Qütb burulğanı vaxtından əvvəl zəifləyir: Avropanı sərt qış gözləyir?

Qütb burulğanı vaxtından əvvəl zəifləyir: Avropanı sərt qış gözləyir?Arktikada şaxtalı hava kütlələrini Şimal qütbü ətrafında saxlayan güclü küləklər sistemi - qütb burulğanı bu il gözləniləndən xeyli tez zəifləməyə başlayıb. Meteoroloqlar bunun Şimal yarımkürəsinin bəzi bölgələrində qışın sonrakı aylarında daha soyuq və quraq hava şəraiti riskini artıra biləcəyini bildirirlər. Bununla belə, mütəxəssislər bu prosesin mütləq sərt qışla nəticələnəcəyini düşünmürlər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Reuters" agentliyi məlumat yayıb.

Qütb burulğanı Şimal qütbü üzərində, Yer səthindən təxminən 10-50 kilometr yüksəklikdə hərəkət edən güclü qərbdən şərqə doğru küləklər sistemidir. O, Arktikadakı son dərəcə soyuq havanın ətraf ərazilərə yayılmasının qarşısını almağa kömək edir. Bu sistemin gücü atmosferin aşağı qatlarında hava şəraitinə də təsir göstərərək qış aylarında Avropa və Şimali Amerikanın bəzi bölgələrində temperaturun kəskin enməsinə səbəb ola bilər.

Atmosfer alimi Cennifer Frensis bildirib ki, qütb burulğanı adətən Arktika üzərində güclü qalır və soyuq havanı həmin ərazidə saxlayır. Lakin bəzi qışlarda bu sistem zəifləyə və ya tarazlığını itirə bilər. Belə hallarda qütbün soyuq havası cənuba doğru hərəkət edir və Avrasiya ilə Şimali Amerikada sərt qış şəraiti yarana bilər.

Bu prosesin əsas səbəblərindən biri qəfil stratosfer istiləşməsi adlanan atmosfer hadisəsidir. Bu zaman Arktika üzərində, atmosferin yüksək qatlarında temperatur qısa müddətdə kəskin yüksəlir. Nəticədə qütb burulğanı zəifləyir, bu isə bir və ya iki həftə sonra yer səthinə yaxın hava axınlarına təsir göstərə bilir. Soyuq hava şərqdən Avropaya doğru irəliləyir, Atlantik okeanından gələn mülayim və rütubətli qərb küləklərini zəiflədir. Bunun nəticəsində şaxta, donvurma və qar ehtimalı artır.

Belə pozulmalar daha çox yanvar və fevral aylarında müşahidə olunsa da, bu il proses qeyri-adi dərəcədə tez başlayıb. Böyük Britaniyanın Meteorologiya Xidmətinin uzunmüddətli proqnozlaşdırma üzrə rəhbəri Adam Skayf bildirib ki, noyabr ayında qütb burulğanının dağıldığı hallar əvvəllər də qeydə alınıb, lakin bu qədər erkən tarixdə baş verməsi müşahidə edilməyib.

Böyük Britaniyanın Milli Atmosfer Elmləri Mərkəzinin məlumatına görə, qütb burulğanının vaxtından əvvəl zəifləməsi onun pozulmasına səbəb olan atmosfer şəraitinin bu il qış mövsümündə normadan daha tez formalaşması ilə əlaqədardır.

Alimlər hələlik bu prosesin dəqiq səbəblərini araşdırırlar. Ehtimallardan biri atmosferdəki dəyişikliklərin və Arktika bölgəsində okean sularının qeyri-adi dərəcədə isti olmasının birgə təsiridir.

Mümkün amillərdən biri bu il formalaşan güclü El-Nino hadisəsidir. El-Nino Sakit okean üzərində yağıntıların paylanmasını dəyişdirir və böyük atmosfer dalğalarının yaranmasına səbəb olur. Həmin dalğalar Şimal qütbünə doğru hərəkət edərək qütb burulğanına təzyiq göstərə və onun küləklərini zəiflədə bilər. Lakin bu təsir, əsasən, qışın sonrakı mərhələlərində daha güclü olduğundan, onun hazırkı erkən zəifləməni təkbaşına izah etməsi ehtimalı azdır.

Digər mümkün səbəb Skandinaviya yarımadasının şimalında və Rusiyanın qərbində okean sularının normadan daha isti olmasıdır. Son araşdırmalar göstərir ki, bu ərazilərdə dəniz buzlarının azalması okeanın atmosferə daha çox istilik ötürməsinə şərait yaradır. Bu da qütb burulğanının sabitliyini poza bilər.

Bununla belə, meteoroloqlar zəif qütb burulğanının mütləq soyuq qış demək olmadığını vurğulayırlar. Sistemin zəifləməsi soyuq hava ehtimalını artırsa da, yekun hava şəraiti digər atmosfer proseslərindən də asılıdır. Araşdırmalara görə, qəfil stratosfer istiləşməsi hadisələrinin təxminən üçdə ikisindən sonra Şimali və Şimal-Qərbi Avropada normadan daha soyuq və quraq hava müşahidə olunur.

İqlim dəyişikliyinin qütb burulğanına uzunmüddətli təsiri ilə bağlı isə hələlik aydın elmi sübut yoxdur. Alimlər sistemin gücünün ildən-ilə və onilliklər üzrə təbii şəkildə dəyişdiyini bildirirlər. Məsələn, 1960-cı illərin əvvəllərində qütb burulğanının uzun müddət zəif qalması Avropanın ən soyuq qışlarından bəziləri ilə üst-üstə düşüb. 1990-cı illərdə isə daha güclü burulğan dövrləri mülayim və yağışlı qışlarla müşayiət olunub.

Tədqiqatçılar iqlim dəyişikliyi ilə qütb burulğanı arasında etibarlı əlaqənin müəyyənləşdirilməsi üçün daha çox müşahidəyə ehtiyac olduğunu bildirirlər.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 122   Tarix: 16 noyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Kallas Rusiya ilə danışıqlara təsir göstərməyə çalışacağını bildirib

Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas Avropa İttifaqının diplomatik xidmətinin danışıqlar qrupuna daxil edilməməsinə baxmayaraq, Ukrayna məsələsi ilə bağlı Rusiya və ABŞ arasında aparılacaq danışıqlara təsir göstərməyə çalışacağını bildirib. xəbə

16 noyabr
.

"Empire State Building"ə qalxan cütlüyün işi ağırlaşdı

ABŞ prokurorluğu Nyu-Yorkdakı "Empire State Building" göydələninə dırmaşan rusiyalı ruferlər İvan Kuznetsov və Ancelina Nikolau ilə bağlı ittiham razılaşmasından imtina edib. Axşam.az xəbər verir ki, bu barədə onların vəkili Noem Biel TASS-a açıqlamasında bildirib. Vəkilin sözlərinə görə, prokurorlu

15 noyabr
.

Aİ Ukraynaya 8 milyard avro maliyyə yardımı ayırdı

Avropa İttifaqı (Aİ) Ukraynaya "Ukraine Facility" proqramı çərçivəsində təxminən 8 milyard avro həcmində maliyyə yardımının ayrılmasını təsdiqləyib. "Yeni Sabah" xəbər verir ki, Abu proqramın fəaliyyətə başlamasından bəri Kiyevə ayrılan ən böyük birdəfəlik ödənişdir. Vəsaitin təxminə

16 noyabr
.

Paşinyan: Ermənistan yaxın 20 ildə Aİ-nin üzvü ola bilər

Ermənistan yaxın 20 il ərzində Avropa İttifaqının (Aİ) üzvü ola bilər. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Ermənistan mediası ölkənin Baş naziri Nikol Paşinyanın Dublindəki Beynəlxalq və Avropa İşləri İnstitutunda (IIEA) müzakirələr zamanı verdiyi bəyanata istinadən məlumat yayıb. "Mə

15 noyabr
.

"Microsoft"un çökməsi milyardlarla dollar zərər vura bilər

"Microsoft" korporasiyasının fəaliyyətində yaranan qlobal nasazlıq Avstraliya iqtisadiyyatına milyardlarla dollar zərər vura bilər. -ın məlumatına görə, bu barədə "The Guardian" nəşri yazıb. "RSM Australia" şirkətinin təhlükəsizlik sahəsi üzrə eksperti Aşvin Palın sözlərin

15 noyabr
.

Gürcüstan Aİ Genişlənmə Forumunda iştirak etməyəcək

Gürcüstan noyabrın 16-da Brüsseldə keçiriləcək Avropa İttifaqının (Aİ) Genişlənmə Forumu və nazirlərin görüşündə iştirak etməyəcək. "Report"un Gürcüstan bürosu xəbər verir ki, bu barədə ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb. Nazirliyin açıqlamasına görə, Gürcüstan sözügedən tədbirlərd

16 noyabr
.

UKMTO: Yəməndə silahlı şəxslərin tankerə yaxınlaşması ilə bağlı araşdırma aparılır

Sokotra adasından (Yəmən) 430 dəniz mili şərqdə insident baş verib. xəbər verir ki, bu barədə Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarət Əməliyyatları Agentliyinin (UKMTO) məlumatında bildirilib. "Tankerin kapitanı ona, ehtimal ki, bir gəmi və qayığın yaxınlaşdığını bildirib. Qayıqda dörd silahlı şəxs görünüb

16 noyabr
.

Ana Brnabiç: Yeni hakimiyyət müxalifəti dinləməkdə maraqlı deyil

Serbiyada prezident səlahiyyətlərini icra edən Ana Brnabiç yeni hakimiyyətin müxalifətlə dialoq aparmaqda və onun mövqeyini dinləməkdə maraqlı olmadığını bildirib. "Report"un Balkan bürosu xəbər verir ki, A. Brnabiç bunu Serbiya Milli Assambleyasında keçirilən məsləhətləşmələrdən sonra jurnalistlər

15 noyabr
.

Qütb burulğanı vaxtından əvvəl zəifləyir: Avropanı sərt qış gözləyir?

Arktikada şaxtalı hava kütlələrini Şimal qütbü ətrafında saxlayan güclü küləklər sistemi - qütb burulğanı bu il gözləniləndən xeyli tez zəifləməyə başlayıb. Meteoroloqlar bunun Şimal yarımkürəsinin bəzi bölgələrində qışın sonrakı aylarında daha soyuq və quraq hava şəraiti riskini artıra biləcəyini bildirirlər

16 noyabr