Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni tarixi mərhələ: dostluqdan strateji müttəfiqliyə

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında siyasi, iqtisadi, humanitar və mədəni əlaqələrin yeni mərhələyə yüksəldiyini nümayiş etdirdi. Avqustun 23-də Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin tarixində xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyan günlərdən biri kimi yadda qaldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki ölkə arasında mövcud olan dostluq, qardaşlıq və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm hadisəyə çevrildi.

Dövlət səfərinin proqramının zənginliyi, keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası, mühüm sənədlərin imzalanması, prezidentlərin qarşılıqlı olaraq ali dövlət təltiflərinə layiq görülməsi, yeni iqtisadi və humanitar layihələrin başlanması Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin artıq ənənəvi diplomatik əlaqələr çərçivəsindən daha geniş məzmun daşıdığını göstərdi. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev də səfəri tarixi hadisə kimi qiymətləndirib.

Dövlət səfəri yüksək səviyyəli qarşılıqlı etimadın göstəricisidir

Avqustun 23-də Prezident İlham Əliyev birinci xanım Mehriban Əliyeva ilə birlikdə Özbəkistana dövlət səfərinə gəldi. "Daşkənd-Xumo" Beynəlxalq Hava Limanında Azərbaycan Prezidentinin şərəfinə fəxri qarovul dəstəsi düzülüb, dövlətimizin başçısını və birinci xanımı Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və xanımı Ziroatxon Mirziyoyeva qarşılayıblar.

Səfərin ilk saatlarından nümayiş etdirilən yüksək səviyyəli dövlət protokolu və qarşılıqlı ehtiram iki ölkə arasında münasibətlərin siyasi çəkisini bir daha ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyevin Daşkənddə Özbəkistanın Müstəqillik abidəsini ziyarət etməsi də səfərin simvolik məqamlarından biri oldu.

Bu münasibətlərin əsasında yalnız siyasi maraqlar deyil, ortaq tarix, dil və mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlərin yaxınlığı və xalqlarımız arasında formalaşmış səmimi qardaşlıq bağları dayanır.

"Heydər Əliyev" və "Dostluq" ordenləri - qarşılıqlı ehtiramın ali ifadəsi

23 avqust səfərinin ən mühüm məqamlarından biri Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin iki ölkənin ali dövlət təltiflərinə layiq görülməsi oldu.

Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın ali dövlət mükafatı olan "Ali Dərəcəli Dostluq" ordeni ilə təltif edildi. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev isə Azərbaycan Respublikasının ali dövlət təltiflərindən olan "Heydər Əliyev" ordeninə layiq görüldü. Təltifolunma mərasimi Daşkənddə "Kuksaroy" Dövlət İqamətgahında keçirilib.
Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunması xüsusi siyasi məna daşıyır. Azərbaycan Prezidentinin sərəncamında bu yüksək dövlət təltifinin Özbəkistanla Azərbaycan arasında dostluq, qardaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətlərə görə verildiyi qeyd olunur.

Bu mükafat, əslində, yalnız bir dövlət başçısının fəaliyyətinə verilən qiymət deyil. O, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin son illərdə əldə etdiyi yüksək səviyyənin, qarşılıqlı etimadın və iki ölkənin strateji kursunun nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Eyni zamanda, Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın "Ali Dərəcəli Dostluq" ordeni ilə təltif edilməsi də Özbəkistan rəhbərliyinin və xalqının Azərbaycan Prezidentinin iki ölkə arasındakı dostluq, strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin inkişafına verdiyi töhfəyə yüksək ehtiramının ifadəsidir.

Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası

Dövlət səfərinin mühüm siyasi nəticələrindən biri Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi oldu. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyevin iştirakı ilə keçirilən iclasda iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin daha da inkişaf etdirilməsi məsələləri müzakirə edildi.
Ali Dövlətlərarası Şura iki ölkənin qarşılıqlı münasibətlərinin institusional əsaslarını gücləndirən mühüm mexanizmdir. Bu format çərçivəsində qəbul edilən qərarlar siyasi dialoqun davamlılığını təmin etməklə yanaşı, iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, enerji, təhsil, mədəniyyət və digər sahələr üzrə əməkdaşlığın konkret layihələrə çevrilməsinə imkan yaradır.

Beləliklə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri yalnız yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərlə deyil, sistemli və uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmləri ilə də möhkəmlənir.

Əbədi dostluğun hüquqi və siyasi təməli

23 avqustda Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan arasında çoxsaylı sənədlərin imzalanması və mübadiləsi mərasimi keçirildi. Səfərin mühüm nəticələrindən biri "Əbədi dostluq haqqında" müqavilənin imzalanması oldu. Özbəkistan Prezidentinin rəsmi məlumatında bu sənəd sammitin ən mühüm nəticələrindən biri kimi təqdim edilir və onun iki ölkə arasında əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi, mövcud imkanların genişləndirilməsi və ortaq gələcəyin qurulmasına yönəlmiş iradəni ifadə etdiyi vurğulanır.

Bu sənəd Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında münasibətlərin tarixi mahiyyətini siyasi və hüquqi müstəvidə daha da möhkəmləndirən mühüm addımdır. Çünki iki ölkə arasındakı münasibətlər yalnız hökumətlərin siyasi iradəsinə deyil, xalqların çoxəsrlik tarixi və mədəni yaxınlığına əsaslanır.

İqtisadi əməkdaşlıq yeni mərhələyə qədəm qoyur

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində siyasi əlaqələrlə yanaşı, iqtisadi əməkdaşlıq da sürətlə inkişaf edir. 23 avqustda keçirilən tədbirlər bunu bir daha təsdiqlədi. Prezidentlər Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi bir sıra layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimlərində onlayn formatda iştirak etdilər. Layihələr arasında "Davr Bank"ın açılışı, "Matanat-A" şirkətinin gips zavodu, "Landau" adına STEAM məktəbləri, SOCAR-ın beş yeni yanacaqdoldurma məntəqəsi, "Sea Breeze Uzbekistan", "Baku City", gümüş tərkibli filizin emalı layihəsi və meyvə bağları kimi müxtəlif istiqamətləri əhatə edən təşəbbüslər yer aldı.

Bu layihələr Azərbaycan biznesinin Özbəkistan bazarına marağının artdığını, Özbəkistanın isə Azərbaycan investorları üçün mühüm iqtisadi tərəfdaş və regional bazar kimi əhəmiyyətini göstərir.Bankçılıq, tikinti, təhsil, energetika, turizm, kənd təsərrüfatı, mədən sənayesi və xidmət sektorlarını əhatə edən əməkdaşlıq iki ölkə iqtisadiyyatlarının qarşılıqlı tamamlayıcılığını artırır.

Bakıda Özbəkistan Evi və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi

Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri də qarşılıqlı ticarət evlərinin və iqtisadi-ticarət platformalarının inkişaf etdirilməsidir.Hələ 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında keçirilən görüşdə Bakıda Özbəkistan Evi, Özbəkistanda isə Azərbaycan Evi layihələrinin həyata keçirilməsi ilə bağlı məmnunluq ifadə edilmiş, həmçinin Özbəkistanda Azərbaycanın ticarət nümayəndəliyinin açılması məsələsi müzakirə olunmuşdu.

Bu istiqamət iki ölkənin sahibkarları arasında birbaşa əlaqələrin qurulması, məhsulların qarşılıqlı bazarlara çıxarılması, investisiya imkanlarının təqdim edilməsi və yeni biznes layihələrinin formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Bakıda Özbəkistanın ticarət və iqtisadi təqdimat imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycan paytaxtını iki qardaş ölkənin biznes dairələri arasında əlaqələndirici platformalardan birinə çevirə bilər. Bu istiqamətdə atılan addımlar qarşılıqlı ticarətin yalnız dövlət qurumları səviyyəsində deyil, özəl sektor və sahibkarlar arasında da daha intensiv inkişafına xidmət edir.

Qarabağın bərpasında Özbəkistanın qardaşlıq dəstəyi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin ən təsirli nümunələrindən biri Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına verdiyi töhfələrdir.Özbəkistan Füzulidə məktəbin tikintisində iştirak edib, Xankəndidə tikiş fabrikinin yaradılmasına dəstək göstərib. 2024-cü ildə Xankəndidəki tikiş fabriki ilə bağlı Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın bu layihədə göstərdiyi dəstəyi xüsusi qeyd etmişdi. Müəssisənin ümumi investisiya dəyəri 11 milyon manat olub və layihənin 800 iş yeri yaratması nəzərdə tutulub.Bu, sırf iqtisadi layihə deyil. Bu, iki xalqın ağır və mühüm tarixi dövrlərdə bir-birinin yanında olmasının göstəricisidir.

Nəqliyyat və regional əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar

Azərbaycan və Özbəkistanın yerləşdiyi coğrafi məkan onların nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığını xüsusi əhəmiyyətli edir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının mühüm həlqəsi, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın aparıcı dövlətlərindən biridir.

İki ölkə arasında nəqliyyat-logistika əlaqələrinin genişləndirilməsi Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı və daha geniş Avrasiya məkanını birləşdirən marşrutların səmərəliliyinin artırılmasına imkan yaradır.
Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli deyil, regional əhəmiyyət də daşıyır.

