Beyin yuxusuzluqdan "özünü yeməyə" başlayır - Bu, əslində nə deməkdir?

Beyin yuxusuzluqdan "özünü yeməyə" başlayır - Bu, əslində nə deməkdir?Bir çox insan düşünür ki, bir neçə gün az yatmaq sadəcə yorğunluq, halsızlıq və ya gözaltı qaralmalarla nəticələnir. Lakin elmi araşdırmalar göstərir ki, xroniki yuxusuzluq uzunmüddətli perspektivdə beynin quruluşuna və fəaliyyətinə ciddi zərər verə bilər.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, yuxu zamanı beyin maddələr mübadiləsi nəticəsində yaranan tullantıları təmizləyir, vacib sinir əlaqələrini möhkəmləndirir, artıq və lazımsız neyron əlaqələrini isə aradan qaldırır. Bu proses öyrənmə, yaddaşın formalaşması və sinir sisteminin sağlam qalması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

"Beyin özünü yeyir" ifadəsi nəyi ifadə edir?

Bu ifadə heyvanlar üzərində aparılmış elmi tədqiqata əsaslanır. Araşdırma göstərib ki, xroniki yuxusuzluq zamanı beyni dəstəkləyən astrosit və mikroqliya hüceyrələri zədələnmiş və ya artıq hüceyrə hissələrini, eləcə də bəzi sinir əlaqələrini daha intensiv şəkildə parçalamağa başlayır. Əslində bu, normal şəraitdə də baş verən təbii prosesdir. Ancaq insan uzun müddət kifayət qədər yatmadıqda, bu mexanizm həddindən artıq aktivləşə bilər və zamanla sinir sistemində uzunmüddətli zədələnmələrə səbəb ola biləcək dəyişikliklər yarada bilər.

Gündə neçə saat yatmamaq risk yaradır?

Yuxu üzrə mütəxəssislərin əksəriyyəti hesab edir ki, sağlam yetkin insanın gündə orta hesabla 7-9 saat yatması lazımdır. Əgər insan davamlı olaraq 6 saatdan az yatırsa, diqqət, yaddaş və reaksiya sürəti nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyə bilər. Hətta cəmi bir gecə keyfiyyətsiz yuxu belə beynin fəaliyyətinə təsir göstərir.

Bu zaman diqqəti toplamaq çətinləşir, qısamüddətli yaddaş zəifləyir, reaksiya müddəti uzanır və tələsik qərar vermək ehtimalı artır. Bundan başqa, emosiyaları idarə etmək də çətinləşir. Bu səbəbdən yuxusuz gecədən sonra insanlar daha əsəbi, səbirsiz və narahat ola bilərlər. Bu dəyişikliklər adətən müvəqqəti olsa da, yuxusuzluq vərdiş halına gəldikdə mənfi təsirlər getdikcə yığılır.

Uzunmüddətli yuxusuzluq nələrə səbəb olur?

Elmi araşdırmalara görə, xroniki yuxusuzluq yalnız beyinə deyil, bütün orqanizmə təsir edir. Uzun müddət davam edən yuxu çatışmazlığı aşağıdakı problemlərlə əlaqələndirilir:

yüksək qan təzyiqi;

ürək-damar xəstəlikləri;

2-ci tip diabet;

piylənmə;

immun sisteminin zəifləməsi;

infeksiyalara daha tez yoluxma riski.

Araşdırmalar göstərir ki, yuxusuzluq hormonal tarazlığı da poza bilər. Nəticədə iştaha artır, toxluq hissi zəifləyir və bədən çəkisini nəzarətdə saxlamaq çətinləşir.

Psixi sağlamlığa da mənfi təsir edir

Kifayət qədər yuxu emosional tarazlığın qorunması üçün də vacibdir. Daim az yatan insanlarda əsəbilik, əhval dəyişikliyi, narahatlıq və stress daha çox müşahidə olunur. Xroniki yuxusuzluq isə depressiya əlamətlərinin yaranma riskini artırır, problemləri həll etmək və emosiyaları idarə etmək qabiliyyətini zəiflədir.

Dəri də yuxusuzluqdan zərər görür

Dərinin bərpası əsasən gecə saatlarında baş verir. Bu müddətdə kollagen sintezi artır, gün ərzində yaranmış mikrozədələr bərpa olunur və iltihabi proseslər azalır. Əgər bu regenerasiya prosesi müntəzəm baş verməzsə, dəri matlaşa, xırda qırışlar daha erkən yarana, elastikliyini itirə və kiçik zədələr daha gec sağala bilər.

Həftəsonu çox yatmaq itirilmiş yuxunu əvəz edirmi?

Mütəxəssislər bildirirlər ki, həftəsonu daha uzun yatmaq yorğunluğu müəyyən qədər azalda və insanın özünü daha yaxşı hiss etməsinə kömək edə bilər. Lakin bu, xroniki yuxusuzluğun orqanizmə vurduğu zərəri tam aradan qaldırmır. Yuxunun yalnız müddəti deyil, keyfiyyəti də böyük əhəmiyyət daşıyır. Orqanizmin ən intensiv bərpası məhz dərin yuxu mərhələsində baş verir. Bu zaman böyümə hormonu aktiv ifraz olunur, immun sistemi güclənir və beyin gün ərzində toplanmış maddələr mübadiləsi tullantılarını daha effektiv şəkildə xaric edir.

İnsan kifayət qədər uzun müddət yataqda qalsa belə, tez-tez oyanırsa və ya dərin yuxu mərhələsi kifayət qədər olmursa, növbəti gün yenə də yorğun və taqətsiz hiss edə bilər. Bundan əvvəl aparılmış başqa bir araşdırma isə göstərib ki, gündəlik yuxu müddətini təxminən 80 dəqiqə azaldan böyüklər orta hesabla 2 kiloqrama yaxın çəki toplayır və gün ərzində daha çox oturaq həyat tərzi keçirirlər.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 770   Tarix: 17 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Beyin əməliyyatından sonra insanları pişik kimi görməyə başladı

ABŞ-də yaşayan 28 yaşlı kişi keçirdiyi beyin əməliyyatından sonra nadir görülən nevroloji pozğunluqla üzləşib. Belə ki, o, gün ərzində qarşılaşdığı insanların üzlərində öz ev heyvanı - "Luna" adlı pişiyinin cizgilərini görməyə başlayıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Dartmut Kollec

17 noyabr
.

Qədim Misirdə pişiklərə münasibətin görünməyən tərəfi üzə çıxıb

Qədim Misirdə müqəddəs hesab edilən pişiklərin əslində ağır şəraitdə yaşadığı məlum olub. xəbər verir ki, alimlər Vyana Təbiət Tarixi Muzeyində saxlanılan qədim Misir pişiklərinə aid 131 kəlləni araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələri "Journal of Archaeological Science" elmi jurnalında dərc olunub

14 noyabr
.

Mağara divarlarında 280 qədim təsvir tapıldı - 60 il yanından keçib, görməyiblər

İspaniyanın Kataloniya bölgəsindəki "Cova de la Font Major" mağarasında onilliklər boyu turistlərin diqqətindən yayınan 280 Paleolit dövrü qayaüstü oyması aşkar edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Katalan İnsan Paleoekologiyası və Sosial Təkamül İnstitutunun alimləri Xosep Mariy

14 noyabr
.

"WhatsApp"da yenilik: profillər BELƏ GÖRÜNƏCƏK - FOTO

"WhatsApp" istifadəçiləri şəxsi profillərinə üz qabığı fotosu əlavə edə biləcəklər. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, yeni funksiya əvvəlcə "Android"in beta versiyasında sınaqdan keçirilib, indi isə "iOS" istifadəçiləri üçün də əlçatan olmağa başlayıb. Yenilik sayəsind

8 noyabr
.

Düyü bişirərkən bu səhvi etməyin

Düyü bişirərkən onun dibinin yapışqan, üst hissəsinin isə quru qalması bir çox insanın qarşılaşdığı problemdir. Bunun səbəbi hər zaman suyun miqdarı və ya bişirmə müddəti olmaya bilər. İstifadə edilən qazanın forması da yeməyin keyfiyyətinə təsir göstərir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər veri

12 noyabr
.

İnsan ölənə yaxın bu 4 sözü deyir - "Səni sevirəm"...

İnsan həyatının son anlarında nələr düşünür və hansı sözləri deməyə çalışır? Uzun illər ağır xəstələrlə çalışan məşhur onkoloq insanların ölümə yaxın vaxtlarda ən çox işlətdikləri dörd ifadəni açıqlayıb. xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, tanınmış onkoloq, yazıçı və Pulitser mükafatı laureatı Siddharth

15 noyabr
.

Sürücülər payızda avtomobilə niyə sabun parçası qoyurlar? - İnanılmaz SƏBƏB

Adi bir sabun parçası payız aylarında sürücülərin köməyinə çata bilər. Yağışların artması, havanın rütubətlənməsi və temperaturun tez-tez dəyişməsi avtomobil sahibləri üçün əlavə çətinliklər yaradır. Belə hallarda sadə məişət vasitələri də faydalı ola bilər. Məhz buna görə bəzi təcrübəli sürücülər avtomobili

15 noyabr
.

Kərə yağını kimlər yeməməlidir? - Sağlamlıq problemi olanlar üçün vacib xəbərdarlıq

Kərə yağı gündəlik qidalanmada geniş istifadə olunsa da, hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun deyil. Süd zülalına allergiyası, yüksək xolesterini və ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslər bu məhsulun istifadəsinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Kərə yağında doymuş yağların miqdarı yüksəkdir. Onların həddində

14 noyabr
.

Soyuducudakı bu düymə tərəvəzin taleyini həll edir

Soyuducuda saxlanılan tərəvəzlərin tez solması və ya çürüməsi bir çox evdə qarşılaşılan problemlərdəndir. Lakin soyuducuların tərəvəz bölməsində (crisper) olan kiçik sürgülü düymə meyvə və tərəvəzlərin daha uzun müddət təzə qalmasına kömək edir. xəbər verir ki, çəkməcənin içindəki nəmlik səviyyəsin

15 noyabr