Azərbaycanda tələbələrin akademik borcları ləğv ediləcək? - AÇIQLAMA

Akademik borcların ləğvi sistemi dünyanın bir çox ölkəsində tələbələrə daha çevik və ədalətli şəkildə təhsil almaq imkanı yaradır. Qərb universitetlərində və bəzi MDB ölkələrində yay məktəbləri, intensiv dərs proqramları və fərdi akademik planlar vasitəsilə tələbələr kəsrlərini qısa müddətdə bağlaya bilirlər. Lakin Azərbaycanda bir çox universitetlərdə bu sistem hələ də çevik deyil və tələbələrin illərlə akademik borclarını bağlamasını tələb edir.

Bəs görəsən ölkəmizdə tələbələrin akademik borcları ləğv edilə bilərmi?

Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, tələbələrin təhsil hüquqları qorunur və ali təhsil müəssisələri onlara təhsilini davam etdirmək üçün kifayət qədər şərait yaratmalıdır. Əgər universitetin daxili qaydaları tələbənin məzun olmasını həddindən artıq uzadırsa və bu, onun karyera imkanlarına mənfi təsir göstərirsə, bu halda tələbə öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün müxtəlif vasitələrə əl ata bilər.

İlk növbədə, tələbə universitetin rəsmi qaydalarını və akademik borcların bağlanması ilə bağlı daxili sənədlərini öyrənməlidir. Əgər universitetin əsasnaməsində yalnız 2 fənnin bağlanması ilə bağlı konkret məhdudiyyət yoxdursa, tələbə universitet rəhbərliyinə rəsmi müraciət edərək, kəsrlərini daha qısa müddətdə bağlamaq üçün xüsusi icazə istəyə bilər. Bunun üçün yazılı ərizə yazaraq, akademik işlər üzrə prorektora və dekanlığa təqdim etmək lazımdır.

Əgər universitet rəhbərliyi bu müraciətə müsbət cavab vermirsə, tələbə Təhsil Nazirliyinə şikayət edə bilər. Nazirlik bəzi hallarda universitetlərə tövsiyə məktubu göndərərək, tələbələrin akademik borclarını qısa müddətdə bağlaması üçün xüsusi proqramların hazırlanmasını tələb edə bilər. Bu, tələbənin təhsilini lüzumsuz şəkildə gecikdirməməsi üçün vacib addımlardan biridir.

Digər bir seçim isə məhkəmə yolu ilə öz hüquqlarını qorumaqdır. Azərbaycan Konstitusiyasına və "Təhsil haqqında" qanuna görə, təhsil hüququ fundamental hüquqlardan biridir və heç bir tələbə bu hüquqdan əsassız məhrum edilə bilməz. Əgər universitetin qoyduğu qaydalar tələbənin məzun olmasını qeyri-mütənasib şəkildə gecikdirirsə, bu, məhkəmə tərəfindən ədalətsiz qərar kimi qiymətləndirilə bilər.

Alternativ variantlardan biri də yay semestri sisteminin tətbiqidir. Dünyanın bir çox universitetlərində tələbələr yay məktəbləri vasitəsilə akademik borclarını qısa müddətdə bağlaya bilirlər. ABŞ, Kanada və Avropa universitetlərində tələbələr yayda intensiv kurslara yazılaraq kəsrlərini tamamlaya bilirlər. Azərbaycanda bu sistem hələ ki geniş yayılmayıb, lakin bəzi universitetlərdə məhdud şəkildə tətbiq edilir. Əgər tələbənin oxuduğu universitetdə yay məktəbi imkanı varsa, o, bu sistemdən yararlanaraq akademik borclarını daha tez bağlaya bilər.

Bundan əlavə, universitetlər fərdi akademik planlar hazırlayaraq tələbələrin kəsrlərini daha qısa müddətdə bağlamalarına şərait yaratmalıdır. Bu, tələbəyə bir semestrdə daha çox fənn götürmək imkanı verir və onun təhsil müddətini lüzumsuz uzatmasının qarşısını alır.

Məsələnin əsas problemi universitetlərin çevik akademik siyasətə malik olmamasıdır. Bəzi hallarda universitetlər tələbələrin məzuniyyətini uzadaraq, onların əlavə ödəniş etməsini hədəfləyir. Bu, tələbələr üçün ciddi maliyyə yükü yaradır və ali təhsilin əlçatanlığını azaldır. Halbuki, universitetlər tələbələri maksimum dərəcədə dəstəkləməli və onların təhsil müddətini süni şəkildə uzatmamalıdır.

Bu vəziyyətdə tələbələr aşağıdakı addımları ata bilərlər:
• Universitetin rəsmi qaydalarını öyrənmək və onlara əsasən rəhbərliyə rəsmi müraciət etmək.
• Dekanlığa və akademik işlər üzrə prorektora yazılı ərizə təqdim edərək, kəsrlərin daha qısa müddətdə bağlanması üçün icazə istəmək.
• Təhsil Nazirliyinə müraciət edərək, universitetin tələbəyə yaratdığı çətinliklərlə bağlı rəsmi şikayət vermək.
• Əgər hüquqi yollar nəticə verməzsə, məhkəməyə müraciət edərək, təhsil hüququnun pozulduğunu əsaslandırmaq.
• Yay məktəbi və ya alternativ akademik borc bağlama proqramlarının olub-olmadığını öyrənmək və onlardan istifadə etmək.

Universitetlər isə tələbələrin kəsr problemlərini həll etmək üçün daha çevik və tələbəyönümlü akademik siyasət tətbiq etməlidir. Əgər tələbə kəsrini ödəməyə hazırdırsa və onun təhsili davam etdirmə imkanı varsa, universitet ona süni maneələr yaratmamalıdır. Tələbələrin akademik borclarını bağlamaları üçün əlavə imkanlar yaradılmalı, yay məktəbləri tətbiq edilməli və fərdi akademik planlarla onların təhsil müddətini optimallaşdırmaq mümkün olmalıdır.

Bu məsələ təkcə bir tələbənin problemi deyil, Azərbaycan ali təhsil sisteminin çevikliyinin və tələbəyönümlü olmasının göstəricisidir. Əgər universitetlər tələbələrin kəsrlərini bağlamalarını süni şəkildə uzadırlarsa, bu, təhsil sisteminin effektivliyini aşağı salır və tələbələrin ali təhsilə inamını azaldır. Buna görə də, bu cür problemlər sistemli şəkildə həll olunmalı və tələbələrə daha çevik akademik imkanlar təqdim edilməlidir".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin