrübəni və maliyyə imkanlarını iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına yönəltmək, qeyri-neft ixracını artırmaq, rəqəmsal iqtisadiyyatın imkanlarından istifadə etmək və beynəlxalq nəqliyyat sistemində mövqeyini möhkəmləndirməkdir.

Bu hədəflərin reallaşması investisiyaların həcmi ilə yanaşı, onların səmərəliliyindən, insan kapitalının inkişafından, innovasiyaların tətbiqindən və iqtisadi mühitin davamlı təkmilləşdirilməsindən asılı olacaq. Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi inkişafının əsas göstəricisi isə mövcud resursların nə dərəcədə dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və yüksək əlavə dəyər yaradan iqtisadi modelə çevrilməsi olacaq.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin