Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri: Azərbaycanın qlobal diplomatiyada artan rolu

Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı Azərbaycanın regional və qlobal proseslərdə artan rolunun mühüm göstəricisidir.

Dünya siyasətində geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, yeni əməkdaşlıq formatlarının meydana çıxdığı və dövlətlərarası münasibətlər sistemində çoxqütblülüyün gücləndiyi bir vaxtda Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Bişkekdə keçiriləcək sammiti xüsusi diqqət çəkir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək Qırğızıstanın paytaxtında baş tutacaq tədbirə 17 ölkənin liderinin qatılması sammitin miqyasını və siyasi əhəmiyyətini aydın göstərir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin də tədbirdə iştirakı ölkəmizin beynəlxalq diplomatiyada fəal mövqeyinin növbəti nümayişidir.
Bişkekdə Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə, Rusiya, Çin, İran, Hindistan, Pakistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Belarus, Qırğızıstan, Ermənistan, Monqolustan və digər dövlətlər yüksək səviyyədə təmsil olunacaq. BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin, MDB və KTMT rəhbərliyinin də tədbirdə iştirakı sammitin yalnız regional deyil, daha geniş beynəlxalq gündəmə malik olduğunu göstərir.

Azərbaycanın Bişkekdə iştirakı niyə əhəmiyyətlidir?

Prezident İlham Əliyevin belə geniş tərkibli beynəlxalq toplantıda iştirakı ilk növbədə Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunun məntiqi davamıdır. Son illər Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq və regional platformalarda fəal iştirak etməklə öz milli maraqlarını, iqtisadi potensialını və regional əməkdaşlıq təşəbbüslərini təqdim edir.
Bakı üçün əsas məqsədlərdən biri müxtəlif siyasi və iqtisadi güc mərkəzləri ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq münasibətlərinin inkişaf etdirilməsidir. ŞƏT sammiti də bu baxımdan Azərbaycan üçün əhəmiyyətli diplomatik platformadır.

Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif istiqamətlər arasında balansın qorunmasıdır. Ölkəmiz Avropa dövlətləri ilə enerji və nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirdiyi kimi, Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə də iqtisadi və logistika əlaqələrini genişləndirir. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Rusiya və İranla qonşuluq əlaqələri, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə artan strateji əməkdaşlıq Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.Məhz bu səbəbdən Prezident İlham Əliyevin Bişkek sammitində iştirakı yalnız bir tədbirə qatılmaq kimi deyil, Azərbaycanın Avrasiya məkanında öz mövqelərini daha da möhkəmləndirmək siyasətinin mühüm elementi kimi qiymətləndirilməlidir.

ŞƏT-in dəyişən rolu

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ilkin olaraq təhlükəsizlik və regional sabitlik məsələləri ətrafında formalaşsa da, zaman keçdikcə fəaliyyət dairəsini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Bu gün təşkilatın gündəliyində siyasi dialoqla yanaşı, ticarət, iqtisadiyyat, nəqliyyat, logistika, rəqəmsal texnologiyalar, ekologiya, enerji, mədəniyyət və humanitar əməkdaşlıq kimi istiqamətlər də mühüm yer tutur.

Bişkek sammitinin gündəliyinin də məhz bu geniş spektri əhatə etməsi gözlənilir. Dövlət başçıları beynəlxalq və regional məsələlərlə yanaşı, təşkilatın gələcək inkişaf istiqamətlərini müzakirə edəcəklər. "ŞƏT Plus" formatında keçiriləcək görüşlər isə təşkilatın əməkdaşlıq imkanlarının daha geniş çərçivədə müzakirəsinə şərait yaradacaq.
Bu məqam Azərbaycan üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki ölkəmizin iqtisadi və geostrateji potensialı ŞƏT məkanında müzakirə olunan bir çox istiqamətlərlə birbaşa əlaqəlidir.

Orta Dəhliz - Azərbaycanın strateji üstünlüyü

Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün ən mühüm istiqamətlərindən biri, şübhəsiz ki, nəqliyyat və logistika məsələləridir.
Dünya ticarət yollarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti getdikcə artır. Çin və Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan bu marşrut Xəzər dənizindən keçməklə Azərbaycan ərazisinə daxil olur və ölkəmizi mühüm tranzit mərkəzlərdən birinə çevirir.

Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi burada əsas üstünlüklərdən biridir. Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən nəqliyyat xətlərinin kəsişməsində yerləşən ölkəmiz son illərdə böyük infrastruktur layihələrinə sərmayələr yatırıb.
Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Azərbaycan dəmir yolu şəbəkəsinin yenilənməsi, Xəzər üzərindən daşımaların genişləndirilməsi və digər layihələr Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırır.Bu mənada Bişkekdə nəqliyyat-logistika əməkdaşlığının müzakirə olunması Azərbaycanın maraqlarına tam uyğundur. Çünki Azərbaycan artıq yalnız tranzit ölkə deyil, regional nəqliyyat şəbəkələrinin formalaşdırılmasında təşəbbüskar dövlət kimi çıxış edir.

Çinlə münasibətlər və yeni iqtisadi perspektivlər

Bişkek sammitində Azərbaycanın maraqları baxımından Çin faktoru da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Çin dünya iqtisadiyyatının aparıcı mərkəzlərindən biridir və onun Mərkəzi Asiya, Qafqaz və Avropa ilə iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsi Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiyanın strateji əhəmiyyətini artırır.
Azərbaycanın Çinlə əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir. Çin məhsullarının Avropa bazarlarına çatdırılmasında alternativ marşrutların inkişafı həm Pekin, həm də tranzit ölkələr üçün mühüm məsələdir.

Azərbaycan isə öz infrastrukturu ilə bu marşrutun əsas həlqələrindən birinə çevrilə bilər.Prezident İlham Əliyevin Çin lideri Si Cinpinlə eyni sammitdə iştirakı bu baxımdan xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Liderlər səviyyəsində təmaslar ikitərəfli münasibətlərin inkişafı ilə yanaşı, daha geniş regional layihələrin perspektivlərini də gündəmə gətirmək üçün imkan yaradır.

Türkiyə amili

Bişkek sammitinin digər mühüm siyasi məqamlarından biri Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakıdır.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri regionun siyasi və iqtisadi reallıqlarına ciddi təsir göstərən strateji tərəfdaşlıq modelidir. İki ölkənin müxtəlif beynəlxalq platformalarda koordinasiyalı fəaliyyət göstərməsi Türk dünyasının siyasi və iqtisadi əməkdaşlığının güclənməsinə də əlavə imkanlar yaradır.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin genişlənməsi, Türkiyənin həmin regionla tarixi və mədəni bağları, Xəzər üzərindən nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və Orta Dəhlizin perspektivləri Bakı-Ankara əməkdaşlığının daha geniş regional çərçivədə əhəmiyyətini artırır.Bu baxımdan Bişkek sammitində Azərbaycan və Türkiyə liderlərinin iştirakı Türk dünyasının inteqrasiya prosesləri baxımından da diqqətəlayiqdir.

Rusiya və İranla paralel təmaslar

Bişkekdə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin və İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın iştirakı da Azərbaycanın diplomatik maraqları baxımından mühüm amildir.Azərbaycan həm Rusiya, həm də İranla qonşu ölkədir və hər iki dövlətlə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və digər sahələrdə əlaqələrə malikdir.

Azərbaycanın xarici siyasətində Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi də mühüm yer tutur. Bu marşrutun inkişafı Azərbaycanı Rusiya və İran vasitəsilə Hindistan və digər Asiya bazarları ilə əlaqələndirən mühüm logistika xəttinə çevirə bilər.
Beləliklə, Bişkekdə eyni masa arxasında Çin, Rusiya, İran, Hindistan, Türkiyə və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin rəhbərlərinin olması Azərbaycan üçün həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərində yeni imkanların müzakirəsinə əlverişli şərait yaradır.

Azərbaycan-Ermənistan məsələsi də diqqət mərkəzində

Sammitin iştirakçıları arasında Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın da olması tədbirə əlavə siyasi çalar verir.
Azərbaycan və Ermənistanın yüksək səviyyəli nümayəndələrinin eyni beynəlxalq platformada iştirakı regionda sülh və əməkdaşlıq gündəliyi baxımından diqqət çəkir. Bununla belə, ŞƏT sammitinin Azərbaycan-Ermənistan danışıqları üçün xüsusi platforma olmadığını da nəzərə almaq lazımdır.Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, regionda sülh və sabitliyin təmin olunması yeni nəqliyyat və iqtisadi layihələrin reallaşmasına geniş imkanlar yarada bilər.
Azərbaycanın mövqeyinə görə, regionda kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişafı uzunmüddətli sabitliyə xidmət edə bilər.Bu baxımdan Bişkek sammitində regionun gələcək təhlükəsizlik və iqtisadi perspektivləri ilə bağlı səslənəcək fikirlər diqqətlə izləniləcək.

17 ölkə, bir masa və fərqli maraqlar

Bişkek sammitinin əsas xüsusiyyətlərindən biri iştirakçıların çoxsaylı və müxtəlif siyasi-iqtisadi maraqlara malik olmasıdır.Bir masa arxasında Çin və Rusiya kimi böyük güclərin, Hindistan və Pakistan kimi Cənubi Asiyanın əsas dövlətlərinin, İranın, Mərkəzi Asiya ölkələrinin, eləcə də Azərbaycan, Türkiyə və Ermənistanın təmsil olunması sammitin mürəkkəb geosiyasi xarakterini göstərir.

Bu dövlətlərin hər birinin öz milli maraqları, iqtisadi prioritetləri və regional baxışları var. Buna görə də sammitin əhəmiyyətini yalnız qəbul ediləcək sənədlərlə ölçmək doğru olmaz.
Əsas əhəmiyyətli məqam liderlərin birbaşa təmasları, ikitərəfli görüşləri və gələcək əməkdaşlıq üçün yaradılan siyasi imkanlardır.Azərbaycan üçün də məhz bu imkanlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

"ŞƏT Plus" formatı - daha geniş əməkdaşlıq platforması

Bişkekdə keçiriləcək "ŞƏT Plus" formatı təşkilatın əməkdaşlıq çərçivəsinin genişləndirilməsi baxımından diqqətçəkən platformadır.Bu formatda yalnız ŞƏT üzvlərinin deyil, tərəfdaş dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin də iştirakı çoxtərəfli dialoqun genişlənməsinə imkan yaradır.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin iştirakı da bu baxımdan xüsusi siyasi məna daşıyır. Beynəlxalq hüquq, regional təhlükəsizlik, davamlı inkişaf və dövlətlərarası əməkdaşlıq kimi məsələlərin müzakirəsi qlobal gündəmlə regional proseslərin bir-birindən ayrılmaz olduğunu göstərir.Azərbaycanın belə formatda fəal iştirak etməsi ölkəmizin beynəlxalq məsələlərə dair mövqeyini daha geniş auditoriyaya çatdırmaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Bişkek sammiti Azərbaycan üçün nə vəd edir?
Əlbəttə, sammitin nəticələri barədə əvvəlcədən konkret proqnozlar vermək düzgün olmaz. Lakin mövcud gündəlikdən Azərbaycanın maraq dairəsinə daxil olan bir neçə əsas istiqaməti müəyyənləşdirmək mümkündür.

Birincisi, nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi.

İkincisi, Çin və Mərkəzi Asiya ilə iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi.

Üçüncüsü, enerji və alternativ enerji sahələrində yeni əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması.
Dördüncüsü, rəqəmsal iqtisadiyyat və yeni texnologiyalar üzrə tərəfdaşlıqların inkişaf etdirilməsi.
Beşincisi, regionda sülh, sabitlik və təhlükəsizliyə dair dialoqun gücləndirilməsi.

Altıncısı, Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərindəki rolunun daha da möhkəmləndirilməsi.
Bütün bunlar Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi ilə yanaşı, ölkənin geosiyasi çəkisinin artmasına da xidmət edə bilər.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya açılan yeni pəncərəsi

Son illərdə Azərbaycan-Mərkəzi Asiya münasibətlərində nəzərəçarpacaq dinamika müşahidə olunur. Dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri, çoxtərəfli görüşlər və iqtisadi layihələr bu münasibətlərin strateji xarakter almasına zəmin yaradır.

2026-cı ilin iyulunda Mərkəzi Asiya və Azərbaycan dövlət başçılarının Qırğızıstanın Çolpon-Ata şəhərində qeyri-rəsmi görüşündə də dayanıqlı inkişaf, iqtisadi artım, regional təhlükəsizlik və xalqların rifahı məsələləri müzakirə olunub. Prezident İlham Əliyevin həmin görüşdə iştirakı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyətin göstəricilərindən biridir.Bu mənada Bişkekə indiki səfər daha geniş regional diplomatiyanın davamı kimi də qiymətləndirilə bilər.

Yeni dünya düzənində Azərbaycanın yeri

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin gücü yalnız hərbi və iqtisadi göstəricilərlə müəyyənləşmir. Diplomatik manevr imkanları, müxtəlif tərəfdaşlarla əməkdaşlıq qabiliyyəti, coğrafi mövqe və regional layihələrdə iştirak da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan bu istiqamətlərin bir çoxunda öz mövqelərini möhkəmləndirir.
Ölkəmizin yerləşdiyi coğrafiya Azərbaycanın həm üstünlüyü, həm də məsuliyyətidir. Çünki Şərqlə Qərbin, Şimalla Cənubun kəsişməsində yerləşmək müxtəlif maraqların toqquşduğu məkanda balanslı siyasət yürütməyi tələb edir.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi diplomatik siyasətin əsas xüsusiyyətlərindən biri də məhz bu balansı qorumaq və Azərbaycanın milli maraqlarını beynəlxalq münasibətlər sistemində ardıcıl şəkildə müdafiə etməkdir.

Bişkekdən Bakıya uzanan diplomatik xətt

Bişkek sammiti böyük dövlətlərin və regional aktorların bir araya gəldiyi mühüm beynəlxalq platformadır. Azərbaycan Prezidentinin burada iştirakı ölkəmizin beynəlxalq proseslərdə fəal mövqeyinin növbəti göstəricisidir.
Sammitin gündəliyinə daxil edilən təhlükəsizlik, beynəlxalq hüquq, ticarət, iqtisadiyyat, nəqliyyat-logistika, rəqəmsallaşma, ekologiya və humanitar əməkdaşlıq məsələləri Azərbaycanın strateji maraqları ilə birbaşa səsləşir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ beynəlxalq platformalarda sadəcə iştirak etmək deyil, həmin platformaların yaratdığı imkanları konkret siyasi və iqtisadi nəticələrə çevirməkdir.

Bakı artıq özünü yalnız Cənubi Qafqazın siyasi xəritəsində deyil, daha geniş Avrasiya məkanında mühüm tərəfdaş kimi təqdim edir. Orta Dəhliz, Şimal-Cənub marşrutu, enerji layihələri, Xəzər üzərindən bağlantılar, Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlıq və Çinlə artan münasibətlər Azərbaycanın regional əhəmiyyətini daha da artırır.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri sıradan diplomatik səfər deyil. Bu səfər Azərbaycanın dəyişən dünya düzənində öz mövqeyini möhkəmləndirmək, yeni tərəfdaşlıqlar qurmaq və milli maraqlara uyğun çoxşaxəli əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək siyasətinin növbəti mərhələsidir.
Sammitin yekununda ŞƏT-in 25 illiyinə həsr olunmuş Bişkek Bəyannaməsinin, müxtəlif qərar və sənədlərin qəbul edilməsi gözlənilir.

Bişkekdə aparılacaq müzakirələrin nəticəsi isə yalnız bu günün deyil, qarşıdakı illərin Avrasiya siyasi və iqtisadi xəritəsinin formalaşmasına təsir göstərə biləcək proseslərin bir hissəsi olacaq.
Azərbaycanın bu masada yer alması isə ölkəmizin artan diplomatik çəkisinin, strateji coğrafi mövqeyinin və fəal xarici siyasətinin daha bir göstəricisidir.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin