İnternetdə paylaşılan şəxsi məlumatların gətirdiyi risklər

İnternetdə paylaşılan şəxsi məlumatların gətirdiyi risklərİnternetdə paylaşdığımız şəxsi məlumatlar müasir dövrdə həm rahatlıq, həm də ciddi risklər yaradan əsas amillərdən birinə çevrilib. Sosial şəbəkələrdə profil məlumatlarımız, gündəlik paylaşımlarımız, telefon nömrəmiz, e-poçt ünvanımız, hətta bəzən bilmədən paylaşdığımız məkan və davranış məlumatları üçüncü şəxslərin əlinə keçdikdə müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna bilər. Bu məsələ təkcə məxfilik problemi deyil, eyni zamanda maliyyə təhlükəsizliyi, şəxsi nüfuz və ümumi kiber təhlükəsizlik baxımından da ciddi fəsadlar doğurur.

Şəxsi məlumatların ən təhlükəli istifadələrindən biri şəxsiyyət oğurluğudur. Cinayətkarlar müxtəlif mənbələrdən topladıqları məlumatları birləşdirərək vətəndaşın adından saxta hesablar yarada, onlayn xidmətlərdə qeydiyyatdan keçə bilərlər. Bu zaman zərərçəkmiş şəxs çox vaxt bundan gec xəbər tutur və hüquqi problemlərlə üzləşə bilər. Digər mühüm risk isə maliyyə fırıldaqlarıdır. Əgər istifadəçinin bank kart məlumatları, telefon nömrəsi və ya SMS təsdiq kodları ələ keçirilərsə, hesabdan vəsaitin çıxarılması halları baş verə bilər. Bu tip hücumlar adətən istifadəçinin özünü aldatmaq yolu ilə həyata keçirilir.

Burada sosial mühəndislik üsulları xüsusi yer tutur. Kiber cinayətkarlar əvvəlcədən toplanmış məlumatlar əsasında istifadəçiyə daha inandırıcı görünən ssenarilər qururlar. Məsələn, özünü bank əməkdaşı kimi təqdim edən şəxs istifadəçinin adını, yaşadığı şəhəri və hətta son əməliyyatlarını bildiyini deyərək etibar qazanır və nəticədə ondan məxfi məlumatları əldə edir. Eyni zamanda fişinq (phishing) hücumları vasitəsilə istifadəçilərə saxta sayt linkləri göndərilir və onlar real platformaya bənzər səhifələrdə öz məlumatlarını daxil edirlər. Bu məlumatlar dərhal cinayətkarların əlinə keçir.

Bununla yanaşı, sosial şəbəkə hesablarının ələ keçirilməsi də geniş yayılmış problemlərdəndir. İstifadəçilər çox zaman eyni şifrəni bir neçə platformada istifadə etdiklərinə görə, bir platformada baş verən məlumat sızması digər hesabların da təhlükə altına düşməsinə səbəb olur. Hesab ələ keçirildikdən sonra həmin profil vasitəsilə istifadəçinin dostlarına saxta mesajlar göndərilə, pul istənilə və ya zərərli linklər yayılır. Bu isə zəncirvari şəkildə daha geniş auditoriyanın zərər görməsinə gətirib çıxarır.

Şəxsi məlumatların sui-istifadəsinin daha təhlükəli formalarından biri də şantaj və reputasiya zədələnməsidir. İstifadəçinin şəxsi şəkilləri, yazışmaları və ya digər həssas məlumatları əldə olunaraq ona qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə edilə bilər. Son illərdə isə süni intellekt texnologiyalarının inkişafı ilə bu risklər daha da artıb. Məsələn, istifadəçinin səsi və ya görüntüsü əsasında saxta audio və video materiallar hazırlanaraq (deepfake texnologiyası ilə) müxtəlif məqsədlərlə istifadə edilə bilər.

Bu məlumatlar təkcə fərdi hücumlar üçün deyil, həm də geniş miqyaslı fəaliyyətlər üçün istifadə olunur. Məsələn, müxtəlif platformalardan toplanmış məlumatlar "qara bazar"da satılır və daha sonra spam, reklam və ya hədəfli hücum kampaniyalarında istifadə edilir. Bu isə onu göstərir ki, internetdə paylaşdığımız hər bir məlumat əslində bizim rəqəmsal profilimizin bir hissəsinə çevrilir və bu profil kiber cinayətkarlar üçün dəyərli resurs sayılır.

Belə risklərin qarşısını almaq üçün istifadəçilər daha diqqətli davranmalıdırlar. İlk növbədə, yalnız zəruri məlumatları paylaşmaq və şəxsi məlumatların yayılmasını minimuma endirmək vacibdir. Güclü və fərqli şifrələrdən istifadə etmək, iki faktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirmək və şübhəli linklərə daxil olmamaq əsas qorunma tədbirlərindəndir. Eyni zamanda sosial şəbəkələrdə məxfilik ayarlarının düzgün tənzimlənməsi və heç bir halda OTP kodları və ya bank məlumatlarının üçüncü şəxslərlə paylaşılmaması mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnternetdə şəxsi məlumatların nəzarətsiz şəkildə paylaşılması istifadəçini müxtəlif kiber təhlükələrlə üz-üzə qoyur. Bu məlumatlar ayrı-ayrılıqda zərərsiz görünsə də, birləşdirildikdə insan haqqında geniş təsəvvür yaradır və onu hədəfə çevirməyi asanlaşdırır. Buna görə də hər bir istifadəçi rəqəmsal mühitdə davranışına məsuliyyətlə yanaşmalıdır.

İnformasiya Texnologiyaları üzrə mühəndis-tədqiqatçı, Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyasının (AKTA) eksperti Bəhruz Əliyev


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 536   Tarix: 30 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Qədəşovun kürəkəninə 11 il həbs - "Atland" müsadirə edildi

"Təbriz" MTK-nın xüsusilə külli miqdarda dələduzluqda və başqa cinayətlərdə ittiham olunan rəhbəri Nofəl Hacıyev və şirkətin icraçı direktoru Talış Məhəmmədovun cinayət işi üzrə məhkəmə araşdırması başa çatıb. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsind

16 noyabr
.

Milli Məclis gələn ilin büdcə zərfini I oxunuşda müzakirə edir

Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında gələn ilin büdcə zərfi, o cümlədən "2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. xəbər verir ki, gələn il büdcənin gəlirləri 39 milyard 254 milyon manat (o cümlədən mərkəzləşdirilmiş gəlirləri 38 milyard 518 milyo

16 noyabr
.

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Dünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir. Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarını

17 noyabr
.

637 balla universitetə qəbul olmuşdu: Yataqxanada ölən tələbə ilə bağlı yeni təfərrüat

Yataqxanada meyiti tapılan tələbə qızın ölümü ilə bağlı bəzi təfərrüat məlum olub. -a istinadən xəbər verir ki, 2007-ci il təvəllüdlü Elmira Eyyubova 2024-cü ildə 637 bal toplayaraq Azərbaycan Tibb Universitetinə qəbul olub. O, universitetin yataqxanasına bir müddət əvvəl köçübmüş. Elmira iki il Bakıd

16 noyabr
.

Deputat Ağalar Vəliyevin oğluna məxsus "Kristal Bakı" vətəndaşları aldadır?

Ölkənin aparıcı tikinti şirkətlərindən biri olan "Kristal Bakı" ASC (VÖEN - 3103396091) satışa çıxardığı mənzilləri alıcılara fərqli qiymətlərlə təqdim edir. "Real Azərbaycan" xəbər verir ki, şirkətin rəsmi saytı - " vasitəsilə satışa çıxarılan mənzillərin aylıq ödəniş məbləğlər

16 noyabr
.

Novxanıda sərnişinlər avtobusda ekstrim yaşadı - Video

Paytaxtın Zabrat qəsəbəsi ilə Novxanı qəsəbələrini birləşdirən 537 saylı müntəzəm marşrut xəttində maraqlı anlar yaşanıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Novxanı qəsəbəsi istiqamətində əsas yolun bağlı olması səbəbindən nəqliyyat vasitələri çimərliklərin ərazisi ilə hərəkət etməli olub. Bu zama

16 noyabr
.

Milli kimliyin qorunması, Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği və informasiya təhlükəsizliyinin strateji əhəmiyyəti

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin milli radio və televiziya yayımının yubileyi münasibətilə televiziya və radio işçilərinə ünvanladığı müraciət ölkəmizin informasiya siyasətinin prioritetlərini, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının əhəmiyyətini və teleradionun dövlətçilik tariximizdək

16 noyabr
.

Milli teleradio: Dövlətçilik ənənələrinin, milli kimliyin və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliğində strateji vasitə

"Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin milli radio və televiziya yayımının yubileyi münasibətilə ünvanladığı müraciət ölkəmizin informasiya siyasətinin əsas istiqamətlərini, milli medianın cəmiyyət və dövlət qarşısındakı məsuliyyətini, eləcə də müasir dövrdə informasiya təhlükəsizliyini

16 noyabr
.

Şəmkirdə meyiti tapılanlarla bağlı - Yeni detallar

Ötən gün Şəmkirdə evdə iki nəfərin meyitinin tapılması ilə bağlı bəzi təfərrüatlar üzə çıxıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, ilkin araşdırmalar zamanı rayonun Varlı Həyat kəndində 1968-ci il təvəllüdlü Rəfi Mustafayevin özünə məxsus evdə qeyri-rəsmi münasibətdə yaşadığı qadını qətlə yetirməsin

17 noyabr