DİQQƏT! Bu tələbələr universitetdən xaric edilə bilər! - AÇIQLAMA

Ali təhsil müəssisələrində tələbələrin dərsə davamiyyətinə nəzarət və universitetdən xaric edilmə qaydaları təhsilin keyfiyyətini artırmaq məqsədi daşıyır. Lakin bu qaydaların tətbiqi bəzi sosial və pedaqoji problemlərə səbəb ola bilər. Əvvəllər tələbələr dərslərə gəlmədikdə onlara qaib yazılır, nəticədə müəyyən fənlərdən geri qalır və alt qruplara düşürdülər. Yeni qaydalara əsasən, tələbə iki ay müddətində dərslərə gəlmədikdə avtomatik olaraq universitetdən xaric edilir. Bu yanaşma təhsil sistemində intizamı və idarəetməni gücləndirmək məqsədi daşısa da, onun tələbələr üçün mənfi nəticələri də ola bilər.

Bəs görəsən söhbət hansı mənfi nəticələrdən gedir?

Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov Sonxeber.az - a açıqlama verib:

"Yeni qaydaların tətbiqi ilk növbədə dərs intizamını və davamiyyətini artırmaq məqsədini güdür. Ali təhsil müəssisələrinin əsas vəzifələrindən biri tələbələrin akademik hazırlığını yüksəltmək, onların dərslərdə aktiv iştirakını təmin etməkdir. Davamiyyətin məcburi olması tələbələrin universitet mühitində daha aktiv olmalarına şərait yaradır. Digər tərəfdən, uzun müddət dərslərə gəlməyən və akademik fəaliyyət göstərməyən tələbələrin universitet sistemindən çıxarılması ali təhsil müəssisələrinin idarəetmə yükünü azaldır və resursların daha effektiv paylanmasına kömək edir. Universitetlərdə yer məhdudiyyəti nəzərə alınaraq, akademik sistemdə aktiv olmayan tələbələrin siyahıdan çıxarılması, yerlərin həqiqətən təhsil almaq istəyən və dərslərə davamlı şəkildə qatılan tələbələrə verilməsini təmin edir.

Bununla yanaşı, bu qaydanın tətbiqi müəyyən sosial problemlər yarada bilər. Əsas məsələlərdən biri odur ki, tələbələrin dərsə gəlməməsi hər zaman onların məsuliyyətsizliyi ilə bağlı olmur. Sağlamlıq problemləri, ailəvi çətinliklər, maliyyə məsələləri və ya psixoloji problemlər səbəbindən bəzi tələbələr müvəqqəti olaraq dərslərə qatıla bilmir. Əvvəllər belə hallar nəzərə alınaraq, tələbələrə müəyyən güzəştlər edilirdi və onlar alt qruplara düşərək təhsillərini davam etdirirdilər. İndi isə iki ay dərsə gəlməmək birbaşa universitetdən xaric olunmaqla nəticələnir. Bu isə bir çox tələbənin təhsil alma hüququnun məhdudlaşdırılması deməkdir.

Dünya təcrübəsinə nəzər saldıqda, müxtəlif ölkələrdə tələbələrin dərsə davamiyyəti ilə bağlı fərqli yanaşmaların tətbiq olunduğu görünür. ABŞ və Böyük Britaniya universitetlərində davamiyyət tələbənin şəxsi məsuliyyəti kimi qiymətləndirilir. Burada əsas meyar imtahan nəticələridir. Əgər tələbə dərsə gəlməsə belə, yüksək akademik nəticələr göstərirsə, bu, problem kimi qəbul edilmir. Avropa ölkələrində isə bu məsələyə qarışıq yanaşma mövcuddur. Almaniya və Fransada bəzi universitetlərdə davamiyyət məcburi deyil, lakin seminar və laboratoriya dərslərində iştirak etməyən tələbələr imtahanlara buraxılmır. Türkiyə və Rusiyada isə tələbələrin davamiyyətinə ciddi nəzarət edilir və müəyyən həddən artıq dərs buraxan tələbələr xəbərdarlıq alır, bəzi hallarda isə təhsil haqqı ödəyərək fənni yenidən oxumaq məcburiyyətində qalırlar. Cənubi Koreya, Yaponiya və Çində isə tələbələrin dərslərə davamiyyəti və intizamı olduqca ciddi şəkildə tənzimlənir. Burada tələbələr dərsə gəlmədikdə müxtəlif cəzalara məruz qalır və akademik fəaliyyətlərinə mənfi təsir göstərən qaydalar tətbiq olunur.

Azərbaycan universitetlərində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, tələbələrin dərsə davamiyyəti ilə akademik nəticələri arasında birbaşa əlaqə var. Dərslərdə daha aktiv iştirak edən tələbələrin akademik göstəriciləri daha yüksək olur. Lakin bəzi hallarda tələbələr sadəcə qiymət almaq üçün formal şəkildə dərsə gəlir və real təhsil keyfiyyəti aşağı düşür. Davamiyyətin yüksək olması ilə real bilik səviyyəsi arasında fərqin olması tədris prosesinin keyfiyyətinə təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Universitetlər tələbələrin motivasiyasını artırmaq üçün yeni pedaqoji yanaşmalardan istifadə etməli, dərsləri interaktiv və maraqlı etməli, tələbələrin könüllü şəkildə iştirakını təmin etməlidirlər. Əks halda, yalnız inzibati qaydalarla tələbələrin davamiyyətini məcburi etmək real nəticə verməyə bilər.

Ali təhsil sistemində tələbələrin dərsə davamiyyətini artırmaq üçün alternativ yanaşmalar tətbiq oluna bilər. Müxtəlif səbəblərdən dərslərə davam edə bilməyən tələbələr üçün fərdi yanaşmalar həyata keçirilməlidir. Məsələn, sağlamlıq və sosial problemlər səbəbindən dərslərə gələ bilməyən tələbələr üçün güzəştlər tətbiq edilməli, onlara müəyyən möhlət verilməlidir. Eyni zamanda, bəzi fənlər üzrə elastik davamiyyət siyasəti tətbiq olunmalıdır. Xüsusilə mühazirə dərslərində tələbələrin sərbəstliyi təmin olunmalı, seminar və laboratoriya dərslərində isə davamiyyətə daha ciddi nəzarət edilməlidir. Bununla yanaşı, tələbələrin motivasiyasını artırmaq üçün müasir tədris metodlarından istifadə olunmalı, dərslər interaktiv və tətbiqi yönümlü olmalıdır.

Tələbələrin dərsə davamiyyətini artırmaq təhsilin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərən amildir. Lakin bunu yalnız inzibati qaydalarla tənzimləmək kifayət deyil. Ən yaxşı təhsil sistemlərində tələbənin davamiyyəti onun akademik uğurları ilə qiymətləndirilir və tələbələrə müəyyən azadlıqlar verilir. Azərbaycanda da tələbələrin real bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün yalnız inzibati məhdudiyyətlər deyil, həm də interaktiv və maraqlı tədris üsulları tətbiq olunmalıdır. Belə olduqda, tələbələr dərslərə məcburiyyətdən deyil, həqiqi maraq və öyrənmək istəyi ilə qatılacaqlar".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin