Qitələrin parçalanması necə baş verir? - Alimlər tektonik plitələrin hərəkətini araşdırdı

Qitələrin parçalanması necə baş verir? - Alimlər tektonik plitələrin hərəkətini araşdırdıAlimlər qitələrin milyon illər ərzində necə "dərinlikdən ayrıldığını" və bunun Yer mantiyasındakı proseslərə necə təsir etdiyini araşdırıblar.

Qaynarinfo xəbər erir ki, Sautqempton Universitetinin geoloqları Nature Geoscience jurnalında dərc olunan yeni tədqiqatda okean ortasında yerləşən vulkanik adalarda niyə materik mənşəli kimyəvi maddələrin tapıldığını izah ediblər.

Əvvəllər elm adamları bu "materik izlərini" iki yolla izah etməyə çalışırdılar:

* Tektonik plitələrin sərhədlərində yenidən emal olunan okean çökmələri;
* Yer dərinliyindən qalxan isti süxur sütunları — yəni mantiyanın şleyfləri.

Amma bu nəzəriyyələr müşahidə olunan bütün faktlara cavab vermirdi. Bəzi vulkanik regionlarda yer qabığının təkrar emalı əlamətləri yox idi, digərləri isə çox soyuq və dayaz idi ki, onları dərin mantiyadan gələn proseslərlə izah etmək mümkün olsun.

Yeni tədqiqat fərqli yanaşma təklif edir: qitələr yalnız səthdə deyil, həm də 150–200 km dərinlikdə yavaş-yavaş "soyulur".

Tektonik qüvvələr qitələri dartdıqca, onların altı boyunca "mantiyə dalğası" adlanan axın hərəkət edir və kontinental süxurların parçalarını qoparıb okean mantiyasına doğru daşıyır. Bu fraqmentlər bəzən 1000 kilometrdən çox məsafəyə hərəkət edir.

Okean mantiyasına düşən bu "qitə parçaları" ətrafdakı süxuru kimyəvi cəhətdən dəyişdirir və gözlənilməz yerlərdə uzunmüddətli vulkanizm üçün yanacaq rolunu oynayır. Beləcə, qitələrin parçalanması dayansa da, mantiyanın dərin qatlarındakı bu sistem milyon illər boyu aktiv qalır.

Alimlər bu nəzəriyyəni Hind okeanındakı sualtı dağlar zəncirinin — qədim Qondvana superqitəsinin dağılmasından sonra formalaşmış regionun — geokimyəvi məlumatlarını təhlil edərək sınaqdan keçiriblər.

Analizlər göstərib ki, Qondvananın parçalanmasından qısa müddət sonra maqmanın tərkibi qəfil "materik izləri" ilə zənginləşib. Zaman keçdikcə bu kimyəvi siqnal tədricən zəifləyib, bu da kontinentdən qopmuş materialın tükənməsi ilə izah olunur.

Məqalənin müəllifləri qeyd edirlər: bu kəşf dərin mantiyadan gələn şleyflərin mövcudluğunu istisna etmir, lakin Yer mantiyasının tərkibini formalaşdıran tamamilə yeni bir mexanizmə işarə edir. Qitələrin ayrılması dərinliklərdə uzunmüddətli zəncirvari hadisələri başladır — sanki Yer daxilində domino effekti yaranır və bu proses qitə köklərini dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən geoloji aktivliklə birləşdirir.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 379   Tarix: 13 noyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Kim daha ağıllıdır: İt, yoxsa pişik həvəskarları?

Pişik sevənlər orta hesabla it sevənlərdən bir qədər daha yüksək intellekt səviyyəsinə malik ola bilər. ABŞ tədqiqatçılarının "itsevərlər" və "pişikaevərlər" arasındakı psixoloji və davranış fərqlərini araşdıran belə bir nəticəyə gəldiyi bildirilir. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barəd

18 may
.

