Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri iqtisadi inteqrasiyanın yeni imkanlarını formalaşdırır

"Qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklər dövlətlər qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir. Beynəlxalq bazarlarda rəqabətin güclənməsi, təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması, istehsalın texnoloji əsaslarının dəyişməsi və yeni logistika imkanlarının meydana çıxması ölkələrin iqtisadi siyasətində əməkdaşlığın əhəmiyyətini artırır. Bu şəraitdə yaxın regionlarda yerləşən və iqtisadi maraqları bir-birini tamamlayan dövlətlərin birgə fəaliyyət göstərməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlər də məhz belə bir mərhələyə qədəm qoyur. Prezident İlham Əliyevin 8 oktyabr 2026-cı ildə Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı iqtisadi əlaqələrin gələcək inkişafı baxımından mühüm mesajlarla yadda qaldı. Dövlət başçısının açıqladığı rəqəmlər ticarət münasibətlərinin genişləndiyini göstərməklə yanaşı, qarşılıqlı investisiyaların, birgə istehsalın və sənaye əməkdaşlığının daha da inkişaf etdirilməsi üçün potensialın mövcudluğunu ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Hazırda Azərbaycanda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir. Bu göstəricilər iqtisadi əlaqələrin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını, sahibkarlıq və investisiya sahələrində də real əməkdaşlığın formalaşdığını nümayiş etdirir. Lakin dövlət başçısının çıxışında diqqət çəkən əsas məqam mövcud iqtisadi əlaqələrin daha yüksək mərhələyə keçirilməsi ilə bağlı çağırış idi. Prezident yalnız qarşılıqlı ticarətin artırılmasının kifayət etmədiyini, ölkələrin birlikdə investisiya qoymalı, istehsal etməli və xarici bazarlara çıxmalı olduqlarını vurğuladı. Bu yanaşma regional iqtisadi əməkdaşlığın gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirən əsas tezislərdən biridir".

Bu fikirləri Sonxeber.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Şahin Seyidzadə bildirib.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsi iqtisadi münasibətlərin dərinləşdiyini göstərən mühüm amildir. Ticarət dövriyyəsinin artması məhsul mübadiləsinin intensivləşməsi, şirkətlər arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi və tərəfdaş ölkələrin bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Bu artımın davamlı xarakter alması üçün qarşılıqlı ticarətin strukturuna da diqqət yetirilməlidir. Məhsul çeşidlərinin genişləndirilməsi, ixrac imkanlarının artırılması, logistika xərclərinin azaldılması və sahibkarların bazarlar haqqında məlumatlılığının yüksəldilməsi iqtisadi əlaqələrin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Azərbaycan iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun inkişafı, sənaye istehsalının genişləndirilməsi və ixracın şaxələndirilməsi baxımından Mərkəzi Asiya bazarları mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Mərkəzi Asiya dövlətləri də Azərbaycan vasitəsilə yeni ticarət və tranzit imkanlarından yararlana bilərlər. Burada qarşılıqlı faydaya əsaslanan yanaşma əsas prinsip olmalıdır. Tərəflər yalnız bir-birindən məhsul almaqla kifayətlənməməli, istehsalçıların, distribütorların, logistika şirkətlərinin və investisiya qurumlarının birgə fəaliyyətinə şərait yaratmalıdırlar. Bu, ticarət münasibətlərinin daha dayanıqlı iqtisadi əlaqələrə çevrilməsinə kömək edə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaratdığı birgə investisiya fondlarının potensialından daha fəal istifadə olunması məsələsi xüsusi yer tutdu. Dövlət başçısı bu fondların hər birinin kapitalının yüz milyonlarla dollar həcmində olduğunu qeyd edərək onların yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətini vurğuladı. Birgə investisiya fondları dövlətlər arasında iqtisadi əməkdaşlığın maliyyə mexanizmlərindən biridir. Onlar perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsinə, biznes təşəbbüslərinin inkişafına və uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrin qurulmasına şərait yarada bilər. Bu cür fondların üstünlüyü tərəfdaşların ortaq iqtisadi maraqlarını konkret investisiya qərarlarına çevirmək imkanındadır. Fondların səmərəli fəaliyyəti üçün layihələrin seçilməsi zamanı iqtisadi əsaslandırma, bazar tələbatı, maliyyə dayanıqlılığı və gələcək ixrac imkanları nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda maliyyələşdirilən layihələrin nəticələrinin qiymətləndirilməsi və investisiyaların səmərəliliyinin izlənilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və tərəfdaş ölkələr bu imkanlardan istifadə etməklə ayrı-ayrı bazarlarda mövcud tələbatı müəyyənləşdirə, birgə müəssisələrin yaradılması üçün prioritet sahələri seçə və investisiyaların uzunmüddətli nəticələrini təmin edə bilərlər. Bu fondların potensialının reallaşdırılması yalnız maliyyə vəsaitlərinin ayrılması ilə ölçülməməlidir. Əsas nəticə yeni müəssisələrin fəaliyyətə başlaması, istehsal güclərinin artması, yeni texnologiyaların tətbiqi, ixtisaslı iş yerlərinin yaradılması və ixrac imkanlarının genişlənməsi olmalıdır.

