Azərbaycan və Özbəkistanın əməkdaşlığı Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı daha sıx birləşdirir

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana 2026-cı il avqustun 23-də başlayan dövlət səfəri yalnız ikitərəfli münasibətlərin gündəliyinin müzakirəsi ilə məhdudlaşmayan, daha geniş regional və geosiyasi məzmun daşıyan mühüm hadisə oldu. Prezidentin Daşkənddə mətbuata bəyanatında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin regional proseslərə təsir gücünün artdığını və iki ölkənin qarşılıqlı fəaliyyətinin artıq Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni əməkdaşlıq körpülərinin formalaşmasına xidmət etdiyini göstərdi.

Prezident İlham Əliyevin "Mərkəzi Asiya və Azərbaycan böyük potensiala, eyni zamanda, bundan da böyük inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur" fikri bu baxımdan xüsusi diqqətə layiqdir. Bu yanaşma regionun gələcək inkişafını yalnız coğrafi sərhədlər prizmasından deyil, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar, nəqliyyat dəhlizləri, enerji təhlükəsizliyi, investisiya imkanları, ticarət və siyasi koordinasiya baxımından qiymətləndirməyə imkan verir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin son illərdə sürətlə inkişaf etməsi də məhz bu yeni regional reallıqlar fonunda baş verir. Prezident Şavkat Mirziyoyevin Özbəkistanın iqtisadi və sosial inkişafına yönəlmiş islahatları ölkənin regional rolunu əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında bu inkişafın xüsusi vurğulanması Azərbaycan tərəfinin Özbəkistanın əldə etdiyi nailiyyətləri yüksək qiymətləndirdiyini göstərir.
Daşkənd bu gün yalnız Özbəkistanın siyasi paytaxtı deyil. O, Mərkəzi Asiyada iqtisadi, diplomatik və nəqliyyat əlaqələrinin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilir. Azərbaycanın Bakı şəhəri ilə Daşkənd arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi isə iki regional mərkəzin imkanlarının qarşılıqlı şəkildə tamamlanmasına şərait yaradır.
Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərini yalnız iki dövlət arasındakı əlaqələr kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Bu münasibətlər Mərkəzi Asiyanın qərbə, Cənubi Qafqazın isə şərqə açılan imkanlarını bir-birinə bağlayan strateji əməkdaşlıq xəttidir.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində nəqliyyat və logistika məsələləri getdikcə daha böyük siyasi və iqtisadi əhəmiyyət qazanır. Ticarət yollarının şaxələndirilməsi, alternativ marşrutların yaradılması, yükdaşımaların sürətləndirilməsi və regional logistika mərkəzlərinin inkişafı dövlətlərin iqtisadi dayanıqlığına birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe bu baxımdan ölkəyə mühüm üstünlüklər verir. Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında yerləşən Azərbaycan nəqliyyat və logistika imkanlarını inkişaf etdirərək regionlararası bağlantıların əsas həlqələrindən birinə çevrilir.

Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşən, böyük əhali, sənaye, kənd təsərrüfatı və istehlak bazarına malik dövlətdir. Bu iki ölkənin nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığı genişləndikcə, Mərkəzi Asiya ilə Qafqaz arasında iqtisadi əlaqələrin intensivləşməsi üçün əlavə imkanlar yaranır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında əməkdaşlığın coğrafiyasının genişləndiyi xüsusi qeyd olunur. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlıq formatına qoşulması və bu prosesdə Prezident Şavkat Mirziyoyevin xüsusi rolunun vurğulanması təsadüfi deyil. Bu, regionlar arasında əlaqələrin artıq çoxtərəfli xarakter aldığını göstərir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin güclənməsi ölkənin xarici siyasətinin çoxvektorlu və regional əməkdaşlığa əsaslanan xarakterinin göstəricisidir. Burada əsas məqsəd hansısa dövlətə qarşı siyasi blok yaratmaq deyil, region ölkələrinin iqtisadi və nəqliyyat potensialını birləşdirmək, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməkdir.

Azərbaycan və Özbəkistanın bu prosesdə xüsusi rola malik olması onların münasibətlərinin yüksək siyasi etimada əsaslanması ilə bağlıdır.23 avqust 2026-cı ildə keçirilən Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası da məhz bu siyasi koordinasiyanın mühüm mexanizmi kimi çıxış edir. Görüşdə strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin daha da inkişaf etdirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Özbəkistan Prezidentinin səfəri tarixi hadisə kimi qiymətləndirməsi və münasibətlərin konkret nəticələrə çevrilməsini vurğulaması tərəflərin siyasi iradəsinin yüksək səviyyəsini göstərir.
Səfərin mühüm nəticələrindən biri Əbədi Dostluq haqqında müqavilənin imzalanmasıdır. Bu sənəd Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin siyasi mahiyyətini daha da möhkəmləndirir və iki ölkənin uzunmüddətli əməkdaşlıq vizyonunu ifadə edir. Sənədlər paketinə ticarət, investisiya, turizm, mədəniyyət, pensiya təminatı, xarici siyasət və digər sahələr üzrə razılaşmaların daxil edilməsi isə bu siyasi iradənin konkret istiqamətlər üzrə təsbit olunduğunu göstərir.

İqtisadi münasibətlər regional əməkdaşlığın ən mühüm dayaqlarından biridir. Prezident İlham Əliyevin 1 milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfindən danışarkən bunu uzaq perspektiv deyil, yaxın illərdə reallaşacaq nəticə kimi təqdim etməsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi münasibətlərin artıq yeni keyfiyyət mərhələsinə keçdiyini göstərir.

Bu məqsədin 2030-cu ilədək həyata keçirilməsi üçün ayrıca proqramın imzalanması ticarət əlaqələrinin sistemli şəkildə artırılmasına yönəlmiş konkret addımdır. Lakin iqtisadi əməkdaşlığın perspektivi yalnız ticarət dövriyyəsinin həcmi ilə ölçülmür. Qarşılıqlı investisiyalar, istehsal kooperasiyası, texnologiya transferi, birgə müəssisələr, bankçılıq, kənd təsərrüfatı, turizm və sənaye layihələri daha böyük iqtisadi inteqrasiya üçün zəmin yaradır.

23 avqustda Azərbaycana məxsus və Azərbaycan şirkətlərinin iştirakı ilə Özbəkistanda həyata keçirilən bir sıra layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bankçılıq, tikinti materialları, təhsil, yanacaqdoldurma infrastrukturu, turizm, yaşayış kompleksləri, dağ-mədən sənayesi və kənd təsərrüfatı kimi sahələrin eyni layihə paketində yer alması əməkdaşlığın çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.

Bu layihələr həm də bir mühüm reallığı təsdiqləyir: Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatları bir-birini tamamlayan imkanlara malikdir. Bir ölkənin maliyyə, energetika və logistika imkanları digər ölkənin sənaye, kənd təsərrüfatı və geniş istehlak bazarı ilə birləşdikdə yeni iqtisadi dəyər formalaşır.

Prezident İlham Əliyevin investisiyaların adətən dost və qardaş ölkələrə, əlverişli investisiya mühiti olan dövlətlərə yönəldilməsi ilə bağlı fikirləri də məhz bu kontekstdə əhəmiyyətlidir. İnvestor üçün siyasi sabitlik, hüquqi təminat, iqtisadi perspektiv və dövlət siyasətinin proqnozlaşdırılması əsas şərtlərdəndir. Özbəkistanın son illərdə həyata keçirdiyi islahatlar nəticəsində investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması Azərbaycan biznesinin bu ölkəyə marağını artıran amillərdəndir.

Beləliklə, iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlər siyasi etimadın iqtisadi nəticəyə çevrilməsi nümunəsidir.
Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazın bir-birinə daha sıx bağlanmasında enerji əməkdaşlığı da xüsusi rol oynaya bilər. Azərbaycan enerji resurslarının istehsalı və ixracı ilə yanaşı, enerji infrastrukturu və tranzit imkanlarına malikdir. Özbəkistan isə öz enerji sistemini inkişaf etdirən, yeni investisiyalara ehtiyacı olan böyük iqtisadiyyata malikdir.
Prezident İlham Əliyevin neft-qaz kəşfiyyatı ilə bağlı layihələrin artıq son mərhələdə olduğunu və gələn il istismar quyularının qazılmasına başlanmasına ümid etdiyini bildirməsi enerji sahəsində əməkdaşlığın gələcəkdə də genişlənə biləcəyini göstərir.

Nəqliyyat və enerji ilə yanaşı, kənd təsərrüfatı və emal sənayesi də iki ölkənin əməkdaşlığının perspektivli istiqamətlərindəndir. Özbəkistanın böyük kənd təsərrüfatı potensialı, Azərbaycanın isə emal, logistika və ixrac imkanları bir-birini tamamlayır. Meyvə bağları, emal müəssisələri və aqrar investisiyalar bu istiqamətdə konkret nümunələrdir.

Turizm də xüsusi imkanlar yaradır. Azərbaycan və Özbəkistanın zəngin tarixi-mədəni irsi, qədim şəhərləri və ortaq mədəni dəyərləri qarşılıqlı turist axınının artırılması üçün geniş imkanlar açır. 23 avqust səfəri çərçivəsində turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında ayrıca sənədin imzalanması bu istiqamətin dövlət siyasəti səviyyəsində dəstəkləndiyini göstərir.

