Uşaqpulu haqda YENİ MƏLUMAT - Üstünlük bu ailələrə veriləcək

Uşaqpulu haqda YENİ MƏLUMAT - Üstünlük bu ailələrə veriləcəkSon illər Azərbaycanda doğum göstəricilərinin azalması artıq təkcə statistik rəqəm deyil, ölkənin uzunmüddətli demoqrafik, iqtisadi və sosial inkişafı baxımından strateji çağırış kimi qiymətləndirilir.

Globalinfoaz-a açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki,Əhalinin yaş strukturunda baş verən dəyişikliklər, nikah yaşının yüksəlməsi, şəhərləşmənin sürətlənməsi, yaşayış xərclərinin artması və gənc ailələrin iqtisadi gözləntilərinin dəyişməsi doğum səviyyəsinə təsir göstərən əsas amillər sırasındadır. Məhz buna görə də son aylarda uşaqpulunun bərpası, çoxuşaqlı ailələr üçün sosial təminatların genişləndirilməsi, dörd və daha çox uşağı olan ailələrin mənzillə təmin edilməsi kimi təkliflər yenidən ictimai müzakirələrin mərkəzinə çıxıb.

Lakin əsas sual budur: bu tədbirlər həqiqətən doğum səviyyəsini artıra bilərmi?

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin əksəriyyəti son onilliklərdə oxşar problemlə üzləşib. Maraqlıdır ki, yüksək gəlirli ölkələrdə belə ailələrə ayrılan böyük maliyyə dəstəyi doğum göstəricilərini əvvəlki səviyyəyə qaytara bilməyib. Deməli, problem təkcə pul məsələsi deyil, insanların həyat tərzində və sosial davranışında baş verən dəyişikliklərlə bağlıdır.

Fransa uzun illərdir Avropada ən güclü ailə siyasətinə malik ölkələrdən biri hesab olunur. Burada ailələrə aylıq uşaq müavinətləri verilir, vergi güzəştləri tətbiq edilir, uşaqlar üçün geniş dövlət bağçaları şəbəkəsi fəaliyyət göstərir, analıq və atalıq məzuniyyətləri kifayət qədər uzundur. Bunun nəticəsində Fransa uzun müddət Avropa İttifaqında ən yüksək doğum göstəricilərindən birini qoruyub saxlaya bilmişdi. Lakin son illərdə hətta Fransada belə doğum səviyyəsi azalmağa başlayıb. Bu fakt göstərir ki, ən geniş sosial dəstək paketi belə demoqrafik meylləri tam dəyişə bilmir, sadəcə azalma sürətini zəiflədə bilir.

Skandinaviya ölkələri də maraqlı nümunədir. İsveç, Norveç və Finlandiyada ailələrə dövlət tərəfindən geniş sosial təminatlar təqdim olunur. Valideynlər uzunmüddətli ödənişli məzuniyyət hüququna malikdirlər, dövlət bağçaları yüksək keyfiyyətlidir, qadınların əmək bazarına qayıtması üçün geniş imkanlar yaradılıb. Buna baxmayaraq, son illərdə bu ölkələrdə də doğum səviyyəsi əhalinin özünü bərpa etməsi üçün tələb olunan həddən aşağı düşüb. Bu isə göstərir ki, rifahın yüksək olması avtomatik olaraq doğum artımı yaratmır.

Ən maraqlı nümunələrdən biri Cənubi Koreyadır. Bu ölkə son iyirmi ildə doğum səviyyəsini artırmaq məqsədilə yüz milyardlarla dollar həcmində proqramlar həyata keçirib. Gənc ailələrə birdəfəlik ödənişlər, aylıq müavinətlər, mənzil subsidiyaları, uşaq bağçası güzəştləri təqdim olunub. Buna baxmayaraq, dünyanın ən aşağı doğum göstəricisi məhz Cənubi Koreyada qeydə alınır. Səbəb odur ki, yüksək mənzil qiymətləri, ağır iş rejimi, uşaqların təhsil xərclərinin çox olması və gənclərin karyera prioritetləri maliyyə təşviqlərinin təsirini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Macarıstan isə fərqli model tətbiq edib. Burada dörd və daha çox uşaq böyüdən analar ömürlük gəlir vergisindən azad edilir, çoxuşaqlı ailələrə faizsiz kreditlər və mənzil dəstəyi təqdim olunur. Bu tədbirlər müəyyən dövrdə doğum göstəricilərində müvəqqəti artım yaratsa da, sonrakı illərdə artımın davamlı olmadığı müşahidə edildi. Deməli, maliyyə təşviqləri müəyyən təsir göstərsə də, uzunmüddətli demoqrafik dönüş yaratmaq üçün kifayət etmir.