Yüksək performanslı insanlarda dərin tükənmişliyi necə tanımaq olar? - 3 əlamət

Hətta nüfuzlu, təcrübəli və istedadlı mütəxəssislər belə yüksək məhsuldarlığı və özlərinə inamı qorumaqda çətinlik çəkdiklərini etiraf edirlər. Onlar adətən yüksək nailiyyətlərə və vəziyyət üzərində tam nəzarətə öyrəşiblər. Bir çoxu uğursuzluqları özünə qarşı sərt tənqid prizmasından qiymətləndirir

21 may
.

Putinin Çinə səfəri başa çatdı

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Çinə etdiyi ikigünlük rəsmi səfərini başa vurub. "Qafqazinfo" "RİA Novosti"yə istinadən xəbər verir ki, Rusiya lideri Pekini təyyarə ilə tərk edib. Məlumata görə, mayın 19-da Çin paytaxtına gələn Putini hava limanında ölkənin xarici işlər naziri Va

20 may
.

İsrail Livanda "Hizbullah"ın silah zavoduna zərbə endirib

İsrail Müdafiə Qüvvələrinin (IFD) Livanın Bekaa şəhərinə gecə endirdiyi zərbələr nəticəsində "Hizbullah" hərəkatının gizli silah istehsalı obyekti vurulub. "Report" xəbər verir ki, bu barədə IDF məlumat yayıb. "Hizbullah"ın Tir rayonundakı digər infrastruktur obyektlər

23 may
.

Trampdan gündəmi silkələyən növbəti iddia: "Salam, Qrenlandiya!" - FOTO

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Qrenlandiya ilə bağlı iddialarını yenidən gündəmə gətirib. xəbər verir ki, Ağ Ev rəhbəri sosial şəbəkə hesabında ada ilə bağlı vəziyyəti əks etdirən status paylaşıb. ABŞ prezidenti paylaşıma diqqətçəkən bir şəkil əlavə edib. Fotokollajda Ağ Ev liderinin dağların arxasında

23 may
.

15 nəfərin öldüyü təyyarə qəzasının - Anbaan görüntüləri

ABŞ-də ötən ilin noyabrın 5-də Kentukki ştatında 15 nəfərin ölümünə səbəb olan təyyarə qəzası ilə bağlı yeni təhlükəsizlik kamerası görüntüləri yayımlanıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, ABŞ Milli Nəqliyyat Təhlükəsizliyi Şurası (NTSB) tərəfindən yayımlanan kadrlarda havaya qalxan yük təyyarəsind

20 may
.

Suda üzə bildiyi deyilmişdi, göldə batdı - Fotolar

ABŞ-də "Tesla Cybertruck" elektromobili ilə Qreypvayn gölünə daxil olan sürücü həbs olunub. "Qafqazinfo" "Electrek" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, hadisə Texas ştatında baş verib. Belə ki, yeni aldığı elektromobilin amfibiya rejimini ("Wade Mode") sınaqdan keçirmə

21 may
.

Məşhur müğənnindən polisə qəribə təklif: "Evdə lazanya hazırlamışam" - VİDEO

Dünya şöhrətli müğənni Britney Spears növbəti dəfə qalmaqallı hadisə ilə gündəmə gəlib. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, məlumata görə, polis əməkdaşları tərəfindən saxlanılan məşhur ifaçı avtomobildə reseptsiz dərman preparatları və boş şərab qədəhi ilə aşkarlanıb. Hadisə zamanı Spearsın avtomobildə

22 may
.

Acun Ilıcalı üçün həlledici an: böyük hədəf reallaşa bilər

Türkiyəli media maqnatı Acun Ilıcalıya məxsus olan "Hull City" klubu mühüm oyuna çıxmağa hazırlaşır. türk mediasına istinadən xəbər veir ki, komanda sabah "Middlesbrough" ilə EFL Championship pley-off finalında qarşılaşacaq. Görüşün qalibi Premier League-ə vəsiqə qazanacaq. Bu is

22 may