Lokal xarakterli antiterror tədbirləri: Qarabağda suverenliyin bərpasının siyasi və tarixi nəticələri

Lokal xarakterli antiterror tədbirləri: Qarabağda suverenliyin bərpasının siyasi və tarixi nəticələri2023-cü il sentyabrın 19-20-də Qarabağ iqtisadi rayonunda keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra yaranmış hərbi-siyasi reallığın məntiqi davamı olmaqla yanaşı, Azərbaycan dövlətinin Qarabağ üzərində suverenliyinin faktiki və institusional baxımdan bərpası prosesində həlledici mərhələ oldu.
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, tədbirlər sentyabrın 19-da başlayıb və sentyabrın 20-də saat 13:00-da dayandırılması barədə razılıq əldə olunub. Nazirlik həmin dövrdə əsas hədəflərin legitim hərbi obyektlər və hərbi infrastruktur olduğunu, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün xəbərdarlıqlar və humanitar tədbirlərin həyata keçirildiyini açıqlamışdı.

Bu hadisəni yalnız qısa müddətli hərbi əməliyyat kimi qiymətləndirmək onun siyasi əhəmiyyətini məhdudlaşdırar. Əslində, sentyabr hadisələri 30 ildən artıq davam edən Qarabağ münaqişəsinin bir mərhələsinin başa çatması və yeni siyasi reallığın formalaşması demək idi.

2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçən ərazilər genişlənsə də, Qarabağın bir hissəsində silahlı erməni birləşmələrinin mövcudluğu və separatçı idarəetmə strukturlarının fəaliyyət göstərməsi məsələsi qalmaqda idi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatdan sonra yaranmış vəziyyət də uzun müddət tam sabitləşməmişdi. Azərbaycan baxımından əsas məsələ ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisində vahid dövlət hakimiyyətinin təmin edilməsi idi.

Sentyabrın 19-da başlayan tədbirlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların lokal xarakter daşıması idi. Azərbaycan tərəfi tədbirlərin məqsədini Qarabağ iqtisadi rayonunda konstitusiya quruluşunun bərpası və qanunsuz silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi ilə əlaqələndirirdi. Nəticədə sentyabrın 20-də atəşin dayandırılması barədə razılaşma əldə edildi. Razılaşmanın şərtlərinə Ermənistan silahlı qüvvələrinin birləşmələrinin və qanunsuz silahlı dəstələrin silahı yerə qoyması, hərbi mövqelərdən çıxması, silah-sursat və ağır texnikanın təhvil verilməsi daxil idi.
Burada ayrıca diqqət çəkən məqam əməliyyatın müddətidir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin sonrakı materiallarında tədbirlərin 23 saat 43 dəqiqə davam etdiyi bildirilir. Bu müddətin qısa olması Azərbaycan ordusunun hərbi üstünlüyünün miqyasını göstərən amillərdən biri kimi təqdim edilir.

Lakin hadisələrin əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmadı. Sentyabr hadisələri regiondakı siyasi balansı da ciddi şəkildə dəyişdirdi. Qarabağdakı separatçı idarəetmə strukturunun faktiki fəaliyyət imkanları aradan qalxdı və Azərbaycan dövlətinin ərazi üzərində idarəetməsinin qarşısında əvvəlki əsas maneələrdən biri aradan götürüldü.
Bu baxımdan 2023-cü ilin sentyabr hadisələrini 2020-ci il müharibəsindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. 2020-ci il müharibəsi ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin hərbi yolla bərpasını təmin etmişdisə, 2023-cü ilin sentyabr hadisələri Qarabağda qalan silahlı və separatçı strukturun aradan qaldırılması ilə həmin prosesin başqa mərhələsini tamamladı.
Hadisələrin humanitar aspekti isə ayrıca qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi əməliyyatın ilk günündə mülki əhalinin hərbi obyektlərdən uzaq durmasına dair xəbərdarlıqlar edildiyini, qadınların, uşaqların, yaşlıların və digər həssas qrupların qorunması üçün tədbirlər görüləcəyini və təhlükəli ərazilərdən təxliyə imkanlarının yaradıldığını bildirmişdi.

Eyni zamanda, belə hadisələrin qiymətləndirilməsində yalnız bir tərəfin rəsmi mövqeyi ilə kifayətlənmək düzgün deyil. 2023-cü ilin sentyabr hadisələri beynəlxalq səviyyədə də ciddi narahatlıq və müzakirələrə səbəb oldu. Məsələn, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel 20 sentyabrda Azərbaycan Prezidenti ilə telefon danışığında regiondakı vəziyyətdən narahatlığını ifadə etmişdi.

Bu məqam göstərir ki, Qarabağ məsələsinin hərbi mərhələsinin başa çatması avtomatik olaraq bütün siyasi və humanitar sualların yox olması anlamına gəlmirdi. Əksinə, yeni mərhələdə əsas məsələ suverenliyin bərpasından sonra davamlı sülhün, təhlükəsizliyin, hüquqi idarəetmənin və regionda yaşayan insanların gələcəyinin necə təşkil olunacağı idi.

Sentyabr hadisələrinin daha geniş geosiyasi nəticələrindən biri də Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində əvvəlki status-kvonun dəyişməsi oldu. Qarabağ məsələsində separatçı idarəetmə modelinin mövcudluğu artıq əvvəlki formada davam etmədi. Beləliklə, sonrakı danışıqların əsas predmetlərindən biri dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və sülh sazişinin hazırlanması istiqamətinə keçdi.
Digər tərəfdən, hadisələr Azərbaycanın daxili siyasi və ictimai həyatında da mühüm rezonans yaratdı. Qarabağda dövlət bayrağının qaldırılması və Azərbaycan dövlət qurumlarının fəaliyyətinin bərpası dövlətçilik baxımından simvolik əhəmiyyət daşıyan hadisələrə çevrildi. Xüsusilə Xocalı və Əsgəran kimi ərazilərdə Azərbaycan bayrağının qaldırılması uzun illər davam edən münaqişənin nəticələri baxımından böyük simvolik məna kəsb etdi.

Bundan sonrakı mərhələdə əsas məsələ hərbi qələbənin sülh və quruculuq nəticəsinə çevrilməsi idi. Ərazilərin minalardan təmizlənməsi, infrastrukturun qurulması, yaşayış məntəqələrinin bərpası və əhalinin geri qayıdışı bu prosesin əsas istiqamətlərinə çevrildi. Müdafiə Nazirliyi də antiterror tədbirlərindən dərhal sonra ərazinin mina və partlamamış döyüş sursatlarından təmizlənməsi istiqamətində fəaliyyətlərin başladığını açıqlamışdı.

Nəticə etibarilə, 19-20 sentyabr 2023-cü il lokal xarakterli antiterror tədbirləri Qarabağ münaqişəsinin hərbi-siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Hadisələrin Azərbaycan tərəfindən izahında əsas məqsəd konstitusiya quruluşunun və suverenliyin bərpası idi; əməliyyatın nəticəsi isə Qarabağda əvvəlki separatçı idarəetmə modelinin sona çatması və Azərbaycan dövlətinin bölgədə tam idarəetmə imkanının yaranması oldu.

Bu hadisələrin uzunmüddətli tarixi əhəmiyyəti isə yalnız hərbi nəticələrlə deyil, ondan sonrakı proseslərlə ölçülür. Suverenliyin bərpası siyasi baxımdan mühüm nəticə olsa da, onun davamlı nəticəyə çevrilməsi üçün hüquqi idarəetmənin, təhlükəsizliyin, sosial-iqtisadi inkişafın və regionda davamlı sülhün təmin olunması əsas şərtlər olaraq qalır.

Beləliklə, 2023-cü ilin sentyabrı Qarabağ tarixində bir mərhələnin sonu, digərinin başlanğıcı oldu: münaqişənin hərbi mərhələsinin ardınca dövlət idarəçiliyi, bərpa, reinteqrasiya və regional sülh gündəliyi ön plana çıxdı. Bu baxımdan lokal xarakterli antiterror tədbirləri yalnız 23 saat 43 dəqiqəlik hərbi əməliyyat deyil, Azərbaycan dövlətinin Qarabağdakı suverenliyinin praktiki şəkildə bərpasına gətirib çıxaran daha geniş tarixi prosesin mühüm mərhələsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Müşfiq Cəfərov
Milli Məclisin deputatı


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 298   Tarix: 19 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Bölgələrdə şimşək çaxıb, leysan yağış yağıb - FAKTİKİ HAVA

Sentyabrın 17-si saat 21.00-a olan məlumata əsasən Şəki, Daşkəsən, Gədəbəy, Göy-göl, Quba, Ləzə, Qusar, Oğuz, Kişçay (Şəki), Balakən, Sarıbaş(Qax), Sahdağ, Zaqatala, Ceyrançöl, Tovuz, Ağstafa, Şəmkir, Mingəçevir, İsmayıllıda şimşək çaxıb, yağış yağıb. Bu barədə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyini

17 sentyabr 2021
.

Nyu-Yorkda köç edən yüzlərlə quş "Dünya Ticarət Mərkəzi"nin binasına çırpılaraq öldü - VİDEO

ABŞ-ın Nyu-York şəhərindən köç etmək istəyən yüzlərlə quş "Dünya Ticarət Mərkəzi"nin binasına çırpılıb. Nyu-York Quşları Qoruma qrupu quşların cənuba doğru uçduqları zaman işıqlar və yansıtıcı şüşələr səbəbindən yolu səhv saldıqlarını açıqlayıb. Nəticədə azı 300 quş ölüb

18 sentyabr 2021
.

Üzeyir Hacıbəylinin doğum günü Şuşada qeyd olunacaq

Bu gün Azərbaycan xalqının dahi oğlu, musiqi mədəniyyətimizin korifeyi Üzeyir Hacıbəylinin doğum günüdür. xəbər verir ki, 1995-ci ildə isə ümummilli lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə dahi bəstəkarın anadan olmasının 110 illik yubileyi ərəfəsində 18 sentyabrın Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunması qərar

18 sentyabr 2021
.

Tovuzda sel suları məktəb və evlərə doldu - VİDEO

Axşam saatlarında qərb bölgəsinə yağan güclü yağış daşqınlara səbəb olub. Xüsusən, Tovuz rayonunun Yanıqlı və Əsrik-Cırdaxan kəndlərində sel suları kənd yollarını yuyub. Su orta məktəb binasına və bəzi evlərə dolub. Bundan əlavə, əkin sahələrinə ciddi ziyan dəyib. Hazırda Yanıqlı kəndində elektrik enerjisini

18 sentyabr 2021
.

Əri tərəfindən döyülən hamilə qadın özünü eyvandan atmaq istədi - ANBAAN GÖRÜNTÜLƏR

Əri tərəfindən döyülən hamilə qadın pəncərədən tullanmağa cəhd edib. -a istinadən xəbər verir ki, Braziliyanın Rio-De-Janeyro şəhərində həyat yoldaşına təcavüz edən adamın görüntüləri gündəm olub. Belə ki, əri tərəfindən döyülən 10 həftəlik hamilə qadının evinin pəncərəsindən tullanaraq qaçmağa cəh

17 sentyabr 2021
.

Azərbaycanda Təcili Yardımla pişik üstündə dava - VİDEO

Təcili Tibbi Yardımın operatoru ilə vətəndaşın səs yazısı sosial şəbəkələrdə müzakirəyə səbəb olub. Kimi təcili yardım operatorunu günahlandırıb, kimi isə zəng edən şəxsi qeyri-ciddilikdə qınayıb. xəbər verir ki, yayılan səs yazısına aydınlıq gətirilməsi üçün BAKU TV Təcili Tibbi Yardımla əlaqə saxlayıb

17 sentyabr 2021
.

ATS rabitə xidmətindən ŞİKAYƏT: "Belə sürünə-sürünə işlətməkdənsə..."

ın redaksiyasına ATS rabitə xidməti ilə bağlı şikayət daxil olub. Belə ki, şikayətçi Cəfər Məmmədovun sözlərinə görə, Binəqədi rayonu, Rəsulzadə qəsəbəsi, Əli Məmmədov küçəsində yerləşən 11 nömrəli binada günlərdir ki, internet bərbad vəziyyətdədir:. "Tək bizim "WiFi" olsa, modem aparatınd

18 sentyabr 2021
.

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanlarına və şəhid ailələrinə mənzillərin sənədləri təqdim edildi

Bu gün Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən bir qrup Vətən Müharibəsi Qəhrəmanına və ölümündən sonra "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verilmiş şəxslərin ailə üzvlərinə mənzillərin sənədləri təqdim edilib. Bu barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi məlumat yayıb

17 sentyabr 2021
.

Maqsud Mahmudov Azərbaycana belə gətirildi - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi, axtarışda olan keçmiş iş adamı Maqsud Mahmudov Ukraynada saxlanılıb. "Qafqazinfo" Maqsud Mahmudovun Azərbaycana deportasiya edilməsinin görüntülərini əldə edib. Videodan görünür ki, o, aeroportdan Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşları tərəfindən maşına yerləşdirilərək aidiyyət

18 sentyabr 2021