Humanitar əlaqələr isə siyasi və iqtisadi münasibətlərin dayanıqlılığını təmin edən mühüm faktordur. Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında tarixən formalaşmış mədəni yaxınlıq iki dövlətin münasibətlərinin xüsusi xüsusiyyətidir.
Daşkənddə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin barelyefinin yerləşdiyi meydana Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın ziyarət etməsi də bu mənəvi bağların simvolik ifadəsidir.
Eyni zamanda Qarabağda Özbəkistanın həyata keçirdiyi layihələr iki xalq arasındakı həmrəyliyin real nümunəsidir. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb və Xankəndidə sənaye layihələri Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi genişmiqyaslı bərpa prosesinə dost və qardaş ölkənin verdiyi töhfələr kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bu əməkdaşlığın başqa bir mühüm xüsusiyyəti onun regionlar səviyyəsində genişlənməsidir. Şəhərlər arasında qardaşlıq münasibətlərinin qurulması yalnız mədəni əlaqələri deyil, gələcəkdə biznes, təhsil, turizm və şəhər idarəçiliyi sahələrində təcrübə mübadiləsini də genişləndirə bilər. 23 avqustda müxtəlif şəhərlər arasında qardaşlıq əlaqələrinə dair protokolların imzalanması bu baxımdan mühüm addımdır.

Azərbaycanın 2026-cı ili "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan etməsi fonunda Özbəkistanla şəhərsalma, urbanizasiya və müasir şəhər mühitinin yaradılması sahəsində təcrübə mübadiləsi də ayrıca əhəmiyyət qazana bilər. Hər iki ölkədə sürətli şəhər inkişafı, yeni yaşayış komplekslərinin, ictimai məkanların və nəqliyyat infrastrukturunun qurulması istiqamətində geniş layihələr həyata keçirilir.

Prezident İlham Əliyevin "vahid geosiyasi və geoiqtisadi region" anlayışını işlətməsi məhz gələcəyə hesablanmış strateji baxışın ifadəsidir. Burada söhbət formal birlikdən deyil, qarşılıqlı maraqlar əsasında yaranan iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin sıxlaşmasından gedir.

Müasir dövrdə dövlətlərin gücü yalnız milli resurslarla deyil, regional əlaqələr qurmaq imkanları ilə də ölçülür. Azərbaycan və Özbəkistan bu baxımdan bir-birinin imkanlarını tamamlayan iki mühüm tərəfdaşdır.
Səfər zamanı prezidentlərin qarşılıqlı dövlət təltifləri də siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəsinin rəmzi oldu. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın "Ali dərəcəli Dostluq" ordeni ilə təltif edilməsi, Prezident Şavkat Mirziyoyevin isə "Heydər Əliyev" ordeninə layiq görülməsi iki liderin münasibətlərin inkişafındakı roluna verilən yüksək qiymətin ifadəsidir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız ikitərəfli diplomatik əlaqələr sistemi deyil. Bu münasibətlər regional əməkdaşlığın yeni modelinə çevrilməkdədir.

Daşkənd və Bakı arasında formalaşan strateji xətt Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazın iqtisadi, nəqliyyat və humanitar əlaqələrinin güclənməsinə xidmət edir. Bu prosesin uğurlu inkişafı yalnız iki ölkənin deyil, daha geniş coğrafiyanın iqtisadi potensialının artmasına səbəb ola bilər.

Azərbaycan və Özbəkistan qarşıdakı mərhələdə ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiyaların genişləndirilməsi, nəqliyyat imkanlarının səmərəli istifadəsi, enerji və sənaye kooperasiyasının inkişafı, turizm və humanitar əlaqələrin dərinləşdirilməsi istiqamətində yeni nəticələr əldə edə bilər.

23 avqust 2026-cı il səfərinin əsas mesajı da məhz budur: Azərbaycan və Özbəkistan öz milli inkişaflarını bir-birindən təcrid olunmuş şəkildə deyil, regional imkanlarla birlikdə qiymətləndirir. Bu baxışın strateji əhəmiyyəti gələcək illərdə daha aydın görünəcək. Çünki dünyada iqtisadi mərkəzlərin, nəqliyyat marşrutlarının və əməkdaşlıq formatlarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə regional tərəfdaşlıq ölkələrin dayanıqlı inkişafının əsas şərtlərindən birinə çevrilir. Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri isə tarixi qardaşlıq, siyasi etimad, iqtisadi maraqlar və ortaq regional baxışın üzərində qurulduğuna görə bu yeni mərhələnin ən perspektivli əməkdaşlıq modellərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin