Gənclər arasında kitaba maraq niyə azalıb? - AÇIQLAMA

Son illərdə gənclər arasında mütaliəyə marağın azalması tez-tez müzakirə olunur. Bu məsələni yalnız "gənclər dəyişib" kimi sadə izahla başa salmaq düzgün olmaz.

İnsan beyni həmişə daha sürətli, daha asan və daha çox stimullaşdırıcı məlumatı seçməyə meyllidir. Müasir rəqəmsal mühit isə məhz bunu təklif edir.

Bəs görəsən gənclər arasında kitaba marağın azalmasının əsas səbəbi nədir?

Psixoloq G.Qədirli bu barədə Sonxeber.az -a danışıb:

"Əsas səbəblərdən biri diqqət müddətinin qısalmasıdır. Sosial şəbəkələrdə qısa videolar, sürətli keçidlər və davamlı yenilənən məzmun beyində dopamin adlı "mükafat" kimyəvi maddəsinin tez-tez ifrazına səbəb olur. Dopamin motivasiya və həzzlə bağlıdır. Beyin sürətli və asan mükafat almağa alışdıqca, kitab oxumaq kimi daha uzunmüddətli diqqət və səbir tələb edən fəaliyyətlər çətin görünməyə başlayır. Bu, gəncin intellektinin zəifləməsi demək deyil; sadəcə, beyin fərqli stimullaşdırma modelinə uyğunlaşır.

Digər mühüm amil emosional yüklənmədir. Müasir gənclər informasiya bolluğu, sosial müqayisə və akademik təzyiqlə üz-üzədir. Zehni yorğunluq artdıqca, beyin əlavə kognitiv yük istəmir. Kitab oxumaq isə aktiv düşünmə, təsəvvür və analiz tələb edir. Yorğun beyin daha passiv əyləncəyə üstünlük verir.

Ailədaxili model də böyük rol oynayır. Uşaq və yeniyetmə davranışı əsasən müşahidə yolu ilə formalaşır. Evdə kitab oxuyan valideyn modeli yoxdursa, mütaliə dəyər kimi ötürülmür. Məktəbdə isə kitabın yalnız qiymət və imtahan vasitəsi kimi təqdim olunması oxumağı daxili maraq yox, məcburiyyət kimi formalaşdıra bilər.

Burada vacib məqam budur: maraq tamamilə itmir, istiqamət dəyişir. Gənclər hekayəyə, məlumat almağa və yeni dünyalar kəşf etməyə maraqsız deyillər. Sadəcə, bunu daha sürətli və vizual formatda edirlər. Əgər kitablar müzakirə mühiti, emosional bağ və real həyatla əlaqə quraraq təqdim olunarsa, maraq yenidən formalaşa bilər.

Beyin plastiktir, yəni dəyişə bilir. Diqqət də məşq edilə bilən bir qabiliyyətdir. Mütaliə vərdişi birdən yaranmır, lakin kiçik və davamlı addımlarla yenidən qurula bilər. İnsan təbiəti sürətli həzzə meyllidir, amma dərin məmnuniyyət çox vaxt səbir tələb edir. Kitab isə məhz həmin dərinliyi təklif edən sakit, amma güclü bir alətdir".

Telegramda izləyin