Kəndli ucuz satır, marketdə od qiymətinə: Məhsulun qiymətini kim müəyyənləşdirir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Kənd təsərrüfatında illərdir həllini gözləyən problemlərdən biri də fermerin yetişdirdiyi məhsulu saxlaya və bazara birbaşa çıxara bilməməsidir. Xüsusilə meyvə-tərəvəz istehsal edən kəndlilər soyuducu anbarların çatışmazlığı səbəbindən məhsullarını uzun müddət saxlaya bilmir, tez xarab olan məhsulu aşağı qiymətə satmağa məcbur qalırlar. Nəticədə kəndlidən ucuz qiymətə alınan məhsul bazar və marketlərdə dəfələrlə baha qiymətə istehlakçıya təqdim olunur.

Problem illərdir mediada gündəmə gətirilsə də, kəndlinin məhsulunu öz qiymətinə satmasına imkan verən effektiv mexanizmlərin formalaşdırılması məsələsi hələ də müzakirə mövzusudur. Bəs kəndlinin zəhmətlə yetişdirdiyi məhsulun qiymətini müəyyənləşdirməsinə mane olan əsas amil nədir? Soyuducu anbarların çatışmazlığı, vasitəçilər, satış kanalları, yoxsa bazardakı digər amillər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, burada söhbəti bir nəfərdən və ya konkret qurumdan çox, kəndlidən istehlakçıya qədər formalaşmış bazar zəncirindən getdiyini düşünürəm. Kəndlinin məhsulunu birbaşa marketə çıxara bilməməsinin əsas səbəbləri soyuducu və anbar infrastrukturunun çatışmazlığı, logistika xərcləri, məhsulun standartlaşdırılması və qablaşdırılması, market şəbəkələrinin təchizat tələbləri, həmçinin kəndlinin bazarlıq gücünün zəif olmasıdır.

Kəndlinin əsas problemi odur ki, məhsulu yetişəndə satmalıdır. Onun məhsulu uzun müddət saxlamaq üçün soyuducusu yoxdursa, alıcının qarşısında seçim imkanları azalır. Bu vəziyyətdə məhsulu tez satmağa məcbur olur və vasitəçi onun bu zəif mövqeyindən istifadə edərək qiyməti aşağı sala bilir. Məhsul şəhərə çatdıqda isə nəqliyyat, çeşidləmə, itki, anbar, topdansatış və pərakəndə marjaları qiymətin üzərinə əlavə olunur. Nəticədə kəndlinin ucuz satdığı məhsul Bakıda istehlakçıya xeyli baha başa gəlir.

Ona görə kəndlinin öz məhsulunu marketə istədiyi qiymətə çıxara bilməməsinin arxasında mütləq "gözəgörünməz bir güc" axtarmaq düzgün yanaşma deyil. Burada daha çox fermerin bazara çıxış imkanlarının zəifliyi və təchizat zəncirində bazarlıq gücünün qeyri-bərabər bölüşdürülməsi problemi var. Kəndli pərakəndə satış bazarına birbaşa çıxmaq istəyirsə, məhsulun həcmi, keyfiyyət standartları, qablaşdırma, fasiləsiz tədarük və logistika kimi tələbləri də yerinə yetirməlidir. Tək bir fermerin bunları təmin etməsi isə çox vaxt çətin olur.

Problemin illərlə həll olunmamasının əsas səbəblərindən biri də kənd təsərrüfatında istehsalın artırılmasına daha çox diqqət verilməsi, məhsulun istehsaldan sonrakı mərhələsinin isə eyni səviyyədə inkişaf etdirilməməsidir. Fermerə "daha çox istehsal et" deməklə məsələ bitmir. Məhsulun saxlanması, çeşidlənməsi, qablaşdırılması, daşınması və satışının təşkili də istehsal qədər vacibdir.

Əgər məqsəd kəndlinin məhsulunu daha əlverişli qiymətlə satmasını təmin etməkdirsə, rayonlarda soyuducu anbarların və logistika mərkəzlərinin genişləndirilməsi, fermer kooperativlərinin gücləndirilməsi, elektron fermer-bazar platformalarının yaradılması və market şəbəkələrinin yerli istehsalçıdan birbaşa alış imkanlarının artırılması daha real həll yollarıdır. Əks halda kəndli məhsulu yetişdirir, amma qiyməti müəyyən edən tərəf çox vaxt məhsulu istehsal edən deyil, onu sonrakı mərhələlərdə bazara çatdıran iştirakçılar olur.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin