Qanunda qadın və kişi bərabərdir, bəs əməldə?

İstiqamət: Gender, ailə və demoqrafiya məsələlərinin işıqlandırılması

Azərbaycan qanunvericiliyində qadın və kişi bərabərhüquqludur. Lakin biz məişətdə qadınların hüquqlarının pozulduğunun, qısqanclıq zəmnində cinayət qurbanı olduqlarının, geyim və digər şəxsi seçimlərinə müdaxilə olunduğunun şahidi oluruq. Qanunun əməldə riayət olunmamasının səbəbi nədir? Qanundakı boşluqlar? Milli mentalitet ya qadınların öz haqlarını tələb etməməsi?

Hüquqşünas Vəfa Rüstəm Sonxeber.az-a bildirib ki, cinayət qanunvericiliyimizdə boşluqlar var. Tarix boyu əzilmiş və hüquqları pozulmuş biri və hüquqları qorunan digər tərəflə bərabər davranmaq əslində doğru deyil. Bu bərabərlik faktiki bərabərliyi təmin edənə qədər qadınlar müəyyən fərqliliklər və güzəştlər ilə təmin olunmalıdırlar:
"Qanunvericilikdə belə keçir ki, qadın və kişi bərabərdir. Amma qanunvericiliyimizdə çoxlu boşluqlar var. Qadın və kişinin bərabərhüquqlu olmamasınıın səbəbləri müxtəlifdir: sosial, iqtisadi və hüquqi. Bunlar bir-biri ilə çox əlaqəlidir, biri digərinə təsir edir. Azərbaycanda biz daha çox sosial problemləri görürük ki, qadına qarşı patriarxal münasibət var. Kişi qadından üstün sayılır. Eyni zamanda qadınların iqtisadi azadlıqları yoxdur. Qanunda da müəyyən problemlər var. Ən ciddi problemimiz məişət zorakılığı ilə bağlıdır.
Azərbaycanda məişət zorakılığı ilə mübarizə haqqında qanun var. Lakin bu qanun bütün qadınların yox, ancaq məişətdə zorakılığa məruz qalmış qadınların hüquqlarını əhatə edir. Eyni zamanda cinayət qanunvericiliyimizdə də boşluqlar var. Tarix boyu əzilmiş və hüquqları pozulmuş biri və hüquqları qorunan digər tərəflə bərabər davranmaq əslində doğru deyil. Bu bərabərlik faktiki bərabərliyi təmin edənə qədər qadınlar müəyyən fərqliliklər və güzəştlərlə təmin olunmalıdırlar. Bu, əslində qadına üstün hüquqların tanınması, kişilərin hüquqlarının pozulması deyil. Sadəcə faktiki hüquq bərabərliyinin yaradılmasına xidmət edir.
Cinayət məcəlləsində döymə halında zərərçəkmiş tərəf gəlib ərizəsini geri götürsə, işə xitam verilir. Bu maddə özü döyülən bütün qadınların hüquqlarını pozur. Çünki o qadınların əri, ailəsi, bütün nəsli məcbur edir ki, ərizəni geri götürsün. Belə halda qadının ərizə götürüb götürməməsindən asılı olmayaraq kişinin ona qarşı cinayətləri araşdırılmalıdır. Cinayət prosesində digər problemlər var ki, məsələn, qadınlar istismar edilir, bütün gün ev işləri gördürülür, təhsildən yayındırılır,geyiminə nəzarət olunur və s. Ümumilikdə qanunvericilikdə psixoloji,iqtisadi zorakılıq var, amma bununla mübarizə rıçaqlarımız yaxşı deyil. Digər tərəfdən təşkilati struktur problemləri var ki, bu siyasi məsələdir. Daxili İşlər Nazirliyi, Prokurorluq öz əməkdaşlarına bu problemlə mübarizə üçün təlim keçməlidirlər. İstər Daxili İşlər Nazirliyi, istər Prokurorluq orqanında qadınların sayının az olması, digər tərəfdən onların qadınlarla rəftarının pis olması, bu sahədə təlim görməməkləri həm qadınların, həm də onların himayəsində olan uşaqların hüquqlarının pozulmasına gətirib çıxarır".

Hüquqşünas həmçinin bildirib ki, təqsirləndirilən tərəfin hüquqları daha çox qorunur, nəinki zərərçəkmiş tərəfin:
"Məişət zorakılığına məruz qalan qadına hüquqi yardım göstərilmir, amma məişət zorakılığı törətmiş kişi həbs olunanda tələb etsə, pulsuz hüquqi yardım göstərilir. Burada bərabərlik haradadır? Həbs olunan şəxslərin ödənişsiz hüquqi yardım almaq hüququ var . Amma bu keyslərdə zorakılıq törədən tərəfin daha çox kişilər olduğunu və zərərçəkmişlərin qadın olduğunu nəzərə alsaq, görürük ki, əslində zərərçəkmişlərə verilməyən ödənişsiz hüquqi yardım cinayətkara verilir. Məişət zorakılığı haqqında qanunda var ki, qadına ödənişsiz hüquqi yardım verilə bilər , amma bunun mexanizmləri işlənib hazırlanmayıb, Nazirlər Kabineti o kvotaları müəyyən etməyib. Ona görə də qadının pulsuz hüquqi yardıma əli çatmır, kişi isə cinayət işi başlasa, dərhal təqsirləndirilən şəxs kimi pulsuz hüquqi yardımla təmin edilməyini tələb edir. Çoxsaylı belə problemlər və boşluqlar var".

Material Azərbaycan Respublikasının

dəstəyi ilə hazırlanmışdır.
Şəbnəm Lətifi

Telegramda izləyin