"Süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış musiqi heç vaxt bəstəkarın yaratdığı musiqinin yerini verə bilməz" - Faiq Sücəddinov

Azərbaycanın zəngin musiqi sənəti çoxəsrlik inkişaf tarixinə malikdir. Musiqi aləmi ucsuz-bucaqsız bir dəryadır. Hər insan qüsursuz, mükəmməl musiqi əsəri eşidəndə ruhu onu sanki başqa bir dünyaya aparır. Bədii zövqü tərbiyə etmək, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ənənələrini qorumaq müasir dövrdə demək olar ki, çətinləşib. Son zamanlar insan həyatına birbaşa nüfuz edən və ən çox investisiya qoyulan sahələrdən biri süni intellektdir.

Süni intellekt anlayışı ilk dəfə 1950-ci illərdə formalaşmağa başladı. 1956-cı ildə ABŞ-da keçirilən Dartmut Konfransında "süni intellekt" anlayışı rəsmi olaraq qəbul edildi. Zamanla texnologiyanın və hesablama gücünün inkişafı ilə süni intellekt də daha mürəkkəb və müasir bir səviyyəyə çatdı. Artıq musiqi platformalarındakı dominantlığı ilə nəzərəçarpacaq dərəcədə irəliləyən süni intellektin musiqi sənətinə mənfi təsirləri də vardır. Məhz son illər musiqi elminin ən aktual problemlərindən biri də elə budur. Həmişə səmimi, müdrik və ürəkdən gələn hissləri ifadə edən mahnılar indi texnoloji səs effektləri ilə yerini əvəzləyib. Bu texnologiya yaradıcılığı mexaniki prosesə çevirərək sənətin ruhunu zədələyir, müəllif hüquqlarının pozulması, emosional və mənəvi dərinliyin itməsi, orijinallığın zəifləməsi kimi hallara yol açır.

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a danışan Xalq artisti, bəstəkar Faiq Sücəddinov bildirib ki, yaxşı musiqi yazmaq çətindir, amma hər bir bəstəkar elə etməlidir ki, onun musiqisi uzunömürlü olsun və o dillər əzbəri olsun:

"Heç vaxt süni intellekt "Koroğlu"nu, bizim digər opera əsərlərimizi, bizim el mahnılarımızı, bizim bəstəkar məktəbinin mahnılarını verməyəcək. Ola bilər ki, texniki sifariş verilsin, sənə hansısa bir köməyi dəyə bilər. Zavodda, fabrikdə, elm-tədqiqat institunda... Amma mən yenə də vurğulayıram, insanın musiqiyə, sözə fikri olmasa, o heç vaxt qulaq asan insanı tərpətməz. Ona görə ki, orada mütləq insan faktoru olmalıdır. Süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış musiqi heç vaxt bəstəkarın yaratdığı musiqinin yerini verə bilməz. Musiqi bizim diyarımızın, Azərbaycanın böyük bir parçasıdır. Elm adamları, şairlər həmişə deyirlər ki, əvvəlcə musiqi olub sonra söz yaranıb. Onu mənə dəfələrlə Bəxtiyar Vahabzadə deyib. Bəziləri deyir əvvəlcə söz olub, sonra isə səs. Bizim çox gözəl musiqimiz, zəngin el mahnılarımız var. Hansısa insan tərəfindən bəstələnib və illər keçdikcə bunun adını qoyublar xalq mahnısı. Amma təbii ki, bunun bir müəllifi var. Son zamanlar belə bir ifadə başlayıb-süni intellekt. Süni intellekt nədir? Mən vaxtilə konservatoriyada oxuyanda biz hansısa mövzunu götürürdük və onun variasiyasını edirdik. Amma o xalq mahnısının, musiqinin ritmi, çalarları, tonalları dəyişirdi. Süni intellekt bir növ variasiyaya bənzəyir. Süni intellekt heç vaxt bəstəkarın yaratdığı musiqini verməz. Çünki orada qəlb var, ürək var, fikir var. Süni intellekt tez yaddan çıxır. İndiki mahnıların çoxu demirəm ki, süni intellektlə yaradılıb, amma yadda qalmır. Musiqi ürəkdən gəlməlidir, musiqi sevgidən gəlməlidir. Musiqi elə olmalıdır ki, yaddaşlarda qalsın, illər keçdikcə onu oxusunlar".

Bəstəkar illər öncə yazdığı bir sıra unudulmaz əsərlərini xatırladaraq musiqinin uzunömürlü olma sirrlərini açıqladı və eyni zamanda yeni nəsil musiqi ilə bağlı arzularını bildirdi:

"Mən hərdənbir arxaya baxıram. 1986,96,95,93-cü illərdə yazdığım musiqilər (yel toxundu yarpaqlara, nəğmə qondu dodaqlara, aləmə saldım haray mən səni axtarıram, "Neylərsən", "Kaman", "Bilsən necə darıxmışam", "Düşürsən tez-tez yada", "Əgər məni unutsan" və s.)hələ də oxunur. Musiqinin də öz qanunları var. Ola bilər ki, dəsti-xətt bir-birinə oxşasın, amma bunlar ayrı-ayrı mahnılar olmalıdır. Çünki mahnı maraqlı olmalıdır. Orada harmoniyalar var, orada elm var. Allah Üzeyir bəyə rəhmət etsin, o Azərbaycan musiqisinin təməlini qoyan çox böyük insan olub. Onun əsərləri bu gün də ifa edilir. Böyük Fikrət Əmirov və digər bizim bəstəkarlarımız gözəl mahnılar bəxş ediblər bizə, şairlərimiz gözəl sözlər, romanlar yazıblar. Mən çox istərdim ki, yenə o adamlar Azərbaycanda çox olsun və təbii ki, bir azərbaycanlı kimi istəyirəm ki, bizim mədəniyyətimiz daha da zənginləşsin. Mən heç vaxt yaddan çıxarmıram və həmişə onu yada salıram. Bizim himnimiz xaricdə səslənəndə mənə deyirdilər ki, sizin çox zəngin istiqlal marşınız var, hər şey ondan başlayır. Bizim dövlətçiliyimiz, musiqimiz həmişə qüdrətli olsun, zəngin olsun, heç kimə bənzəməsin, birinci olsun. Mən öz müəllimlərimdən, böyük bəstəkarlardan o fikiri almışam və mən o fikirlə yaşayıram. Mən istəyirəm ki, bizim cavan nəsil o fikirin, o gözəlliyin davamçısı olsunlar. Mən hamınıza uzun ömür,can sağlığı və xoşbəxtlik arzu edirəm. Çox sağ olun".

Lalə Məmmədova

Telegramda izləyin