Müasir iqtisadi münasibətlərdə sənaye kooperasiyası ölkələrin bir-birinin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməsinə imkan verir. Birgə istehsal layihələri ayrı-ayrı dövlətlərin üstünlüklərini birləşdirərək daha rəqabətədavamlı məhsulların hazırlanmasına və beynəlxalq bazarlara çıxarılmasına şərait yarada bilər. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında belə əməkdaşlıq üçün müxtəlif sahələrdə imkanlar mövcuddur. Aqrar məhsulların emalı, qida sənayesi, tikinti materialları, kimya sənayesi, logistika xidmətləri, sənaye avadanlıqları və rəqəmsal texnologiyalar birgə layihələr üçün nəzərdən keçirilə biləcək istiqamətlərdəndir. Məsələn, kənd təsərrüfatı məhsullarının yalnız ilkin formada satılması əvəzinə onların emalı, qablaşdırılması və markalaşdırılması əlavə iqtisadi dəyər yarada bilər. Bir neçə ölkənin müəssisələrinin istehsal zəncirində iştirak etməsi xammal təminatını, emal imkanlarını və satış bazarlarını əlaqələndirməyə şərait yaradar. Belə əməkdaşlıq sahibkarlar üçün yeni bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirə, istehsal xərclərinin optimallaşdırılmasına kömək edə və texnoloji təcrübə mübadiləsini sürətləndirə bilər. Eyni zamanda regional istehsal əlaqələrinin güclənməsi xarici bazarlardakı dəyişikliklərə daha çevik reaksiya vermək imkanlarını da artıra bilər. Sənaye kooperasiyasının inkişafı üçün dövlət qurumları ilə özəl sektor arasında səmərəli əlaqə vacibdir. Biznes dairələrinin ehtiyaclarının öyrənilməsi, layihələrin hüquqi və institusional əsaslarının aydınlaşdırılması, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və sahibkarlar arasında birbaşa təmasların genişləndirilməsi əməkdaşlığın real nəticələrini gücləndirə bilər.

Azərbaycan ərazisində Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkətin fəaliyyət göstərməsi iqtisadi əlaqələrin mövcud miqyasını göstərən əhəmiyyətli göstəricidir. Bu şirkətlər müxtəlif sahələrdə biznes əlaqələrinin inkişafına, investisiyaların hərəkətinə və sahibkarlar arasında təcrübə mübadiləsinə töhfə verə bilərlər. Şirkətlərin fəaliyyəti yalnız kapitalın bir ölkədən digərinə yönəlməsi ilə məhdudlaşmır. Biznes subyektləri yeni iş yerlərinin yaradılmasına, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, texnologiyaların tətbiqinə və yerli bazarların inkişafına da təsir göstərirlər. Bu imkanlardan daha səmərəli istifadə etmək üçün sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi vacibdir. Birgə biznes forumları, sahəvi sərgilər, investisiya təqdimatları və şirkətlər arasında görüşlər konkret layihələrin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Bununla yanaşı, şirkətlərin fəaliyyəti üçün proqnozlaşdırıla bilən hüquqi mühit, aydın vergi və gömrük prosedurları, etibarlı logistika xidmətləri və kommersiya mübahisələrinin səmərəli həlli mexanizmləri də əhəmiyyətlidir. İqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi üçün siyasi iradə ilə yanaşı, biznesin gündəlik ehtiyaclarına cavab verən institusional şərait də təmin olunmalıdır.

Prezident İlham Əliyevin birgə istehsal və xarici bazarlara çıxışla bağlı fikirləri regional iqtisadi əməkdaşlığın strateji məqsədini ifadə edir. Bu yanaşma ölkələrin yalnız öz aralarında ticarət aparmasını deyil, daha geniş beynəlxalq bazarlarda rəqabət aparmaq üçün ortaq imkanlar yaratmasını nəzərdə tutur. Birgə istehsal müəssisələri regional xammal ehtiyatlarını, texniki bilikləri, maliyyə imkanlarını və nəqliyyat bağlantılarını bir araya gətirə bilər. Belə layihələr məhsulların maya dəyərinin optimallaşdırılması, keyfiyyət standartlarının yüksəldilməsi və istehsal həcminin artırılması baxımından faydalı ola bilər. Xarici bazarlara çıxış üçün məhsulların beynəlxalq standartlara uyğunluğu, sertifikatlaşdırma, marketinq və satış şəbəkələrinin qurulması da mühüm şərtlərdir. Bu məsələlərdə tərəfdaş ölkələrin təcrübəsinin birləşdirilməsi şirkətlər üçün əlavə üstünlüklər yarada bilər. Orta Dəhlizin inkişafı da birgə istehsal strategiyasını tamamlayan amildir. İstehsal olunan məhsulların beynəlxalq bazarlara vaxtında və rəqabətədavamlı xərclərlə çatdırılması üçün etibarlı logistika infrastrukturu lazımdır. Beləliklə, sənaye kooperasiyası ilə nəqliyyat əməkdaşlığı arasında qarşılıqlı tamamlayıcılıq yaranır.

Regional iqtisadi layihələrin əhəmiyyəti yalnız ticarət və investisiya göstəriciləri ilə məhdudlaşmır. Yeni müəssisələrin yaradılması məşğulluğa, peşə bacarıqlarının inkişafına və yerli iqtisadi fəallığın artmasına da təsir göstərə bilər. İstehsal müəssisələrinin inkişafı mühəndislik, texniki xidmət, logistika, marketinq və idarəetmə sahələrində yeni kadr ehtiyacları yaradır. Bu isə təhsil müəssisələri ilə biznes arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün imkanlar açır. Birgə təlim proqramları və peşə hazırlığı təşəbbüsləri əmək bazarının tələblərinə uyğun bacarıqların formalaşmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda kiçik və orta sahibkarlığın regional istehsal zəncirlərinə cəlb olunması iqtisadi inkişafın daha geniş əraziləri əhatə etməsinə şərait yaradar. Böyük investisiya layihələrinin yerli təchizatçılarla əlaqələndirilməsi iqtisadi faydanın daha geniş biznes çevrələrinə yayılmasına kömək edə bilər.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın növbəti mərhələsinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Ticarət dövriyyəsinin artması, yüz milyonlarla dollarlıq kapitala malik birgə investisiya fondlarının mövcudluğu və Azərbaycanda 400-dən çox Mərkəzi Asiya kapitallı şirkətin fəaliyyəti əməkdaşlıq üçün mühüm baza yaradır. İndi əsas vəzifə bu potensialı daha geniş istehsal imkanlarına, birgə müəssisələrə, sənaye kooperasiyasına və beynəlxalq bazarlara çıxışa çevirməkdir. Qarşılıqlı ticarət iqtisadi əlaqələrin vacib hissəsidir, lakin uzunmüddətli inkişaf üçün investisiya və istehsal əməkdaşlığı da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri mövcud iqtisadi əlaqələri dərinləşdirməklə regional bazarların imkanlarını genişləndirə, yeni iş yerlərinin yaradılmasına töhfə verə və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətlərini gücləndirə bilərlər. Bu baxımdan Türkmənbaşı görüşünün əsas iqtisadi mesajı aydındır: əməkdaşlığın gələcəyi yalnız daha çox ticarət etməkdə deyil, həm də birlikdə istehsal etməkdə, investisiya qoymaqda və ortaq iqtisadi dəyər yaratmaqdadır".

Röyalə Xəyal

Telegramda izləyin