Humanitar və mədəni əlaqələr - xalqları birləşdirən əsas körpü

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin ən möhkəm dayaqlarından biri mədəni və humanitar yaxınlıqdır.
23 avqustda Yeni Daşkənd şəhərində "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması da bu baxımdan xüsusi simvolik məna daşıyır. Parkda Azərbaycanın zəngin tarixi, mədəniyyəti və ənənələrini əks etdirən ictimai məkan yaradılacaq. Bakıda Özbəkistan, Yeni Daşkənddə isə Azərbaycan parklarının salınması iki xalqın qarşılıqlı dostluğunun və mədəni yaxınlığının rəmzi kimi qiymətləndirilir.

Həmin gün Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyevin iştirakı da təhsil və humanitar əməkdaşlığın yüksələn xətt üzrə inkişaf etdiyini göstərdi.
Nizami Gəncəvinin adının Özbəkistanda yeni təhsil ocağına verilməsi isə Azərbaycan ədəbiyyatının və ümumilikdə milli mədəni irsimizin Özbəkistanda yüksək qiymətləndirilməsinin göstəricisidir.

Bir millətin iki müstəqil dövləti - ortaq dəyərlər üzərində gələcəyə doğru

Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərində ən böyük üstünlük xalqların bir-birinə olan rəğbəti və mənəvi yaxınlığıdır. Azərbaycan və özbək xalqları türk dünyasının ortaq tarixi-mədəni irsinin daşıyıcılarıdır.
Bu yaxınlıq dövlətlərarası münasibətlərin inkişafına güclü ictimai baza yaradır. Siyasi rəhbərliklərin qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətləri isə həmin təməli daha da möhkəmləndirir.

Prezidentlər İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış səmimi münasibətlər də iki ölkənin dövlət siyasətinə mühüm təsir göstərir. Qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi, birgə layihələrin çoxalması və yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması bunun əyani göstəricisidir.

Yeni mərhələnin əsas istiqaməti - konkret nəticələr

23 avqust 2026-cı il səfərinin nəticələri göstərir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələsi yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmır.

Burada konkret layihələr, investisiyalar, təhsil müəssisələri, sənaye obyektləri, nəqliyyat imkanları, mədəniyyət layihələri və qarşılıqlı dövlət təltifləri bir-birini tamamlayır.

Bu baxımdan dövlət səfərinin nəticələrini bir neçə əsas istiqamətdə ümumiləşdirmək mümkündür:
siyasi dialoqun və qarşılıqlı etimadın daha da gücləndirilməsi;
strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin dərinləşdirilməsi;
"Əbədi dostluq haqqında" müqavilə ilə münasibətlərin hüquqi-siyasi əsaslarının möhkəmləndirilməsi;
qarşılıqlı investisiyaların və birgə müəssisələrin artırılması;
ticarət və biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi;
nəqliyyat və logistika əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi;
təhsil və humanitar əlaqələrin gücləndirilməsi;
Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının mədəni yaxınlığının yeni layihələrlə nümayiş etdirilməsi.

Nəticə: dostluqdan strateji müttəfiqliyə

Prezident İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni tarixi mərhələnin formalaşdığını göstərdi.Daşkənddə keçirilən görüşlər və imzalanan sənədlər, qarşılıqlı dövlət təltifləri, Ali Dövlətlərarası Şuranın iclası, iqtisadi layihələrin başlanması, "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması və təhsil sahəsində yeni təşəbbüslər iki ölkə arasında əlaqələrin hərtərəfli xarakter aldığını nümayiş etdirdi.

Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunması və İlham Əliyevin "Ali Dərəcəli Dostluq" ordeninə layiq görülməsi isə bu münasibətlərin qarşılıqlı xarakterini özündə əks etdirən mühüm siyasi simvol oldu.
Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız dostluq və qardaşlıq anlayışları ilə ifadə olunmur. Bu münasibətlər strateji tərəfdaşlıq, müttəfiqlik, qarşılıqlı investisiya, iqtisadi inteqrasiya, humanitar əməkdaşlıq və regional həmrəylik kimi çoxşaxəli məzmun qazanıb.

23 avqust səfəri isə həmin prosesin növbəti mühüm mərhələsini formalaşdırdı. Qarşılıqlı etimad, ortaq tarixi-mədəni dəyərlər və liderlərin siyasi iradəsi üzərində qurulan Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin bundan sonra da daha da möhkəmlənməsi və yeni uğurlu layihələrlə zənginləşməsi üçün möhkəm əsaslar mövcuddur.
Azərbaycan və Özbəkistanın bugünkü münasibətləri türk dünyasında dövlətlərarası əməkdaşlığın uğurlu nümunələrindən birini təşkil edir. Bu münasibətlərin əsasını isə sadə, lakin güclü bir həqiqət təşkil edir: Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən dostluq siyasi konyunkturadan deyil, xalqlarımızın ortaq tarixindən, mədəniyyətindən və qardaşlıq ruhundan qaynaqlanır.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin