Musiqi adı altında uşaqlara hansı dəyərlər aşılanır? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Son dövrlər azyaşlı uşaqlar arasında narkotik maddələri, cinayətkar həyat tərzini və həbsxana mühitini təbliğ edən mahnılara maraq diqqət çəkir. Xüsusilə sosial şəbəkələr və musiqi platformaları vasitəsilə yayılan bu cür mahnılar uşaqların gündəlik dinlədiyi musiqilərin bir hissəsinə çevrilir. Mahnıların məzmununda narkotik istifadəsinin, qanunsuz əməllərin, zorakılığın və həbsxana həyatının bəzən cəlbedici formada təqdim edilməsi isə ciddi narahatlıq doğurur. Uşaqların bu cür musiqilərə maraq göstərməsi onların düşüncə tərzinə, davranışlarına və dəyərlərinə necə təsir edə bilər? Valideynlər övladlarını bu məzmundan necə uzaqlaşdıra, onlarda sağlam düşüncə və düzgün həyat tərzi formalaşdıra bilərlər? Qeyd edək ki, uşaqların zərərli məzmundan qorunması məsələsi dövlət səviyyəsində də diqqət mərkəzindədir.

Belə ki, Prezident İlham Əliyevin 27 fevral 2026-cı il tarixli sərəncamında uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və zərərli məzmundan qorunması məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilib. Bu baxımdan azyaşlıların dinlədiyi musiqilərin məzmunu, sosial şəbəkələrdə qarşılaşdıqları materiallar və valideyn nəzarətinin rolu yenidən aktuallıq qazanır.
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, yeniyetmə mərhələsi şəxsiyyətin parçalanması və əsl kimliyin ortaya çıxması mərhələsidir. Yeniyetmələrin geyim tərzindən başlayaraq, danışıq forması, dinlədikləri musiqi, istifadə etdikləri ifadələr, sosial davranışları və özlərini təqdim etmə üsulları əslində çox vaxt daxili dünyalarının, kimlik axtarışlarının və sosial mühitlərinin bir əksidir. Bir yeniyetmənin zövqü necə formalaşır? Zövq formalaşması onun tərbiyəsinin, ailəsinin və ya psixoloji sağlamlığının birbaşa göstəricisi deyil. Bu mərhələdə insanın özünü valideynlərindən ayrı bir fərd kimi kəşf etməyə başladığı dövrdür. Psixologiyada buna identiklik formalaşması deyilir. Uşaq artıq valideynlərinin istədiyi insan olmaq istəmir. Bu mərhələdə uşağa üç təsir əsas rol oynayır;

. Ailədən gələn ilk dəyərlər, davranış normaları, emosional təhlükəsizlik və dünyagörüşü.

. Həmyaşıdlardan formalaşan qəbul olunmaq, qrupa aid olmaq və fərqlənmək ehtiyacı.

. Rəqəmsal mühitin təsiri olan TikTok, Instagram, YouTube, musiqi və sosial media fenomenləri. Ümumilikdə buna cəmiyyət deyilir.
Bəzi hallarda üçüncü faktor əvvəlki iki faktoru üstələyə bilir. Yəni cəmiyyət daha çox uşaqlara təsir edə bilir. Niyə bəzi yeniyetmələr aqressiv davranışlara, küçə geyimləri və küçə jarqonu, narkotika meyl edirlər? Çünki o, müəyyən qrupa aid olmaq istəyir. Aidiyyətlik hissi yaranır. Daxildəki güvənsizlik çöldəki sərtliklə kompensasiya olunur. Güclü görünmək, fərqlənmək hissi yaratmaq istəyir. Ailə niyə bunları görmür? Bəzən ailə uşağın maddi ehtiyaclarını qarşılayır, yaxşı məktəbdə oxudur, geyindirir, yedizdirir, amma onun daxili dünyasına daxil ola bilmir. Ola bilər valideyn uşağına nəzarət edir, amma nə hiss etdiyini bilmir.

Uşağın qorxularından, komplekslərindən, daxili konfliktlərindən xəbərsizdir. Adətən bu həddindən artıq məşğul valideynlərin, həddindən artıq nəzarətçi ailələrin, öz davranışları ilə ziddiyyət yaradan valideynlərin uşaqlarında rast gəlinir. Yəni, valideyn uşağa hörmət, mədəniyyət, əxlaq və məsuliyyət haqqında danışır, amma özü gündəlik həyatında bunları nümayiş etdirmir. Valideynlərin bir-biri ilə davamlı konflikt yaşadığı ailələrdə, həddindən artıq sərt və avtoritar ailələrdə, emosional yaxınlığı zəif ailələrdə, uşağa sərhəd qoyulmayan, hər istəyinin yerinə yetirildiyi ailələrdə, valideynləri ilə sağlam ünsiyyət quran, lakin sosial çevrəsinin təsirinə düşən ailələrdə belə uşaqlara rast gəlmək mümkündür. Məsələ uşağın nə dinləyib, nə geyinməyi deyil, əsas məsələ uşağın daxilində elə bir dəyər sistemi formalaşdırmaq lazımdır ki, o, ətrafında nə qədər fərqli, aqressiv və ya zərərli həyat modelləri görsə də, özü üçün doğru ilə yanlışı ayırd edə bilsin. Çünki ailənin əsas vəzifəsi, uşaq özünü dünyada itirməyəcək qədər güclü yetişdirməkdir.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin