Bakı görüşü Türk dünyasında dini-mənəvi və mədəni əməkdaşlığın genişləndiyini göstərir

Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin müsəlman dini rəhbərlərinin VII görüşünün keçirilməsi türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dini-mənəvi və mədəni istiqamətdə tədricən institusional xarakter aldığını göstərir. TDT çərçivəsində artıq müsəlman dini idarələrinin rəhbərləri Şurasının fəaliyyət göstərməsi və Fətva Komitəsinin yaradılması bu istiqamətdə konkret mexanizmlərin formalaşdırıldığını deməyə əsas verir. Görüşün yekununda qəbul edilən Bakı Bəyannaməsi isə əməkdaşlığın gələcək prioritetlərini daha aydın şəkildə müəyyənləşdirir.
Bakı Bəyannaməsində türk dövlətləri və xalqları arasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi, türk-islam mənəvi və mədəni dəyərlərinin təşviqi, dini təhsil və elmi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi, gənclərlə iş kimi istiqamətlər xüsusi yer tutur.
Eyni zamanda, terrorizm və ekstremizmə, islamofobiya və türkofobiyaya qarşı birgə mübarizə, dini ədəbiyyatın tərcüməsi, ortaq fətvaların hazırlanması və Türk dünyasının tarixi-mədəni irsinin təbliği kimi konkret məsələlərin müəyyənləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu, dini-mənəvi əməkdaşlığın yalnız ümumi dəyərlər ətrafında həmrəylikdən ibarət olmadığını, getdikcə daha praktik məzmun qazandığını göstərir. Müsəlman dini idarələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, ortaq fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və institusional mexanizmlərin yaradılması türk dövlətləri arasında dini əməkdaşlığın daha sistemli xarakter almasına imkan verir. Mədəniyyət, tarixi yaddaş və mənəvi dəyərlər türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın ən davamlı əsaslarından biridir. Siyasi və iqtisadi maraqlar müxtəlif dövrlərdə dəyişə bilər, lakin ortaq tarixi-mədəni irs uzunmüddətli yaxınlaşma üçün möhkəm zəmin yaradır. Bu baxımdan dini və mədəni əməkdaşlığın gücləndirilməsi TDT daxilində digər sahələrdə gedən inteqrasiya proseslərini də tamamlayır. Burada əsas məqsəd ortaq irsin qorunması ilə yanaşı, hər bir dövlətin milli və dini xüsusiyyətlərinə hörmət əsasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi olmalıdır. Ortaq dəyərlər dövlətləri yaxınlaşdırmalı, milli və dini müxtəliflik isə bu əməkdaşlığın inkişafına maneə deyil, zənginləşdirici amil kimi qiymətləndirilməlidir.
Bakı görüşünün digər mühüm tərəfi müasir çağırışlara qarşı ortaq yanaşmaların formalaşdırılmasıdır. Radikallaşma, ekstremizm, dini dözümsüzlük və islamofobiya ayrı-ayrı dövlətlərin sərhədləri ilə məhdudlaşan problemlər deyil. Bu təhlükələrə qarşı səmərəli mübarizə üçün dini qurumlar arasında koordinasiyanın, məlumat və təcrübə mübadiləsinin gücləndirilməsi vacibdir. Xüsusilə gənclərlə sistemli işin aparılması bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. Gənclərin dini biliklərinin artırılması, sağlam dini dünyagörüşünün formalaşdırılması və radikal ideologiyaların təsirindən qorunması həm dini təsisatların, həm də dövlət qurumlarının qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Bu baxımdan, dini təhsil və elmi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi Bakı Bəyannaməsində əksini tapan mühüm prioritetlərdən biri kimi diqqət çəkir.
Görüşün məhz Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın bu istiqamətdəki rolunu göstərir. Azərbaycan tarixən müxtəlif dini və etnik icmaların birgə yaşadığı, eyni zamanda, dünyəvi dövlətçilik prinsiplərinin qorunduğu ölkədir. Bu təcrübə ölkəmizin Türk dünyasında dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafına praktik töhfə verməsinə imkan yaradır. Azərbaycanın multikulturalizm və tolerantlıq təcrübəsi Türk dünyasında dini-mənəvi əməkdaşlığın inkişafı üçün mühüm nümunədir. Ölkəmiz yalnız siyasi, iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə deyil, həm də dini və mədəni dialoqun gücləndirilməsi istiqamətində fəal rol oynayır. Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsi yalnız siyasi və iqtisadi əlaqələrlə məhdudlaşmamalıdır. Dini-mənəvi və mədəni sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi xalqlar arasında bağlılığın daha da möhkəmlənməsinə, ortaq tarixi yaddaşın qorunmasına və gələcək nəsillər arasında həmrəyliyin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Tufan Məmmədov - iqtisadçı ekspert

Telegramda izləyin