Dünyada taxıl ucuzlaşır, Azərbaycanda çörəyin niyə ucuzlaşmır?

Dünya bazarında taxılın qiymətinin getdikcə ucuzlaşması (hazırda 1300 dollar civarındadır) nəticəsində çörək və un məmulatlarının maya dəyəri xeyli aşağı düşüb. Əksər ölkələrdə un və un məmulatlarının qiyməti ucuzlaşıb. Lakin bizim çörək və digər un məmulatlarının istehsalçıları "bir dəfə yüksələn qiymət bir daha enməz" prinsipini rəhbər tutaraq qiyməti ucuzlaşdırmaq fikrində deyilllər, əksinə bahalaşdırırlar.

Bu barədə sosioloq Elçin Bayramlı öz sosial şəbəkə səhifəsində yazıb.

O qeyd edib ki, faktiki olaraq taxılın kq-ı 50 qəpiyədir. Bu o deməkdir ki, çörəyin kq-ı bütün digər xərcləri də nəzərə almaqla maksimum 70 qəpik olmalıdır. Hazırda isə 4-cü, 5-ci sort taxıldan, yəni heyvandarlıq üçün olan yemdən hazırlanan 650 qramlıq zavod çörəyi 70 qəpikdir. Yəni zavod çörəyinin kilosu 1 manata satılır. 50 faiz qazancla. Normal çörəklərin isə yarım kilosu 1 manatdan başlayır. Yəni 1 kilo normal çörəyi bizə 2 manata satırlar. Bunun maksimum 1 manatı maya dəyəridir. Demək 2 qat qazanc əldə olunur.

Sosioloq hesab edir ki, eyni vəziyyət digər un məmulatlarına da aiddir. Belə ki, əvvəllər kq-i 80 qəpik civarında olan bu məhsullar indi kq-i 1,7 manatdan başlayır. Yəni 2 qat bahalaşıb. 1 kq taxılln qiymətinin 50 qəpik, emaldan sonra maya dəyərini isə 70 qəpik olduğunu nəzərə alsaq, o halda bu məhsulların kq-i maksimum 1 manatdan başlamalıdır. Bu halda belə 50 faiz qazanc əldə olunur.

"Ölkədə çörək və un məmulatlarının qiyməti əvvəlki bahalaşmaya əsasən qalxmışdı, hazırda o problem yoxdur. Çörəyin qiyməti əvvəlki həddə qaytarılmalıdır",-deyə o bildirib.

İqtisadçı Pünhan Musayev Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında söyləyib ki, bu problem təkcə çörək və un məmulatları yox, başqa sahələrdə də var.

"Elə götürək bizim üçün stratejik əhəmiyyəti olan neft və neft məhsullarını hansı ki, dəfələrlə müşahidə etmişik ki, dünya bazarlarında neftin qiymətinin qalxıb, enməsiylə bağlı bahalaşan yanacaq qiymətləri cüzi ucuzlaşıb, ya da heç ucuzlaşmayıb"-deyən iqtisadçı hesab edir ki, burada da problemi ayrı-ayrı sahibkarlarda yox, ümumi ticarət şəbəkəsində axtarmaq lazımdır. Eynilə yanacaq mallarında olduğu kimi un məmulatları üzrə də qiymət artıb-azalmaları bütün obyektlərdə eynidirsə, bu bazarın rəqabətsiz olduğuna işarə edir.Çünki praktik cəhətdən xammal qiymətlərinin dəyər dəyişməsi son məhsula, hər yerdə eyni səviyyədə təsir göstərə bilməz.

"Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, çörəyin ərsəyə gəlməsi üçün istifadə olunan xammal təkcə undan ibarət deyil. Onun daxilində çoxsaylı inqridientlər var ki, onların qiymətinin dəyişməsi də, çörəyin qiymətinə təsir göstərir.

Bunun üzərinə maya dəyərini formalaşdıran daşınma və enerji xərcləri, o cümlədən sahəyə daxil olmaq və orada qalmaq üçün sərf olunan qeyri-rəsmi ödənişləri də əlavə etmək lazımdır. Çünki bu kimi amillər də çörəyin qiymətinin formalaşmasında özünəməxsus əhəmiyyətə malikdir",- deyə P. Musayev əlavə edib.

Çörəyin çəkisi ilə bağlı məsələyə gəldikdə isə, iqtisadçı vurğulayıb ki, bunu qeyri rəqabətli mühitlə də əlaqələndirə bilərik.Belə ki, rəqabətin az olduğu bazarlarda xərclərə qənaətin bir üsulu da, məhz məhsulun çəkisi və tərkibinin azaldılmasıdır.

"İnfliyasyanın gizli növünə aid olan bu təcrübə iqtisad elmində əsasən şirin kfilasiya adı ilə tanınmaqdadır. Bu kimi fundamental səbəblərlə yanaşı bəzi texniki məqamları da nəzərə almaq lazımdır. Məsələn, şirniyyat, ət məhsulları kimi çörək də bişəndə çəkisini itirməyə meyilli olur. Belə ki, sexlər çəkini bişməyə hazır olan xəmirə əsasən hesabladığından bişmə prosesi çörəyin daha az çəkiylə hazır olması ilə nəticələnir. Bundan başqa sahədə fərdi qaydada çörək bişirmək fəaliyyəti ilə məşğul olanlar da var ki, məsələn, təndir çörəyi bişirən sexlər məhz bu kateqoriyadandır.

Digər növlərdən fərqli olaraq, burada dövlət nəzarəti ya mövcüd deyil, ya da minimum səviyyədədir. Yəni sahibkarlar çörəyi istədiyi formada bişirə və istədiyi qiymətə də sata bilər ki, bu da qiymət uyğunsuzluğu meydana gətirən təməl faktorlardan biri hesab olunur"-deyə iqtisadçı qeyd edib./Bizimyol

Telegramda izləyin