Bu beynəlxalq nümunələr Azərbaycana da mühüm mesaj verir. Əgər məqsəd yalnız doğum statistikasını qısamüddətli dövrdə yaxşılaşdırmaqdırsa, uşaqpulunun bərpası müəyyən müsbət təsir göstərə bilər. Xüsusilə aztəminatlı ailələr üçün aylıq müavinətlər uşaqların saxlanması ilə bağlı gündəlik xərclərin bir hissəsini kompensasiya edə bilər. Lakin orta gəlirli ailələrin qərarlarına təsir edən əsas amillər fərqlidir. Onlar daha çox mənzil problemi, sabit gəlir, inflyasiya, uşaqların gələcək təhsili, keyfiyyətli səhiyyə və məşğulluq imkanlarını nəzərə alırlar.

Azərbaycanda mənzil məsələsi xüsusilə ön plana çıxır. Gənc ailələrin əhəmiyyətli hissəsi ipoteka krediti əldə etməkdə çətinlik çəkir və ya uzun illər kirayədə yaşamağa məcbur olur. Bu şəraitdə ikinci və ya üçüncü uşaq barədə qərar təxirə salınır. Buna görə də ailə siyasətinin tərkib hissəsi kimi əlçatan mənzil proqramlarının genişləndirilməsi doğum səviyyəsinə maliyyə müavinətlərindən daha güclü təsir göstərə bilər.

Dörd və daha çox uşağı olan ailələrin mənzillə təmin olunması ideyası sosial baxımdan müsbət görünür. Lakin bu təşəbbüsün praktik tərəfi də diqqətlə hesablanmalıdır. Belə proqram yalnız şəffaf meyarlar, dəqiq maliyyə planlaması və uzunmüddətli büdcə öhdəliyi əsasında həyata keçirilə bilər. Əks halda, növbələrin uzanması və gözləntilərin doğrulmaması sosial narazılıq yarada bilər.

Uşaqpulunun bərpası məsələsində də eyni yanaşma vacibdir. Əgər müavinət bütün uşaqlara universal qaydada ödənilərsə, dövlət büdcəsinə düşəcək yük kifayət qədər böyük olacaq. Buna görə də bir çox ölkələr ünvanlı modeli seçirlər. Yəni aşağı gəlirli ailələr, çoxuşaqlı ailələr, əlilliyi olan uşaqlar və ya müəyyən yaşa qədər uşaqlar üçün daha yüksək sosial dəstək tətbiq edilir. Belə model həm büdcə baxımından daha səmərəli hesab olunur, həm də sosial ədalət prinsipinə daha çox uyğun gəlir.

Demoqrafik siyasətin uğuru yalnız sosial müavinətlərlə ölçülmür. Ən uğurlu ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, ailə siyasəti məşğulluq, təhsil, səhiyyə, mənzil, vergi güzəştləri, qadınların əmək bazarında iştirakının dəstəklənməsi və uşaqlara qulluq xidmətlərinin inkişafı ilə birlikdə həyata keçiriləndə daha yaxşı nəticə verir. Başqa sözlə, insanlar yalnız uşağa görə verilən müavinəti deyil, həmin uşağın 20 il sonrakı həyat perspektivini də qiymətləndirirlər.

Azərbaycanda da uzunmüddətli demoqrafik strategiya məhz bu prinsiplər üzərində qurulmalıdır. Uşaqpulunun bərpası, çoxuşaqlı ailələrə əlavə güzəştlər və mənzil proqramları bu strategiyanın mühüm elementləri ola bilər. Lakin bunlar iqtisadi sabitlik, yeni iş yerlərinin yaradılması, əlçatan ipoteka, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin artırılması, keyfiyyətli səhiyyə və ailələrin sosial rifahını yüksəldən digər islahatlarla tamamlanmalıdır.

Nəticə etibarilə, beynəlxalq təcrübə göstərir ki, doğum göstəricilərinin azalmasının qarşısını almağın sadə resepti yoxdur. Heç bir ölkə təkcə pul ödəməklə bu problemi tam həll edə bilməyib. Lakin düzgün qurulmuş kompleks ailə siyasəti demoqrafik geriləməni yavaşlada, ailələrin sosial rifahını yüksəldə və gənclərin uşaq sahibi olmaq qərarını daha inamla verməsinə şərait yarada bilər. Azərbaycan üçün də əsas məsələ birdəfəlik populist qərarlar deyil, uzunmüddətli, maliyyə baxımından dayanıqlı və insan mərkəzli demoqrafik strategiyanın formalaşdırılmasıdır.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 7940   Tarix: 26 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Milli Məclis gələn ilin büdcə zərfini I oxunuşda müzakirə edir

Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında gələn ilin büdcə zərfi, o cümlədən "2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. xəbər verir ki, gələn il büdcənin gəlirləri 39 milyard 254 milyon manat (o cümlədən mərkəzləşdirilmiş gəlirləri 38 milyard 518 milyo

16 noyabr
.

Evə buraxılan qadın xəstəxana həyətində öldü

Bakıda 65 yaşlı qadın xəstəxananın həyətində vəfat edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, hadisə Sabunçu rayonunda baş verib. Noyabrın 15-i saat 16 radələrində Maştağa qəsəbə sakini 1961-ci il təvəllüdlü Mətanət Ağasəlim qızı Məlikova qidadan (turşudan) zəhərlənərək xəstəxanaya yerləşdirilib. On

17 noyabr
.

Saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək

Azərbaycanda saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında müzakirə edilən Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb. Layihəyə əsasən, aşağıdakı hallardan biri olduqda saatlıq əməkhaqqı müəyyən ediləcək:

17 noyabr
.

Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərinin dövlət idarəetməsi təkmilləşdirilir

Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərində davamlı inkişafın və ekoloji sabitliyin təmin edilməsi ilə bağlı idarəetmə və nəzarət sahələrində iştirak edən dövlət orqanlarının koordinasiyalı fəaliyyətinin təşkili, bu sahədə səmərəliliyin və çevikliyin artırılması, rəqəmsal idarəetmə modellərinin tətbiq edilməsi

17 noyabr
.

Rəşid Mahmudovun evində partlayış baş verib?

Sosial şəbəkələrdə tanınmış həkim, tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Rəşid Mahmudovun evində qaz partlayışı baş verməsi ilə bağlı iddialar yayılıb. xəbər verir ki, paylaşımlarda iddia olunub ki, parlayış həkimin Badamdarda yerləşən evində baş verib. Məsələ ilə bağlı Rəşid Mahmudovla əlaqə saxladıq. Həki

17 noyabr
.

Azərbaycanda yerli QHT-lər yenidən qeydiyyata alınacaq

Azərbaycanda yerli QHT-lər və xarici QHT-lərin filial və ya nümayəndəlikləri qanunvericiliyə ediləcək dəyişikliklərlə əlaqədar yenidən dövlət qeydiyyatına alınmaq üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanına müraciət etməli olacaqlar. xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin 17 və 18 noyabr tarixlərində keçiriləcə

17 noyabr
.

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Dünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir. Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarını

17 noyabr
.

"20 Yanvar"da qəza - Motosikletçi öldü

Bakıda ölümlə nəticələnən yol qəzası baş verib. APA-ya istinadən xəbər verir ki, hadisə metronun "20 Yanvar" stansiyasının yaxınlığında qeydə alınıb. Hadisə zamanı avtomobil motosikletlə toqquşub. Nəticədə motosikleti idarə edən şəxs hadisə yerində ölüb

17 noyabr
.

Bakıda müşavirələr keçirildi - Qarlı havalara hazırlıq tədbirləri müzakirə olundu

Bakı şəhərinin bütün rayonlarında təsdiq edilmiş tədbirlər planlarına uyğun qış mövsümündə qarlı havalara hazırlıq tədbirləri davam edir. xəbər verir ki, ilk növbədə şəhər və rayon kommunal xidmətlərinin xüsusi təyinatlı texnikaları hazır vəziyyətə gətirilib, bir sıra yaşayış və qeyri yaşayış binalarınd

17 noyabr