"Summativ və təmizlik pullarının yığılması halları təkcə maliyyə problemi deyil, həm də sosial məsuliyyət məsələsidir" - AÇIQLAMA

Məktəblərdə valideynlərdən "summativ pulu", "təmizlik pulu" və digər adlarla pul yığılması halları illərdir müzakirə olunsa da, hələ də tam aradan qalxmayıb.

Təhlillər göstərir ki, bu praktikanın kökündə həm maliyyələşmə mexanizmlərinin yetərsizliyi, həm də valideynlərin məsuliyyətsizliyi dayanır. Əslində, "Təhsil haqqında" Qanunun 13-cü maddəsinə görə, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilin pulsuz olmasına zəmanət verir. Həmçinin, "Uşaq hüquqları haqqında" Qanunun 5-ci maddəsində uşaqların bərabər təhsil almaq hüququ təsbit edilib və məktəb rəhbərlərinin ödəniş tələb etməsi birbaşa bu hüququ pozur. Nazirlər Kabinetinin təhsil müəssisələrinin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı qərarlarında da göstərilir ki, məktəblərin bütün əsas xərcləri dövlət büdcəsindən ödənilir. Deməli, qanunvericilik səviyyəsində valideynlərdən pul yığımı qətiyyən yolverilməzdir.

Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Statistik məlumatlara baxanda da vəziyyət aydın görünür. 2024-cü ildə Elm və Təhsil Nazirliyinə daxil olan şikayətlərin 12 faizi məktəblərdə pul yığımı ilə bağlı olub. Xüsusilə Bakı və Abşeron məktəblərində ibtidai sinif valideynlərindən təmizlik, summativ qiymətləndirmə və müxtəlif tədbirlər üçün pul istənildiyi barədə çoxsaylı müraciətlər edilib. Bu isə göstərir ki, qanunla qadağan olunsa da, praktika davam edir.

Problemin səbəblərinə nəzər salanda görürük ki, bir tərəfdən məktəblərin maliyyə muxtariyyəti azdır. Dövlətin ayırdığı vəsait əsasən müəllimlərin maaşına və cari xərclərə yönəldilir, amma xırda təmizlik və texniki təminat məsələləri üçün çevik mexanizm yoxdur. Məsələn, sinif otağında ləvazimat çatışmırsa, məktəb rəhbərliyi bunu büdcədən sürətlə həll edə bilmir və məsələ valideynlərə yüklənir. Digər tərəfdən, valideynlərin də rolu az deyil. Bir çox hallarda valideynlər sosial şəbəkələrdə saatlarla vaxt keçirir, amma övladının məktəbdə hansı şəraitdə oxuduğu ilə maraqlanmaq əvəzinə, pul verməklə məsələni sadə yolla həll etməyə üstünlük verirlər. Bu yanaşma həm uşaqların hüququnu pozur, həm də korrupsiya mədəniyyətini gündəlik həyata gətirir.

Müsbət tərəfi ondan ibarətdir ki, Elm və Təhsil Nazirliyi bu məsələnin üzərinə ciddi şəkildə gedir. Nazirlik dəfələrlə ictimaiyyətə xəbərdarlıq edib ki, məktəblərdə pul yığımı qanunsuzdur və valideynlər bu halları dərhal nazirliyə və qaynar xətlərə bildirməlidirlər. Son illərdə aparılan araşdırmalar nəticəsində bir sıra məktəb direktorları və müəllimlər intizam məsuliyyətinə cəlb edilib, bəzi hallarda isə işdən azad olunublar. Bu, nazirliyin şəffaf təhsil mühiti yaratmaq istiqamətində ardıcıl mövqeyini göstərir və müsbət qiymətləndirilməlidir.

Dünya təcrübəsi ilə müqayisə apardıqda isə aydın olur ki, inkişaf etmiş ölkələrdə məktəbin maliyyə sistemi elə qurulub ki, heç bir halda valideynlərdən məcburi vəsait yığılmasına ehtiyac qalmır. Məsələn, Finlandiyada məktəblərin bütün texniki, tədris və sosial xərcləri dövlət və bələdiyyə büdcəsindən qarşılanır. Türkiyədə də məktəblərdə valideynlərdən pul yığılması qadağandır və Təhsil Nazirliyi hər il məktəblərə bu barədə ayrıca göstəriş göndərir. Azərbaycanda isə dövlət büdcəsindən təhsil xərcləri artırılsa da – 2025-ci ildə ümumi təhsilə ayrılan vəsait 3,4 milyard manata çatıb – hələ də praktiki nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir.

Hesab edirəm ki, summativ və təmizlik pullarının yığılması halları təkcə maliyyə problemi deyil, həm də sosial məsuliyyət məsələsidir. Əgər valideynlər övladlarının hüququnu müdafiə etmək əvəzinə, sosial şəbəkələrdə vaxt keçirib, məktəbdəki qanunsuz ödənişləri susqunluqla qəbul edirlərsə, bu, problemin kökünü dərinləşdirir. Elm və Təhsil Nazirliyinin son illərdə gördüyü tədbirlər müsbət nəticələr verir, amma tam həll üçün məktəblərə maliyyə muxtariyyəti artırılmalı, valideynlərin məsuliyyəti gücləndirilməli, ictimai nəzarət daha təsirli təşkil olunmalıdır. Bu istiqamətdə görüləcək davamlı işlər nəticəsində həm valideynlərin üzərində əlavə yük aradan qalxacaq, həm də təhsil sistemində şəffaflıq və etimad bərpa olunacaq".

Telegramda izləyin